AYM Norm Denetimi E.1977/110 K.1977/103

Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesinin üçüncü fıkrasına yer alan “Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin Toprak ve Tarım Reformu bölgesi ilan edilmesinden önce sahibinin bildirdiği emlak vergisi değerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise, kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.” kuralının Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenmiştir.

I- OLAY

Bölgede Toprak ve Tarım Reformu Kanununun uygulanması dolayısıyle taşınmazları kamulaştırılan davacı, vergi beyannamesinde bildirilen değerin kamulaştırma bedeli olarak kendisine ödenmek istendiğini, oysa kamulaştırma günündeki gerçek değerin daha yüksek olduğunu ileri sürmüş ve aradaki farkın ödenmesini dava etmiştir. Davalı idare 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 36. maddesindeki hükme göre işlem yapıldığını açıklaması üzerine, davacı duruşmada bu hükmün Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmüş, Mahkeme 36. maddenin üçüncü fıkrasında yeralan kuralın Anayasanın 11.,12.,36. ve 2. maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

II. İTİRAZIN GEREKÇESİ ÖZETİ

Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 38. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarını iptal etmiş ve bu karar yayımlanmıştır. Bu durumda kamulaştırma için aynı ilkeleri öngören 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrası hükmü Anayasal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Bu hüküm mülkiyet hakkının özünü zedelemekte ve emlak beyannamesi verenlerle vermeyenler arasında eşitsizlik yaratmakta olduğundan Anayasanın 11.,12.36. ve 2. maddelerine aykırılığı nedeniyle iptal edilmiştir.

III.METİNLER

1-25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunun 36. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrası şöyledir:

“Kamulaştırma karşılığı, taşınmaz malın bulunduğu yerin toprak ve tarım reformu bölgesi ilan edilmesinden önce sahibinin bildirdiği Emlak Vergisi değerini geçemez. Karşılık Takdir Komisyonunca saptanan karşılık bu değerden yüksek ise kamulaştırma karşılığı bu değere indirilir.

2-Dayanılan Anayasa kuralları:

Madde 2- Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, milli, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.

Madde 11- Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlakın ve genel sağlığın korunması amacı ile veya Anayasanın diğer maddelerinde gösterilen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak, ancak kanunla sınırlanabilir.

Kanun, temel hak ve hürriyetlerinin özüne dokunmaz.

Bu Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbirisi insan hak ve hürriyetlerini veya Türk Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrımına dayanarak, nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak kasdı ile kullanılamaz.

Bu hükümlere aykırı eylem ve davranışlarının cezası kanunda gösterilir.

Madde 12- Herkes, dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Madde 36- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlandırılabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesinin, İçtüzüğün 15. maddesi uyarınca yaptığı ilk inceleme toplantısında aşağıda açıklanan konular üzerinde durulmuştur :

1- 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu daha önce başka bir dava dolayısıyle Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve 19.10.1976 günlü, E.1973/42,K.1976/48 sayılı kararla bu kanunun tümünün biçim yönünden iptaline karar verilmiştir. İtiraz yoluna başvuran mahkemenin iptalini istediği hüküm, bu kanunun 36. maddesinin üçüncü fıkrasında yeralmaktadır. Bu duruma göre, aynı kanunun belirli bir maddesindeki hükmün yeniden ele alınıp incelenmesine ve bir karar verilmesine yer yoktur.

2- Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasının uygulanabilmesi

koşullarının olayda gerçekleşip gerçekleşmediği yolunda bir inceleme yapılması

konusu üzerinde de durulmuştur. İtiraz konusu işde böyle bir incelemeye olanak

yoktur. Gerçi,1757 sayılı Yasanın tümü iptal edilmiştir. Ancak karar gereğince,

iptal hükmü, yayınlandığı günden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girecektir.

Yani, bu süre içinde, 1757 sayılı Yasa, yürürlükte olan bir kanunu hukuksal

etki ve sonuçlarını taşımaktadır. Öteyandan Anayasanın 152. maddesinin son

fıkrası uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları, gerçek ve tüzel kişileri,

yürütme ve yargı organlarını, bu arada Anayasa Mahkemesini de bağlamaktadır.

Böyle olunca sözü geçen iptal kararının bağlayıcı niteliğini, belirli bir olay

için bile olsa, öngören süreden önce ortadan kaldırma olasılığını içeren bir

incelemeye girişilmesine olanak yoktur. Bu nedenlerle Anayasanın 152.

maddesinin dördüncü fıkrasında yeralan hükmün böyle bir incelemeye elverişli

olmadığı sonucuna varılmıştır.

Ahmet H.Boyacıoğlu bu görüşe katılmamıştır.

V.SONUÇ

Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, Esas: 1973/42, Karar : 1976/48 sayılı kararı ile 25.6.1973 günlü, 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümü biçim yönünden iptal edilmiş ve bu karar 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmış bulunduğundan itiraz konusu iş hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına, Ahmet H.Boyacıoğlu’nun (Anayasanın 152. maddesinin dördüncü fıkrasında yazılı hükmün, olayda uygulanması koşullarının bulunup bulunmadığının incelenmesi gerektiği) yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,

22.9.1977 gününde karar verildi.

Başkan

Kâni VRANA

Başkanvekili

Şevket MÜFTÜGİL

Üye

Ziya ÖNEL

Üye

Abdullah ÜNER

Üye

Ahmet KOÇAK

Üye

Şekip ÇOPUROĞLU

Üye

Fahrettin ULUÇ

Üye

Muhittin GÜRÜN

Üye

Lütfi ÖMERBAŞ

Üye

Ahmet ERDOĞDU

Üye

Hasan GÜRSEL

Üye

Ahmet Salih ÇEBİ

KARŞIOY YAZISI

I-1757

sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun tümünün biçim açısından iptaline bir siyasi parti tarafından açılan dava sonucunda karar verilmiştir. Anayasa Mahkemesinin 19.10.1976 günlü, E.1973/42, K.1976/48 sayılı kararı 10.5.1977 günlü, 15933 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve Anayasa Mahkemesince de iptal hükmünün kararın yayımlandığı günden bir yıl sonra yürürlüğe girmesi saptanmıştır. İtiraz yoluna başvuran mahkeme, bakmakta olduğu bu davada uygulama durumunda bulunduğu sözü geçen yasanın 36. maddesinin esastan Anayasaya aykırı olduğu savını öne sürmüştür.

II-

Anayasa Mahkemesince biçim yönünden iptaline karar verilen bir yasanın, esası bakımından ve tekrar Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesine olanak yoktur. Bununla birlikte iptal kararı doğrudan açılan bir iptal davası üzerine tesis olunmuş ve iptal hükmünün yürürlüğe gireceği gün Anayasa Mahkemesince ayrıca saptanmıştır. Böylece yürürlükte kalan bu yasanın bir hükmünün o davada uygulanma durumunda bulunduğu ve Anayasaya aykırı olduğu mahkemece öne sürülmüştür.

III-

Anayasanın 152. maddesinde iptal kararları için öngörülen ana ilke, bu

kararlardan herkesin yararlanması, yani Anayasaya aykırı hükmün bütünü ile ve

herkes bakımından yürürlükten kakmasıdır. Bununla beraber Anayasa, Anayasa Mahkemesine

yalnız mahkemelerden gelen Anayasaya aykırılık iddiaları üzerine verdiği

hükümlerin olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olacağına da karar

verme yetkisini tanımakla yetinmiş ve bu yetkinin kullanılması yönünden

izlenmesi gereken yön ve yöntemi açıklamamış ve keza 44 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve yargılama usulleri hakkındaki kanunda da böyle bir

kuralın yer almamış olması, Anayasa Mahkemesinin itiraz yolu ile yapılan

başvurmada olayla sınırlı ve yalnız tarafları bağlayıcı olarak karar verme

yetkisinin kullanılmasını gerektiren koşulların bulunup bulunmadığının

incelenmesini zorunlu hale getirir. Bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği

incelenmeksizin, iptal kararı karşısında yeniden karar ittihazına yer olmadığı

biçiminde anılan kararın, Anayasanın 31. maddesinin son fıkrasında yer alan

“Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”

yolundaki kurala ters düşeceği tabiidir.

O.AKÇAKAYALIOĞLU

Üye

Ahmet

H.BOYACIOĞLU

Karşıoy yazısı eklidir.

Üye

Ahmet

H.BOYACIOĞLU