AYM Norm Denetimi E.2004/59 K.2006/7

sayılı 2002 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun 30. maddesinin (c) fıkrasının Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

“Mülga Kooperatifçilik Tanıtma ve Eğitim Fonu” konulu tarihsiz 2002/1 sayılı Vergi Dışı Gelirler İç Genelgesi'nin iptali istemi ile açılan davada, Genelge'nin dayanağını oluşturan itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Danıştay Onuncu Daire iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4726 sayılı “2002 Mali Yılı Bütçe Kanunu”nun 30. maddesinin (c) fıkrası şöyledir:

“Tasfiye edilen fonların her türlü gelirleri, tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde, bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere göre tahsil edilmeye devam olunur ve genel bütçeye gelir kaydedilir.”

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fazıl SAĞLAM, A. Necmi ÖZLER ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılmalarıyla 15.7.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, 4629 sayılı Kanun ile tasfiyesine karar verilen fonun Bütçe Yasası ile tahsili öngörülerek ayrı yasa konusu olabilecek bir mali yükümlülük getirildiği, bu durumun, Anayasa'nın 87., 88., 161. ve 162. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasa tasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla diğer yasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında herhangi bir yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangi bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine ve kaldırılmasına imkan bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerinin

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce görüşülmesi usul ve esasları ile yayımlanması

düzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddede

ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde

ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'da üyelerin gider artırıcı veya

gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde

de, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri

gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde,

bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar

Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi

verilmemiştir.

Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenen bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren bir işin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi veya kaldırılması mümkün bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, “Bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz” denilmektedir. Maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardan ayrı olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasa kuralıyla değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış ve kabul edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla “bütçe ile ilgili hükümler” ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.

Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelir

sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde ‘bütçeyle ilgili

hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecek değişik

türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin, yargı,

savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım vb. kamu hizmeti alanlarına ilişkin

yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu konulardaki

yasaların değiştirilip kaldırılması içinde bütçe yasalarına hükümler koymak yoluna

gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması ve uygulanması

yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başka amaçla ve bütçe

yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirilmesi gereken yasama

işlemleridir. 161. maddedeki ‘bütçeyle ilgili hüküm' ibaresine dayanılarak,

gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile

düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar bakımından

uygulanamaz duruma düşürmektedir.

Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe yasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde bütünleştirmektir.

12.12.2001 günlü, 4726 sayılı “2002 Mali Yılı Bütçe Kanunu”nun 30.

maddesinin (c) fıkrasında; tasfiye edilen fonların her türlü gelirlerinin,

tasfiye edilmelerine ilişkin mevzuatta özel bir düzenleme bulunmaması halinde,

bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükten kaldırılan hükümlere

göre tahsil edilmeye devam olunarak genel bütçeye gelir kaydedileceği

öngörülmüştür. Bu düzenleme ile 21.2.2001 günlü, 4629 sayılı Bazı Fonların

Tasfiyesi Hakkında Kanunu ve 20.6.2001 günlü, 4684 sayılı Bazı Kanun ve Kanun

Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un yürürlükten

kaldırılan fonlara ilişkin kuralları değiştirilmiştir. Bu kuralın bütçe

yasaları ile ilgisi bulunmadığından, böyle bir düzenlemenin bütçe yasası

dışındaki yasalarla yapılması zorunludur

Bu itibarla, bütçeyle ilgisi bulunmaması nedeniyle, diğer yasalarla düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyla düzenlenmesi Anayasa'nın 87., 88., 89., 161. ve 162. maddelerine aykırılık oluşturduğundan itiraz konusu kuralın iptali gerekir.

KILIÇ

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Mustafa

YILDIRIM

Üye

Cafer

ŞAT

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Şevket

APALAK

Üye

Serruh

KALELİ