AYM Norm Denetimi E.2004/36 K.2004/92

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun değiştirilen 386. maddesinin, Anayasa'nın 2., 11. ve 36. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Tehlikeli vasıta kullanmak suçundan açılan kamu davasını ceza kararnamesi ile sonuçlandırmayı düşünen Mahkeme itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun değiştirilen itiraz konusu 386. maddesi şöyledir:

“Madde 386- (Değişik:5/3/1973 - 1696/49 md.) (Değişik birinci ve ikinci fıkralar: 7/1/1981 - 2369/10 md.) Sulh mahkemelerinin görevi içinde bulunan suçlara sulh hâkimi, duruşma yapmaksızın bir ceza kararnamesi ile karar verebilir.

Bu ceza kararnamesi ile ancak hafif veya ağır para cezasına veya nihayet üç aya kadar hafif hapis veya bir meslek ve sanatın icrasının tatiline veya müsadereye yahut bunlardan bir kaçına veya hepsine hükmedilebilir.

Ceza kararnamesiyle hükmedilecek hafif hapis cezası yerine “Cezaların İnfazı Hakkında Kanun” gereğince para cezası da hükmolunabilir”.

B- Dayanılan Ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 11. ve 36. maddelerine dayanılmış, 141. maddesinin ise ilgisi nedeniyle inceleme kapsamına alınması uygun görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, Fazıl SAĞLAM ve A. Necmi ÖZLER'in katılmalarıyla 26.5.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuran Mahkeme, ceza kararnamesi ile sonuçlandırılan işlerde duruşma açılmaksızın evrak üzerinden karar verilmesinin açık yargılama ve yargılamanın yüze karşı olması ilkelerine aykırı olduğunu, savunma hakkını kısıtladığını, bu nedenle kuralın, Anayasa'nın 36., İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 10 ve 11. maddeleri ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde belirtilen adil yargılanma hakkını ihlâl ettiğini ileri sürmüştür.

İtiraz konusu kuralla, sulh mahkemelerinin görevi içinde bulunan suçlarda, sulh hakiminin duruşma yapmaksızın bir ceza kararnamesi ile karar verebileceği belirtildikten sonra, ceza kararnamesi ile ancak, hafif veya ağır para cezasına veya nihayet üç aya kadar hafif hapis veya bir meslek veya sanatın icrasının tatiline veya müsadereye yahut bunlardan birkaçına veya hepsine karar verilebileceği hükme bağlanmıştır. Ceza kararnamesine itirazı düzenleyen 390. madde ile de, ceza kararnamesi ile hafif hapis cezasına hükmedilmesi halinde yapılacak itiraz üzerine duruşma yapılması zorunluluğu getirilmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti; eylem ve

işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup

güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup, bunu geliştirerek

sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün

kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasaların üstünde

Anayasa'nın ve yasa koyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri bulunduğu

bilincinde olan devlettir. Hukuk Devletinde yasa koyucu, Anayasa ve ceza

hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşulu ile kamu yararı, kamu düzeni

gibi nedenleri gözeterek hangi eylemlerin suç sayılacağı ve bunlara verilecek

cezaların tür ve miktarını saptayabileceği gibi, kimi suçlar için artırım ve

indirim nedenleri de öngörebilir.

Anayasa'nın hak arama hürriyeti başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” denilmektedir.

Ceza yargılamasının amacı, uyuşmazlıklarda uygulanacak yaptırımın

yargısal bir kararla belirlenmesidir. Anayasa'nın 141. maddesinin birinci

fıkrasında, “mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır” denilmekte ise de, nüfus

sayısı ve kimi suçlardaki artış nedeniyle aynı maddenin son fıkrasında yer

alan, “davaların en az giderle ve olabildiğince hızlı biçimde

sonuçlandırılacağı”na ilişkin kural da gözetilerek ceza yargılamasının

duruşmalı olarak yapılması ilkesinden nitelikleri yönüyle basit sayılabilecek

suçlarda vazgeçilerek evrak üzerinde yapılacak incelemeyle sonuca varılması

kabul edilmiştir. Ceza yargılamasında önemli olan, yargılama merciileri

yönünden gerçeği araştırma olanağının ortadan kaldırılmamasıdır.

Ayrıca, Yasa'nın 388. maddesi gereğince yapılacak tebligatla sanık sonradan da olsa suçlamadan haberdar olmakta, 390. madde ile de ceza kararnamesi ile hafif hapis cezasına hükmedilmesi halinde yapılacak itiraz üzerine duruşmalı olarak yargılanabilmektedir.

Açıklanan nedenlerle, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 386. maddesinde yer alan bu kural Anayasa'nın 2., 11. ve 36. maddelerine aykırı değildir.

İtirazın reddi gerekir.

KILIÇ

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ertuğrul

ERSOY

Üye

Tülay

TUĞCU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Mustafa

YILDIRIM

Üye

Cafer

ŞAT

Üye

Fazıl

SAĞLAM

Üye A. · Necmi ÖZLER