AYM Norm Denetimi E.2001/349 K.2004/14

Resmi Gazete tarih/sayı: 02.06.2004/25480

İPTAL DAVASINI AÇAN

TBMM Anamuhalefet (Fazilet) Partisi Grubu adına Parti Genel Başkanı Mehmet Recai KUTAN

İPTAL DAVASININ KONUSU

25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek Öğretim Kanunu"nun 10. maddesinin ikinci ve 15. maddesinin birinci fıkralarında yer alan "...genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddeleri ile 128. maddesinin ikinci fıkrasına aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralları

25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek Öğretim Kanunu"nun iptali istenilen kuralları da içeren maddelerin ilgili bölümleri şöyledir:

1- "MADDE 10.- ...Polis meslek yüksek okullarına Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan Öğrenci Seçme Sınavını kazanan ve Bakanlıkça ihtiyaç duyulduğu kadar genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından yapılacak özel yetenek sınavında başarılı olanlar alınır...".

2- "MADDE 15.- Fakültenin esas öğrenci kaynağı polis kolejidir. İhtiyaç halinde, genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından yönetmelikle belirtilecek şartları taşıyan öğrenciler de fakülteye alınabilirler...".

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Dava konusu kuralların Anayasa'nın 2., 10., 70. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ın katılımlarıyla 27.6.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğün durdurulması isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Dava dilekçesinden, iptali istenilen kurallarda polis meslek

yüksekokullarına ve Güvenlik Bilimleri Fakültesine, "genel lise, erkek

teknik, kız teknik veya turizm ve ticaret lisesi mezunu" olanların

alınabileceği, sayılan liseler arasında olmayan, daha kaliteli eğitim ve öğretim

veren liseleri bitirenlerin ise belirtilen okullara alınmamasının "kamu

yararı" ve "adalet" ilkelerine aykırı düştüğü, "nisbeten

başarılı ve yetenekli" vatandaşlar için hizmete giriş olanağı getirildiği

halde, "çok daha başarılı ve yetenekli" vatandaşlar için hiçbir haklı

gerekçeye dayanmadan bu olanağın tanınmamasının adil olmayan sonuçları olduğu,

bu nitelikleriyle yapılan yasal düzenlemelerin "hukuk devleti" ve

"eşitlik" ilkeleri ile Anayasa'nın kamu hizmetlerine girme hakkı ile

ilgili 70. maddesine, liyakat ilkesini düzenleyen 128. maddesinin ikinci

fıkrasına ve özellikle, imam hatip lisesi mezunlarının bu okullara

alınmamasının amaçlanması nedeniyle de "laiklik" ilkesine aykırı

olduğu ileri sürülmüştür.

Polis yükseköğretim kurumlarına alınacak öğrencilerin kaynağını düzenleyen 28.11.1984 günlü, 3087 sayılı Polis Yükseköğretim Kanunu'nda yapılan değişiklikten önceki düzenlemede öğrenci kaynakları arasında "lise ve dengi okul mezunları" sayılarak herhangi bir sınırlama yapılmamış iken, önce 12.7.2000 günlü, 610 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile "genel ve teknik lise mezunları", daha sonra da açıklanan dava konusu 25.4.2001 günlü, 4652 sayılı yasal düzenleme ile "genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları"na yer verilerek kapsam daha da daraltılmıştır.

25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek Öğretim Kanunu"nun 10. maddesinde, polis meslek yüksekokullarının kuruluşu ve öğrenci kaynakları ile öğretim süresi, 15. maddesinde de Güvenlik Bilimleri Fakültesinin öğrenci kaynakları, öğrencilerin istihkakları, özlük işlemleri, mecburi hizmet yükümlülüğü ve evlenme yasağı, Akademiye alınacak öğrencilerin nitelikleri ile giriş esas ve şartlarının yönetmelikle belirleneceği gibi kurallar düzenlenmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini gerçekleştiren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde Anayasa'nın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Bu bağlamda, hukuk devletinde yasakoyucu, yasaların yalnız Anayasa'ya değil, evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür.

Anayasa'nın 10. maddesine göre, herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.

"Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynı

olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik

öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin

yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında

ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı

durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa

karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin

her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum ve

konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik

kuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal

durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi

çiğnenmiş olmaz.

Yasa'nın gerekçesinde de belirtildiği gibi, iptali istenilen

kuralların, temelde, Türk toplumuna ve Emniyet Örgütünün ihtiyaç ve

beklentilerine yanıt verebilecek nitelikte polislerin yetiştirilmeleri ve

onların insan haklarına saygılı, ancak devlet otoritesini de zaafa uğratmayacak

bir yapıda eğitilmeleri için, eğitim hizmetlerinin gelişen bilim ve teknolojiye

paralel olarak yapılandırılmasını sağlamayı amaçladığı anlaşılmaktadır.

Böylece, adı geçen okullara "...genel lise, erkek teknik öğretim, kız

teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları

arasından..." öğrenci alınmasının emniyet hizmetlerinin gereksinimlerine

daha uygun olduğu düşünülmüştür. Belirli önemde bazı kamu hizmetlerinin

özelliklerini gözeterek gerçekleştirdiği bu tür düzenlemeler anayasal ilkelere

bağlı kalmak ve hizmetin gereklerini dikkate almak koşuluyla yasakoyucunun

takdir yetkisi içinde olan bir yasama işlemidir. Bu nedenle, farklı liselerden

mezun olanlar aynı nitelikleri taşımadıklarından eşitlik karşılaştırmasına esas

alınamazlar.

Açıklanan nedenlerle 4652 sayılı Polis Yükseköğretim Kanunu'nun 10. ve 15. maddelerinin dava konusu kuralları, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşlere katılmamışlardır.

Dava dilekçesinde Anayasa'nın 70. maddesi ile 128. maddesinin ikinci fıkrasına da aykırılık olduğu ileri sürülmekte ise de, kuralın bu maddelerle ilgisi görülmemiştir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yükseköğretim Kanunu"nun;

A- 10. maddesinin ikinci fıkrasının "...genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından..." bölümünün,

B- 15. maddesinin birinci fıkrasının "...genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından..." bölümünün,

12.2.2004 gününde, E.2001/349, K.2004/5 (Yürürlüğü Durdurma) sayılı kararla yürürlüğün durdurulması isteminin reddine oybirliği ile karar verilmiştir.

KARŞIOY

25.4.2001 günlü 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 10. maddesinin ikinci, 15. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "...genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından..." bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal davası açılmıştır.

Daha önce, Polis Yükseköğretim kurumlarına alınacak öğrenci kaynaklarını

düzenleyen 28.11.1984 gün ve 3087 sayılı Yasa'da öğrenci kaynakları arasında "...lise ve

dengi okul mezunları..." denilerek, lise ve dengi okul mezunları arasında hiç bir ayrım

yapılmamışken, dava konusu düzenleme ile "...genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim, ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları..." biçiminde değişiklik yapılarak lise dengi meslek lisesi mezunlarından bir bölümüne Polis Yükseköğretim kurumlarına girme olanağı ortadan kaldırılmıştır.

Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesi, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmasını sağlamak ve yasa karşısında dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi nedenlerle ayrım yaratılmamasını zorunlu kılar.

Yapılan düzenleme ile meslek liselerinin bir bölümünün Polis Yükseköğretim kurumlarına kabul edilmesi, aynı konumda bulunan bir bölümünün ise kabul edilmemesi Yasakoyucu'nun takdir alanı içinde değerlendirilerek iptal istemi reddedilmiştir.

Anayasa'da öngörülmeyen bir konunun düzenlenmesi kuşkusuz ki yasama organının takdirine bırakılmıştır. Ancak, bu yetki, mutlak olmayıp Anayasa'nın temel ilkeleri yanında üstün hukukun genel ilkeleri ile de sınırlandırılmıştır.

Yasakoyucu iptali istenen kurallarla genel lise, erkek teknik

öğretim, kız teknik öğretim, ticaret ve turizm öğretimine bağlı mesleki

eğitime dayalı ortaöğretim mezunlarının Polis Yükseköğretimine girmelerini

uygun görmüş, aynı şekilde meslek eğitimine dayalı program uygulayan endüstri,

kimya, yapı, iletişim, spor, mahalli idareler, imam hatip ve meteoroloji

gibi meslek eğitimi veren lise mezunlarını bu imkandan yoksun

bırakmıştır. Aynı konumda olan bir bölüm meslek lisesi mezunlarına bir

imtiyaz ve ayrıcalık tanınırken, bir bölümüne bu imkanın tanınmaması

eşitlik ilkesine aykırıdır. Aynı konumdaki meslek liseleri arasında böyle

bir ayrıma gidilmesini haklı kılacak bir neden ortaya

konulamamıştır. Yasama belgelerinde olmadığı gibi çoğunluk görüşünde de bu

eşitsizliğin haklı nedeni açıklanamamıştır. Bunun yasama organının takdir

hakkı ile açıklanmış olması örtülü bir amaca ulaşmak için yapılan bir

düzenlemenin Anayasa'ya uygunluğunun gerekçesi olamaz. Haklılık ortaya

konulmadan makul ve anlaşılabilir bir düzenleme olduğunun tesbiti

de mümkün değildir.

Belirtilen nedenlerle, eşitlik ilkesine aykırı olan kuralların iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmadık.

Başkan

Mustafa BUMİN

Başkanvekili

Haşim KILIÇ

Üye

Sacit ADALI

Üye

Ali HÜNER

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye Aysel PEKİNER Üye Ertuğrul ERSOY Üye Tülay TUĞCU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Fazıl SAĞLAM Başkan Mustafa BUMİN Başkanvekili Haşim KILIÇ Üye Sacit ADALI