AYM Norm Denetimi E.2012/37 K.2012/148

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 22.11.2001

günlü, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesindeki 'Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine ' bildirildiği tarihten ' başlar.' hükmünün, Anayasa'nın 2., 10., ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Mirasın reddi için açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4721 sayılı Kanun'un itiraz konusu kuralı da içeren 606. maddesi şöyledir:

' Miras, üç ay içinde reddolunabilir.

Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2., 10. ve 35. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımlarıyla 18.4.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hamit YELKEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, Kanun'da sınırlı ehliyetsiz olarak tanımlanan

kişiler yönünden mirasın reddi beyanında bulunma yetkisinin bu kişilerin kanuni

temsilcilerine tanındığı, oysa sınırlı ehliyetsiz grubu içinde yer alan ve

özellikle ayırt etme gücüne sahip küçükler adına kanuni temsilcilerinin yapmış

oldukları söz konusu irade açıklamaları ile sınırlı ehliyetsiz küçüklerin reşit

olduktan sonraki iradelerinin her zaman uyuşmayabileceği, itiraz konusu kuralda

bu hususun dikkate alınmayarak tüm ehliyet grupları yönünden mirasın reddi

süresinin aynı şekilde belirlendiği, bu durumun tam ehliyetli olmayanların

mülkiyet ve miras haklarının sınırlanması sonucunu doğurduğu ve bunlar yönünden

bir eşitsizliğe neden olduğu, ayrıca mirası ret süresinin fiil ehliyeti

açısından farklı ehliyet guruplarına nasıl ve ne şekilde uygulanacağına ilişkin

kuralda bir belirliliğin bulunmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 10.

ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İtiraz konusu kuralda, mirasın üç ay içinde reddolunabileceği, bu sürenin, yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için ise mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlayacağı öngörülmüştür.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlettir.

Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri 'belirlilik'tir.

Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi

bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,

uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına

karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal

güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi

somut eylem ve olguya hangi hukuksal sonucun bağlandığını bilmelidir. Ancak bu

durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk

güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve

işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu

güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.

Anayasa'nın 35. maddesinde, 'Herkes, mülkiyet ve miras

haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.'

hükmüne yer verilmiştir. Temel bir insan hakkı olan mülkiyet hakkı bireyin eşya

üzerindeki hâkimiyetini güvence altına almaktadır. Eşya üzerindeki hâkimiyet

bir yönüyle bireye devletin müdahale edemeyeceği özel bir alan yaratırken,

diğer taraftan emeğinin karşılığını güvence altına almakla bireye kendi

hayatını yönlendirme ve geleceğini tasarlama olanağı sunmaktadır. Bu nedenle

birey özgürlüğü ile mülkiyet hakkı arasında yakın bir ilişki vardır. Temel bir

hak olan miras hakkı ise iki yönlüdür. Miras bırakan yönünden mirasının

kendinden sonrakilere geçmesini ve ölüme bağlı tasarrufta bulunabilmeyi,

mirasçılar yönünden ise murisin miras yoluyla bıraktığı malvarlığına sahip olma

yetkisini kapsar.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi uyarınca mirasın

mirasçılara intikalinde külli halefiyet ilkesi benimsenmiş olup bu ilke

uyarınca mirasbırakanın ölümüyle başka herhangi bir işleme gerek olmaksızın

miras mirasçılara geçmekte ve mirasçı mirasbırakanın borçlarından kendisine

bırakılan mirasla sınırlı olmaksızın tüm malvarlığıyla sorumlu olmaktadır. Bu

sorumluluğun mirasçılar açısından doğuracağı sakıncaları bertaraf etmek üzere

öngörülen mirasın reddi, kişilere rızaları hilafına mirasın intikalini önleme

imkânı tanıyan önemli bir haktır. Ancak, hem hukuki belirlilik ve istikrarı

sağlamak hem de miras üzerinde hakları bulunan üçüncü kişileri korumak için bu

hakkın kullanılmasının belli bir süreyle sınırlandırılması gerekmektedir.

İtiraz konusu kuralda, mirasın reddi hakkının kullanım süresi ve bu sürenin hangi tarihten itibaren başlayacağı kanuni ve atanmış mirasçılar yönünden ayrı ayrı belirlenmiştir. Bu kural, herkes için geçerli olup Kanun'un ilgili hükümleri uyarınca tam ehliyetli olmayanların bu haklarını kanuni temsilcileri aracılığıyla kullanmalarını gerektirmektedir. Tam ehliyetli olmayanların bu haklarını kanuni temsilcileri aracılığıyla kullanmaları gereği ise hem tam ehliyetli olmayanların hem de bunların hukuki ilişki içerisinde olduğu kişilerin haklarının korunması zaruretinden doğmuştur.

Diğer taraftan, medeni hukuk sistemi içerisinde, reddedilmesi

gereken bir mirasın, kanuni temsilci tarafından süresinde reddedilmemesinin

veya iktisap edilmesi gereken bir mirasın reddedilmesinin sakıncalarını önleyen

hukuki müesseseler de öngörülmüştür. Bu çerçevede, Kanun'un 605. maddesinin

ikinci fıkrası uyarınca, terekenin borca batık olduğu sabit ise miras hükmen

reddedilmiş sayılmaktadır. Yine Kanun'un 615. maddesi uyarınca önemli

sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınmış

olan ret süresini uzatabilmekte veya yeni bir süre tayin edebilmektedir. Bu

hükümler, tam ehliyetli olmayanları da kapsayacak şekilde herkese reddedilmesi

gereken (borca batık) bir terekeyi herhangi bir süre şartı olmaksızın reddetme

imkânı sağlamakta ve kişilerin mülkiyet ve miras haklarının zedelenmesini

önlemektedir.

Aynı şekilde, sistem içerisinde tam ehliyetli olmayanların menfaatlerine uygun olan mirasın, kanuni temsilci tarafından reddedilmesini önleyen hukuki müesseseler de kurulmuştur. Bu bağlamda, kanuni temsilci olan vasinin tek başına mirası reddetme yetkisi bulunmamaktadır. Mirası reddetmeyi düşünen vasinin, Kanun'un 463. maddesi uyarınca bunun için hem vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinden hem de denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinden izin alması gerekmektedir. Ayrıca, eğer vesayet altında bulunan kişi, görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, Kanun'un 450. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, onun da görüşünün alınması icap etmektedir.

Kaldı ki, tam ehliyetli olmayan kişilere yönelik mirasın kabulü ve reddi sorumluluğu kanuni temsilciye ait olup Kanun'da zarar görmüş tam ehliyetsizin zararın giderimi için kanuni temsilcisine rücu etme imkânı tanınmıştır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

KILIÇ

Başkanvekili

Serruh

KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

Zühtü

ARSLAN