AYM Norm Denetimi E.2008/25 K.2010/20

Çocuk Koruma Kanunu'nun 17. maddesinin Anayasa'nın 10., 37. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Yaşı büyük sanıkla birlikte suç işlediği iddia olunan yaşı küçük sanık hakkında dosyası ayrılarak açılan kamu davasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

3.7.2005 günlü, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun iptali istenilen 17. maddesi şöyledir:

'(1) Çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür.

(2) Bu hâlde de çocuklar hakkında gerekli tedbirler uygulanmakla beraber, mahkeme lüzum gördüğü takdirde çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonucuna kadar bekletebilir.

(3) Davaların birlikte yürütülmesinin zorunlu görülmesi hâlinde, genel mahkemelerde, yargılamanın her aşamasında, mahkemelerin uygun bulması şartıyla birleştirme kararı verilebilir. Bu takdirde birleştirilen davalar genel mahkemelerde görülür.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 10., 37. ve 138. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımlarıyla 8.4.2008 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında; küçüklerin kendileri için özel kurulan

mahkemelerde yargılanması kadar doğru ve tabii bir şey olmadığı, ancak küçük ve

yetişkin sanıkların iştirak halinde suç işlemeleri halinde yargılamaların hangi

mahkeme olursa olsun tek bir mahkemede, tek bir hâkim önünde yapılmasının,

adaletin tecellisi açısından en doğru sonuç olduğu, bununla birlikte davaların

birleştirilmesi tamamen hâkimlerin takdirine bırakıldığından birleştirme

tekliflerinin genel mahkemelerce büyük oranda geri çevrildiği, aynı suç

nedeniyle yargılama yapan iki mahkemeden farklı kararlar çıkabildiği ve bu

durumun kamu vicdanını rahatsız ettiği, adalete gölge düşürdüğü, yine çocuk

mahkemesi lüzum gördüğü takdirde çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki

davanın sonucuna kadar bekletebilir kuralının da hâkimin sadece vicdanına ve

kanaatine göre hüküm verebileceği ilkesiyle çeliştiği, bir hâkimin hüküm

vermesinin bir başka hâkimin vereceği hükme bağlı kalmasının bu ilkeyi

zedeleyeceği belirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10., 37. ve 138.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İtiraz konusu kuralla, çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturmanın ayrı yürütülmesi esas olmakla birlikte, çocuklar hakkında gerekli tedbirler uygulanmak suretiyle çocuk mahkemesinin gerekli gördüğü takdirde çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonucuna kadar bekletebileceği, davaların birlikte yürütülmesinin zorunlu görülmesi hâlinde ise genel mahkemelerde, yargılamanın her aşamasında, mahkemelerin uygun bulması şartıyla birleştirme kararı verilebileceği ve birleştirilen davaların genel mahkemelerde görüleceği öngörülmektedir.

Çocuk mahkemeleri, Yasa'nın 1. maddesinden de anlaşılacağı üzere, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların korunmasını, haklarının ve esenliklerinin güvence altına alınmasını sağlayan yerlerdir. Bu nedenle Yasa'da çocuk suçluların özel mahkemede, özel bir usul yasasıyla yargılanması öngörülmüştür. İtiraz konusu kuralla da bu kapsamda bir düzenleme getirilmiştir.

Genel ceza yargılaması usulünde olduğu gibi çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemeleri halinde, her failin işlemiş olduğu eylemden dolayı ayrı yargılanması esas olmakla birlikte uyuşmazlıklar arasında bir bağlantı da bulunabilir. Bu durumda bir uyuşmazlığın çözümü başka bir uyuşmazlığın çözümüne bağlı olabileceği gibi yargılamaların birlikte yapılması gerekebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda davalar birleştirilebilir ya da bekletici sorun yapılarak diğer davanın sonucu beklenebilir.

Anayasa'nın 'Kanuni hâkim güvencesi' başlıklı 37. maddesinde, 'Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Bir kimseyi kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz.' denilmiştir.

Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında belirtildiği gibi, doğal yargıç ilkesi suçun işlenmesinden veya çekişmenin doğmasından önce davayı görecek yargı yerini yasanın belirlemesi şeklinde tanımlanmaktadır. Başka bir anlatımla doğal yargıç ilkesi, yargılama makamlarının suçun işlenmesinden veya çekişmenin meydana gelmesinden sonra özel olarak kurulmasına veya yargıcın atanmasına engel oluşturmaktadır.

İtiraz konusu kuralın üçüncü fıkrasındaki düzenleme ile, birlikte

işlenen suçlara ilişkin birleştirme kararı verilerek, sanıkların aynı ceza

mahkemesinde yargılanmalarıyla adaletin daha iyi gerçekleşmesi ve aynı konuda

farklı kararların ortaya çıkmasına engel olunması amaçlanmaktadır. Bağlantı

sebebiyle işlenen suçun niteliğinden ve mahkemelerin uygun bulmasına bağlı

olarak davaların birlikte yürütülmesinin zorunlu görülmesi nedeniyle, çocuk

yetişkinle birlikte, olaydan sonra kurulmuş olağanüstü bir mahkemede değil

olaydan önce kurulmuş genel mahkemede yargılanmaktadır. Kural, belirli bir

suçun işlenmesinden sonra bu suça ilişkin davayı görecek yargı yerini

belirlemediğinden doğal yargıç ilkesine aykırı görülmemiştir.

Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fıkrasında ise, hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları, Anayasa'ya, yasalara ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verecekleri belirtilmektedir.

Kuralın ikinci fıkrasına göre, çocuk mahkemesindeki hâkimin

gerekli gördüğü takdirde genel mahkemedeki davanın sonucunu beklemesi,

Anayasa'nın 138. maddesinde açıklanan vicdanî kanaatlerine göre karar verecek

hâkime emir ve talimat verilmesi, tavsiye ve telkinde bulunulması şeklinde

anlaşılamaz. Burada hâkim bir uyuşmazlıkla ilgili karar verirken, çocuk

hakkında koruyucu ve destekleyici tedbirleri uygulamak suretiyle gerekli

görürse yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonuna kadar bekletmekte ve

bağlantı nedeniyle başka bir mahkemenin kararına dayanmaktadır. Bununla

birlikte çocuk hakkında yargılamayı yapan mahkemenin her olayı değerlendirerek

bekletici mesele sayma ya da saymama takdirindedir. Kaldı ki genel mahkemedeki

davanın sonucu, çocuk mahkemesi için bağlayıcı da değildir.

Açıklanan nedenlerle Kural Anayasa'nın 37. ve 138. maddelerine aykırı değildir. İtiraz isteminin reddi gerekir.

Kural'ın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

KILIÇ

Başkanvekili

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Sacit

ADALI

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Mustafa

YILDIRIM

Üye

A. Necmi ÖZLER

Üye

Şevket

APALAK

Üye

Serruh

KALELİ

Üye Zehra · Ayla PERKTAŞ