AYM Norm Denetimi E.2003/38 K.2005/63

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

4.4.1929 günlü, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 97. maddesinin birinci fıkrasının ikinci tümcesinin, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 11., 12., 13., 20. ve 21. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

6136 sayılı Ateşli Silahlar İle Bıçaklar ve Diğer Aletler Hakkında Kanun hükümlerine aykırı olarak mermi bulundurmak suçundan sanık hakkında açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI

İtiraz konusu tümceyi de içeren Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 97. maddesinde yer alan kural aynen şöyledir:

“Madde 97.- Aramaya karar vermek salahiyeti hakimindir. Ancak tehirinde mazarrat umulan hallerde Cumhuriyet Müddeiumumileri ve müddeiumumilerin muavini sıfatiyle emirlerini icraya memur olan zabıta memurları arama yapabilirler.

Hakim veya Cumhuriyet Müddeiumumisi hazır olmaksızın süknada veya iş görmeğe mahsus mahaller ile kapalı yerlerde aramada bulunabilmek için o mahal ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.

Yukardaki fıkrada gösterilen takayyüt 96 ncı maddenin ikinci fıkrasında yazılı mahallere şamil değildir.

Harb gemileri dahil olmak üzere askeri hizmetlere mahsus yerlerde yapılacak zabıt muamelesi hakim veya Cumhuriyet Müddeiumumisinin talep ve iştirakiyle askeri makamlar tarafından derhal ifa olunur. Ancak askeri hizmetlere mahsus yerler ordu ile alakası olmıyan kimseler tarafından münhasıran işgal edildiği takdirde askeri makamların müdahalesine lüzum yoktur”.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in katılmalarıyla 21.5.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Kuralın Anlam ve Kapsamı

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun iptali istenilen tümcenin de yeraldığı “Arama kararı yetkisi”ne ilişkin 97. maddesinin birinci fıkrasına göre, arama kararı vermek yetkisi hakimindir. Ancak, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcıları ve savcıların muavini sıfatıyla emirlerini yerine getirmekle görevli olan zabıta memurları da arama yapabilirler.

Arama, ceza muhakemesi hukukunda, suçluların yakalanması ve suç delillerinin ortaya çıkarılması için başvurulan geçici bir koruma tedbiridir. Öğretide de “Ceza muhakemesinin gayesine erişmesi maksadı ile saklanan sanığın ve delillerin elde edilmesi için bir kimsenin meskeninde, etrafı çevrili sair mahallerinde, üzerinde ve eşyasında yapılan araştırma işlemi” olarak tanımlanmaktadır.

Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın düzenlendiği 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, 23.3.2005 günlü, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 18. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile yürürlükten kaldırılmış ise de, başvuran Mahkeme, bakmakta olduğu davada aykırılığı ileri sürülen kurala dayanılarak verilen bir arama kararı üzerine elde edilen delile göre sanığın hukuki durumunu belirleyeceğinden, işin esasının incelenmesi gerekmiştir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararında, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 97.

maddesine göre, aramaya karar verme yetkisinin öncelikle hakime ait olduğu,

gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise hakim kararına gerek kalmadan sözlü

olarak da diğer yetkili makamların verdikleri emirlerle arama yapılabileceği,

ancak, Anayasa'nın 4709 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikten sonra 20. ve 21.

maddelerinde, belirli koşullar altında olmak üzere “usulüne göre verilmiş hakim

kararı” ve “gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış

bulunan merciin yazılı emri” ile anılan kararların verilebileceğinin

belirtilmiş olması karşısında, somut olayda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun

97. maddesi uygulanırsa farklı, Anayasa'nın 21. maddesi uygulanırsa farklı

sonuçlara ulaşılacağı, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 97. maddesinde

özellikle savcılar ve kolluk memurlarının arama emirlerini mutlaka yazılı

olarak verecekleri konusunda bir hüküm bulunmadığı, buna karşılık, Anayasa'nın

20. ve 21. maddelerinde açıkça “kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı

emrinden” bahsedilmekte olduğu, dolayısıyla itiraz konusu düzenlemenin,

Anayasa'nın

Başlangıç kısmının 6. paragrafı ile 2., 11., 12., 13., 20. ve 21. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

Anayasa'nın 20. maddesinde, herkesin, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı, 21. maddesinde de kimsenin konutuna dokunulamayacağı belirtilmiştir.

3.10.2001 günlü, 4709 sayılı Yasa'nın 5. ve 6. maddeleriyle

Anayasa'nın 20. ve 21. maddelerinde öngörülen özel hayatın gizliliği ve konut

dokunulmazlığıyla ilgili esaslarda birbirine koşut değişiklikler yapılmıştır.

Buna göre, maddelerde sayılan nedenlerden biri veya birkaçına bağlı olarak

usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak

gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin

yazılı emri bulunmadıkça kimsenin üstü özel kağıtları ve eşyası aranamayacak ve

bunlara el konulamayacak, kimsenin konutuna girilemeyecek, arama yapılamayacak

ve buradaki eşyaya el konulamayacak, yetkili mercii kararı yirmidört saat

içinde görevli hakimin onayına sunulacak, hakim kararını elkoymadan itibaren

kırksekiz saat içinde açıklayacak, aksi halde, elkoyma kendiliğinden

kalkacaktır. Böylece, özel hayatın ve aile hayatının gizliliği ile konut

dokunulmazlığının güvenceye kavuşturulması bakımından “arama” için usulüne göre

verilmiş hakim kararı, gecikmesinde sakınca olan hallerde de kanunla yetkili

kılınmış merciin yazılı emrinin bulunması ön koşul kabul edilmiştir. 1412

sayılı Yasa'nın 97. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu ikinci

tümcesinde yer alan “Ancak tehirinde mazarrat umulan hallerde

Cumhuriyet savcıları ve savcıların muavini sıfatı ile emirlerini icraya memur

olan zabıta memurları arama yapabilir.” kuralı, Anayasa'nın 20. ve 21.

maddelerinde yapılan değişikliklerle sağlanan “yazılı emir” güvencesinden

yoksun kalmıştır.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 20. ve 21. maddelerine aykırıdır; iptali gerekir.

İptal edilen kuralın Anayasa'nın 2. ve 11. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 12. ve 13. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

TUĞCU

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Mustafa

YILDIRIM

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

Üye

Serruh

KALELİ

Üye Osman · Alifeyyaz PAKSÜT