AYM Norm Denetimi E.1963/149 K.1963/182

Türkiye Büyük Millet Meclisi Gurubu.

VEKİLLERİ

Avukat Müvit Yetkin, Avukat Kemal Bul, Avukat Reşit Ülker ve avukat Turan Güneş.

İPTAL DAVASININ KONUSU

788 Sayılı Memurin Kanununun 40. maddesinin memurlara verilecek kanunsuz emirlerin yerine getirilmesine ilişkin hükmünün, Anayasanın 125. maddesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.

İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi gereğince yapılan ilk incelemede, dâva açılması hususunda Cumhuriyet Halk Partisi Türkiye Büyük Millet meclisi Gurubunun kararında sözü geçen önerge ve eklerinin onanlı örneklerinin gönderilmediği ve dilekçede gerekçenin açıklanmadığı görüldüğünden verilen karar gereğince bu eksikler tamamlandıktan sonra dâva dilekçesi ve ekleri, düzenlenen rapor incelenerek gereği görüşülüp düşünüldü:

GEREKÇE

I- 788 Sayılı Memurin Kanununun 40. maddesi hükmü, Türkiye İşçi

Partisi tarafından açılan 1963/205 sayılı dâva konusu içinde daha evvel ele alınıp:

a) Maddenin (Âmiri ısrar ederse memur, bütün mes’uliyeti kendi âmirine ait ve münhasır olduğunu tahriren bildirerek o emri infaz eder.) hükmünün Anayasaya aykırı olduğundan iptaline;

b) Aynı maddenin başındaki (Memur, emir ve talimatname ve nizamname ve kanun hükümlerine mugayir olarak herhangi bir makam veya âmirden bir emir telâkki edince onun ahkâma mugayeretini kendi âmirine bildirir.) hükmünde Anayasa aykırılık bulunmadığından bu hükme ilişkin iptal isteminin reddine,

22.5.1963 gününde karar verilmiştir.

II- Usule ilişkin görüşmelerde

a) Başkan Vekili Tevfik Gerçeker, Üyelerden Şemsettin Akçoğlu, İhsan Keçecioğlu, Hakkı Ketenoğlu ve Lûtfi Ömerbaş -diğer dâvada olduğu gibi- Anayasanın üst ile ast arasındaki kanunsuz emir münasebetini bütün anrıntılarıyle düzenleyen 125. maddesinin, Memurin Kanununun aynı konuyu farklı olarak hükme bağlıyan 40. maddesini dolayısiyle yürürlükten kaldırdığı, yürürlükte olmıyan bir hükmün Anayasaya aykırılığının düşünülemiyeceği ve bu yüzden de iptal dâvasına konu olamıyacağı görüşünü tekrar ileri sürmüşlerdir.

Bu düşünce 1963/205 esas sayılı kararda 40. maddeye ait gerekçenin (A) bendinde izah edilen sebeplerle yerinde görülmeyerek, bu maddenin iptal dâvasına konu olabileceğine oyçokluğu ile karar verilmiştir.

b) Üyelerden Muhiddin Gürün, 40. maddede mevcut (Memur, emir ve talimatname ve nizamname ve kanun hükümlerine mugayir olarak herhangi bir makam veya âmirinden bir emir telâkki edince onun ahkâma mugayeretini kendi âmirine bildirir.) hükmü 1963/205 esas sayılı dosya ile de iptal dâvasına konu yapılmış ve iptal isteğinin reddine karar verilmiş olduğundan, ayni konunun tekrar incelenemiyeceğini ileri sürmüş ise de, iptal isteklerinin reddine dair kararlar, sonradan aynı konuda açılacak diğer davalarda esasın incelenmesine engel olamayacağından çoğunluk bu görüşe katılmamıştır.

III- Esasa gelince

a) 40. maddenin, evvelce iptal edilen hükmüne ilişkin istem konusu hakkında yeniden karar verilmesine yer bulunmamaktadır.

b) Maddenin diğer hükmünün iptaline dair isteğin evvelce reddine mesnet olan gerekçe üzerinde bu defa da birleşildiğinden bu isteğin de reddi lâzımgelmektedir.

İ. Hakkı ÜLKMEN

Üye

Lûtfi AKADLI

Üye

Şemsettin

AKÇOĞLU

Üye

İbrahim SENİL

Üye

İhsan KEÇECİOĞLU

Üye

Salim BAŞOL

Üye

Celâlettin

KURALMEN

Üye

Hakkı KETENOĞLU

Üye

Ekrem KORKUT

MUHALEFET ŞERHİ

788 sayılı Memurin kanununun 40. Maddesindeki (Memur, emir ve

talimatname ve nizamname ve kanun hükümlerine mugayir olarak herhangi bir makam

veya amirinden bir emir telâkki edince onun ahkâma mugayeretini kendi amirine

bildirir.) hükmünün Anayasaya aykırı olmadığı, diğer bir dâva dolayısiyle

Anayasa Mahkemesinin 22.5.1963 günlü ve 1963/205-1963/123 sayılı kararı ile

kabul edilmiş olduğundan aynı maddenin Anayasaya aykırı bulunduğu iddiasiyle

açılmış bulunan bu dâva sebebiyle bahse konu fıkra hükmünün Anayasa

karşısındaki durumunun yeniden incelenerek esas hakkında yeni bir karar

verilmesine mahal bulunmamakta, sadece durum izah olunarak (Yeni bir karar

verilmesine yer olmadığına) karar verilmesi gerekmektedir.

Halbuki Mahkememiz bu kararı ile dâvanın, hakkında evvelce hüküm verilmiş olan söz konusu fıkra ile ilgili kısmını da esas bakımından inceleyerek yeniden karar vermiş bulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesinin, 30.Nisan.1963 günlü ve 11394 sayılı Resmî Gazetede yayınlanmış bulunan 26.12.1962 günlü ve 1962/223-1962/122 sayılı, takip edilen usul bakımından benzeri olan, kararına ait muhalefet şerhinde açıkladığım sebeplere binaen bu kararda uygulanan usule muhalifim.

Üye Ahmet AKAR Üye Muhittin GÜRÜN Üye Lûtfî ÖMERBAŞ Üye Muhittin GÜRÜN