AYM Norm Denetimi E.1975/105 K.1975/122

Resmi Gazete tarih/sayı:7.8.1975/15319

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme: Gaziantep Birinci Ağır Ceza Mahkemesi.

İtirazın konusu: 15/5/1974 günlü, 1803 sayılı "Cumhuriyetin 50 nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların Affı Hakkında Kanun"un 2. maddesinin (B) bendinin Türk Ceza Kanununun 213. maddesi yönünden iptali istemidir.

I -

OLAY

"Görevi

kötüye kullanmak, rüşvet almak, resmî evrakta sahtekârlık, hizmet sebebiyle

güveni kötüye kullanmak ve zimmet suçlarından sanık 3 kişi hakkında açılmış

olan kamu davası üzerine Nizip Sorgu Hâkimliğince yapılan ilk soruşturma

sonunda: Sanıklardan yalnızca biri için resmî evrakta sahtekârlık ve zimmet

suçundan ötürü son soruşturma açılmasına; dava konusu öteki suçlar - görevi

kötüye kullanmak, rüşvet almak, hizmet sebebiyle görevi kötüye kullanmak

yönünden ise üç sanığın da yargılanmasına yer olmadığına 16/3/1973 gününde 8/5

sayı altında karar verilmiş, ancak; sözü geçen kararın, dava konusu kimi

suçlardan ötürü sanıkların yargılanmasına yer olmadığına ilişkin bölümü Asliye

Ceza Hâkimi tarafından onanmamıştır. Bu nedenle, Nizip Sorgu Hâkimliğince

yukarıda anılan suçlar yönünden de son soruşturma açılmasına 17/3/1975 gününde

karar verilmiştir. Davaya bakmakla görevli Gaziantep Birinci Ağır Ceza

Mahkemesi, yargılamasına, bu ek kararnameyi temel tutmuş ve 11/4/1975 günlü

duruşmada, C. Savcısının düşüncesine uygun olarak 1803 sayılı Af Yasasının 2.

maddesinin (B) bendinin, Türk Ceza Kanununun 213. maddesi açısından iptal

edilmesi istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar vermiştir.

II -

İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında;

Gaziantep Birinci Ağır Ceza Mahkemesinin 11/4/1975 günlü gerekçeli kararı ve ekleri, konu ile ilgili öteki metinler okunduktan sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

Sanıklara

yükletilen yukarıda yazılı suçlar açısından Nizip Sorgu Hâkimliğince yürütülen

ilk soruşturmada elde edilen sonuçlar, 16/3/1973 gününde 8/5 sayı altında

karara bağlanmış bulunmaktadır. Sorgu Hâkimliğinin sözü edilen kararnamesi bir

bölüm suç yönünden son soruşma açılmasını, öteki bölüm suçlar ve bu arada

itiraz konusu yapılan Türk Ceza Kanununun 213. maddesi kapsamına giren

"rüşvet almak" suçu yönünden ise yargılamaya yer olmadığını

içermektedir. Karar tarihine göre, yargılamaya yer olmadığı yolundaki kararın

geçerli sayılması için Asliye Ceza Hâkiminin onamasına gerek yoktur. Gerçekten,

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 124. maddesinin "Cumhuriyet

Müddeiumumisinin tevkif talebine karşı maznunun mevkuf olmayarak tahkikatının

icrasına ve tevkif ve tevkifin istirdadına ve kefaletle salıvermeye ve

muhakemenin men'ine dair Sorgu hâkimi tarafından verilecek kararlar mensup

olduğu Asliye Mahkemesi reisi veya hâkiminin tasdikiyle tekemmül eder."

hükmünü taşıyan ikinci fıkrası, 15/3/1973 günü yürürlüğe giren 1696 sayılı Yasa

ile kaldırılmış bulunmaktadır.

İlk soruşturmadaki yargılama, genel yargılamanın özelliklerini de taşır. Bu özelliklerden en belirgini, hâkimin yasal nedenler dışında kararını değiştirememesidir. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununda 1696 sayılı Yasa ile yapılan değişikliklerden sonra, yargılamaya yer olmadığı yolunda Sorgu Hâkimliğince verilecek karara karşı, adı geçen Usul Kanununun 203. maddesi çevresinde olağan "acele itiraz"ı 343. maddesi çevresinde de olağanüstü "yazılı emir" kanun yolları açık tutulmuştur. Aynı Kanunun, yargılamaya yer olmadığı yolundaki kararın kesinleşmesinden sonra yeni olgu ve kanıtların ortaya çıkması halinde tekrar kamu davası açılabileceğini öngören 204. maddesi hükmü de saklıdır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkemede yürütülmekte olan son soruşturmaya temel tutulan Nizip Sorgu Hâkimliğinin 17/3/1973 günlü, 8/5 sayılı "Ek kararı" yukarıda belirtilen kanun yollan prosedürü işletilerek almış değildir. Gerçekten, ilk kararın yargılamaya yer olmadığına ilişkin bölümünün Asliye Ceza Hâkimi tarafından onanmaması nedeniyle ek kararname düzenlendiği karar yerinde açıkça belirtilmiştir.

Açıklanan bu maddî ve hukukî olgular önünde, itiraz konusu Türk Ceza Kanununun 213. maddesi kapsamına giren rüşvet almak suçundan ötürü sanıkların yargılanmasına yer olmadığına ilişkin Nizip Sorgu Hâkimliğinin 16/3/1973 günlü kararı kesinleşmiş bulunmaktadır. Yasanın yürürlükten kaldırılmış olan bir hükmüne dayanılarak verilen ek karar, ilk kararın kesinleşen yönlerini ortadan kaldıracak nitelikte değildir. Bu bakımdan, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin elinde yöntemine uygun biçimde açılmış bir dava yok demektir.

O

halde, istemin, 22/4/1962 günlü, 44 sayılı Yasanın 27. maddesinin acık hükmüne göre, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

Nihat O. Akçakayalıoğlu bu görüşe katılmamıştır.

III-

KARŞIOY

YAZISI

İtirazcı Mahkemenin başvurması, elinde usulüne göre açılmış bir dava olmadığı gerekçesi ile reddedilmiştir. Oysa, ki:

17/3/1973 günlü yeni kararnamesi ile sorgu hâkimi, T. Ceza Kanununun 213. maddesi veçhile yargılanmak üzere, sanığı Ağır Ceza Mahkemesine sevk etmiş bulunmaktadır. Doğru veya yanlış, sanığın yargılanmasına neden olarak bir kararname ve bununla bir dava ortaya konmuştur. Var olan bu davanın Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 253. maddesi uyarınca (kendi özel sebebine göre verilebilecek yargılamanın durdurulması kararı dışında) bir hükme bağlanması anılan madde ile getirilmiş kural gereğidir.

Olayda, davanın varlığı değil, daha önce yargılamanın önlenmesini hedeflemiş sorgu hâkimi kararnamesi karşısında (sanığın cezalandırılmasına olanak bulunmadığı için) iptalini istediği ceza hükmünü Mahkemenin uygulama durumunda olup olmadığı tartışılabilirdi.

İtirazın, Mahkeme elinde dava bulunmadığı görüşüyle reddine açıklanan nedenlerle karşıyım.

Üye

Adil Esmer

Üye

Nihat

O. Akçakayalıoğlu

Üye

Ahmet

H. Boyacıoğlu

Üye Nihat O. Akçakayalıoğlu