AYM Norm Denetimi E.2013/97 K.2014/60

Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 31. maddesinin ikinci fıkrasının “Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.” biçimindeki ikinci cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen gereçlerin araçta bulundurulmamasından dolayı araç sahibine verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

2918 sayılı Kanun'un, 4550 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu kuralı da içeren 31. maddesi şöyledir:

“Madde 31- Araçlarda;

a) Özelliklerine ve cinslerine göre yönetmelikte nitelik ve nicelikleri belirtilen gereçlerin,

b) Kamyon, çekici ve otobüslerde ayrıca takoğraf, taksi otomobillerinde ise taksimetre,

Bulundurulması ve kullanılır durumda olması zorunludur. Ancak, 2918 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki yıllarda üretilen araçlarla, resmi taşıt olarak tescil edilmiş ve edilecek olanlar ile şehiriçi ve belediye mücavir alanı içerisinde yolcu ve yük nakliyatı yapanlarda takoğraf bulundurma ve kullanma zorunluluğu aranmaz. Takoğraf cihazları mekanik, elektronik olabileceği gibi elektro mekanik de olabilir.

Birinci

fıkranın (a) bendinde sayılan gereçleri bulundurmayan, kullanmayan veya

kullanılabilir durumda bulundurmayan sürücüler 8.500.000 lira; (b) bendine göre

araçlarında taksimetre, takoğraf bulundurmayan,

kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan

sürücüler 34.800.00 lira para cezası ile cezalandırılırlar. Sürücü

aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için

ceza tutanağı düzenlenir. Aynı bentte belirtilen cihazları bozuk imal

edenler veya bozulmasına vasıta olanlar ile bu durumdaki cihazları kullanan

araç sürücüleri ve işletenleri üç aydan altı aya kadar hafif hapis cezası ve

526.700.000 lira hafif para cezası ile cezalandırılırlar. Ayrıca (b) bendi

hükmüne uygun durumda bulunmayan araçlar trafik zabıtasınca; eksiklikleri

giderilinceye kadar trafikten men edilir.”

B-

Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımlarıyla 25.9.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayşegül ATALAY tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Sınırlama Sorunu

Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine

göre, mahkemeler, bakmakta oldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da

kanun hükmünde kararname kurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya

taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına

varırlarsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidirler.

Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi

için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın

bulunması ve iptali istenen kuralların da o davada uygulanacak olması

gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya

çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz

yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun'un 31. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan, “Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.” hükmünün iptalini istemiştir.

Bakılmakta olan dava, Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının

(a) bendinde sayılan, özelliklerine ve cinslerine göre yönetmelikte nitelik ve

nicelikleri belirtilen gereçleri, araçta bulundurmamaktan dolayı

araç sahibine verilen idari para cezasının iptali istemine ilişkindir. İtiraz

konusu kural ise Kanun'un 31. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde

belirtilen eylemlerden her birinin gerçekleşmesi hâlinde uygulanabilecek ortak

bir kuraldır. Başvuran Mahkemede Kanun'un 31. maddesinin ikinci fıkrasının

birinci cümlesinde belirtilen eylemlerden; özelliklerine ve cinslerine göre

yönetmelikte nitelik ve nicelikleri belirtilen gereçleri kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan ve 31.

maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre araçlarında taksimetre,

takoğraf bulundurmayan,

kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan araç sahiplerine ilişkin bir dava ise

bulunmamaktadır.

Bu nedenle, 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle değiştirilen 31. maddesinin ikinci fıkrasının “Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca, tescil plakasına da aynı miktar için ceza tutanağı düzenlenir.” biçimindeki ikinci cümlesine ilişkin esas incelemenin, “Birinci fıkranın (a) bendinde sayılan gereçleri bulundurmayan…sürücüler…” ibaresi yönünden yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararında, Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen yükümlülüğün, aracı trafiğe çıkaran sürücü yönünden geçerli olması gerektiği, ancak, itiraz konusu kuralın bu yükümlülüğü sürücünün yanında aracın tescil sahibine de yükleyerek bir fiilden dolayı iki farklı kişiye cezai yaptırım uygulanmasını gerektirdiği, bu durumun ise cezaların şahsiliği ilkesine aykırı olduğu belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde,

araçlarda; özelliklerine ve cinslerine göre yönetmelikte nitelik ve

nicelikleri belirtilen gereçlerin, kamyon, çekici ve otobüslerde ayrıca

takoğraf, taksi otomobillerinde ise taksimetre bulundurulmasının ve kullanılır

durumda olmasının zorunlu olduğu öngörülmektedir. İkinci fıkrasının birinci

cümlesinde ise birinci fıkranın (a) bendinde

sayılan gereçleri bulundurmayan, kullanmayan veya kullanılabilir durumda

bulundurmayan sürücülerin 8.500.000 lira; (b) bendine göre araçlarında

taksimetre, takoğraf bulundurmayan,

kullanmayan veya kullanılabilir durumda bulundurmayan sürücülerin ise 34.800.000

lira para cezası ile cezalandırılacağı, itiraz konusu ikinci cümlesinde de sürücü

aynı zamanda araç sahibi değilse ayrıca tescil plakasına da aynı miktar için

ceza tutanağı düzenleneceği belirtilmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.

Kanun koyucu, kamu düzeninin korunması amacıyla ceza hukuku alanında düzenleme yaparken Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak şartıyla toplumda hangi eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan bu eylemlerin hangi tür ve ölçüde cezai yaptırıma bağlanacağı konusunda anayasal sınırlar içinde takdir yetkisine sahiptir. Bu yetki, idari yaptırımlar bakımından da geçerlidir.

Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, “Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz”, üçüncü fıkrasında da, “ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur” denilerek suçun ve cezanın kanuniliği esası benimsenmiş, yedinci fıkrasında ise ceza sorumluluğunun şahsi olduğu belirtilerek, herkesin kendi eyleminden sorumlu tutulacağı, başkalarının suç oluşturan eylemlerinden dolayı cezalandırılamayacağı kabul edilmiştir.

Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel kurallarındandır. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla, bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Bu ilkeye göre asli ve feri fail olmayan kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları olanaklı değildir. Anayasa'nın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tâbidir.

Kanun'un birinci maddesinde Kanun'un amacı; karayollarında, can ve

mal güvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanması ve trafik güvenliğini

ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemlerin belirlenmesi olarak ifade

edilmiştir. Bu bağlamda, can ve mal güvenliği, trafik düzeni ve güvenliğinin

sağlanması amacıyla Kanun'un 31. maddesinde araçlarda bulundurulması zorunlu

olan gereçler düzenlenmiş ve belirtilen zorunlu gereçlerin hem sürücü hem de

araç sahibi tarafından araçta bulundurulması zorunluluğu getirilmiştir. Söz konusu

düzenlemenin toplumu oluşturan bireylerin can ve mal güvenliğini temin etmek,

trafik düzenini ve trafik güvenliğini sağlamak için kamu yararı amacıyla

yapıldığı anlaşılmaktadır. Düzenleme anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun

takdir yetkisinde olup, kuralda hukuk devleti ilkesine aykırılık

bulunmamaktadır.

Öte yandan, itiraz konusu kuralda aynı eylemden dolayı iki farklı

kişiye cezai yaptırım uygulanması durumu da söz konusu değildir. Şöyle ki,

Kanun'un 31. maddesinin birinci

fıkrasının (a) bendinde sayılan gereçlerin araçta bulundurulmaması hâlinde

sürücünün eylemi, araçta bulunması zorunlu olan gereçler

bulundurulmadan trafiğe çıkılması iken, araç sahibinin yaptırıma tabi eylemi,

araçta bulunması zorunlu olan gereçler bulundurulmadan aracın başkasına

kullandırılmasıdır. Dolayısıyla, araç sahibi hakkında öngörülen yaptırım, araç

sahibinin kendi eyleminden kaynaklanmaktadır. Buna göre, sürücü ile araç

sahibinin eylemlerinin aynı olduğu söylenemeyeceğinden itiraz konusu kuralda

cezaların şahsiliği ilkesi ile çelişen bir yön bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

ALTAN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Erdal TERCAN

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ