AYM Norm Denetimi E.2015/15 K.2015/118

29586

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

24.6.1995 tarihli ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinin birinci fıkrasının, 22.6.2004 tarihli ve 5194 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilen (b) bendinin, Anayasa'nın 2., 5., 13., 48. ve 91. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY

Davacı tarafından marka tescili için yapılan başvurunun Türk Patent Enstitüsü tarafından reddi işleminin iptali talebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME HÜKMÜ

Kanun Hükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralın da yer aldığı 7. maddesi şöyledir:

"Marka tescilinde red için mutlak nedenler

Madde 7- Aşağıda yazılı işaretler marka olarak tescil edilemez:

a) 5 inci madde kapsamına girmeyen işaretler,

b) (Değişik : 22/6/2004 - 5194/13 md.) Aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil için başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan markalar,

c) Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak belirten veya malların üretildiği, hizmetlerin yapıldığı zamanı gösteren veya malların ve hizmetlerin diğer karakteristik özelliklerini belirten işaret ve adlandırmaları münhasıran veya esas unsur olarak içeren markalar.

d) Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaret ve adları münhasıran veya esas unsur olarak içeren markalar,

e) Malın özgün doğal yapısından ortaya çıkan şeklini veya bir teknik sonucu elde etmek için zorunlu olan, kendine malın şeklini veya mala asli değerini veren şekli içeren işaretler,

f) Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya üretim yeri, coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak markalar,

g) Yetkili mercilerden kullanmak için izin alınmamış ve dolayısıyla Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine göre reddedilecek markalar,

h) Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamı dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, tarihi, külterel değerler bakımından halka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği diğer armalar, amblemler veya nişanları içeren markalar,

ı) (İptal: Anayasa Mahkemesi'nin 27/5/2015 tarihli ve E.: 2015/33,

K.

2015/50 sayılı Kararı ile.)

j) Dini değerleri ve sembolleri içeren markalar,

k) Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı markalar.

(Ek fıkra : 3/11/1995 - 4128/5 md.;Değişik:22/6/2004 - 5194/13 md.) Bir marka tescil tarihinden önce kullanılmış ve tescile konu mallar veya hizmetlerle ilgili olarak bu kullanım sonucu ayırt edici bir nitelik kazanmış ise (a), (c) ve (d) bentlerine göre tescili reddedilemez."

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri gereğince Zühtü ARSLAN, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir ÖZKAYA'nın katılmalarıyla 18.2.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer DURAN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmünde kararname hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- İtirazın Gerekçesi

3. Başvuru kararında özetle, marka tekliği ilkesinin çağdaş

hukukta karşılığının olmadığı, marka başvuru ve tescili ile önceki marka ya da

hak sahiplerininbu başvuruya yönelik itirazlarının günümüzde tamamen serbest

piyasa koşullarına göre çalışma ve sözleşme hürriyeti çerçevesinde

değerlendirildiği, hukuk devleti ilkesinin salt Anayasa'da yer almasının

yeterli olmadığı, devletin tüm organlarının yetkilerinin kanunlarda objektif,

açık ve herkese eşit uygulanabilir bir biçimde düzenlenmesi gerektiği, Devletin

temel amaç ve görevlerinin Anayasa'da sayılmış olduğu, yasama yetkisinin

Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne ait olduğu, mülkiyet hakkı kapsamında bulunan

ve bir sınai hak türü olan marka hakkına ilişkin düzenleme ve

sınırlandırmaların kanun yerinekanun hükmünde kararname ile yapılamayacağı,

marka hakkına ilişkin düzenlemelerde bu hakkın elde edilmesine getirilen

sınırlandırmaların, açık, net, denetlenebilir, herkese eşit uygulanabilir ve

ölçülülük ilkesi ile bağdaşırolmasıgerektiği, itiraza konu kuralla getirilen

bir işaretin ancak tek bir kişiye marka olarak verilebileceği ilkesinin amacını

aşan bir düzenleme olduğu, önceki marka ile iltibas teşkil eden ve "ayırt

edilemeyecek derecede" benzer işaretlerin nisbi red nedenleri arasında

bulunması gerekirken mutlak red nedeni olarak düzenlenmiş olduğu, daha önce

tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış marka ile aynı olma halinin,

karşılaştırılan işaretlerin özdeş, farksız, tıpatıp taklit, aynen veya bire bir

kopya olmalarını ifade ettiğini, ancak ayırt edilemeyecek kadar benzerlik

ilkesinin orta düzeydeki alıcıda bıraktığı genel izlenimlerin hemen hemen aynı

olma şeklinde tanımlandığı, müşteri kitlesi nezdinde markaların yazılış,

okunuş, görsel veya işitsel olarak aynı imiş gibi algılanıp algılanmayacağı üzerinde

Türk Patent Enstitüsü tarafından sübjektif bir değerlendirme yapıldığı,

herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahip olduğu,

dolayısıyla herkesin marka hukuku alanında serbestçe sözleşme yapma ve

markasını dilediği gibi bir başkasına devretme sonucunu doğuran sözleşmeler

yapma hürriyetine de sahip olduğu, başvuru sahipleri bakımından ancak itiraz

halinde nispi red nedeni olarak tartışılması gereken durumların kamu

otoritesince re'sen dikkate alınarak reddedildiği, bu durumun marka hakkının

elde edilmesi sürecinde hakkın özünü zedeleyen, kişi hak ve hürriyetlerine

demokratik bir ülkede beklenebilecek müdahaleyi aşan bir sınırlamaya zemin

oluşturduğu ve kuralın mutlak red nedeni olarak uygulanmasından ötürü önceki

marka sahibinin başvurunun tesciline açıkça muvafakat vermesine rağmen markanın

idarece tescil edilmediği, bu nedenle sadece başvuru sahibinin değil,tescilemuvafakat

veren marka sahibinin de sözleşme hürriyeti kapsamındaki ticari çalışmalarının

engellendiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 13., 48. ve 91.

maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

4. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesine göre, ilgisi nedeniyle itiraz konusu kural Anayasa'nın 35. maddesi yönünden de incelenmiştir.

5. İtiraz konusu kural, aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil için başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan markaların tescil edilemeyeceğini düzenlemektedir.

6. Anayasa'nın 2. maddesinde "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir." hükmü yer almıştır.

7. Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin

önkoşullarındandır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki

güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem

ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yasal düzenlemelerinde

bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.

Belirlilik ilkesi ise yalnızca yasal belirliliği değil, daha geniş anlamda

hukuki belirliliği ifade etmektedir. Yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir,

bilinebilir ve öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması

koşuluyla, mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de

hukuki belirlilik sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl olan, bir

hukuk normunun uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk düzeninde

öngörülebilir olmasıdır.

8. Anayasa'nın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Birey özgürlüğü ile doğrudan ilgili olan mülkiyet hakkı, bireye emeğinin karşılığına sahip olma ve geleceğe yönelik planlar yapma olanağı tanıyan temel bir hak olup maddi varlığı bulunan taşınır ve taşınmaz malvarlığını kapsadığı gibi maddi bir varlığı bulunmayan hak ve alacakları da içermektedir.

9. Anayasa'nın 35. maddesiyle Devlete, bireylerin mülkiyet hakkına saygı gösterme ve haksız müdahalede bulunmama biçimindeki negatif yükümlülüğün yanında, üçüncü kişilerden gelebilecek müdahaleleri önleme şeklindeki pozitif bir yükümlülük de yüklenmektedir.

10. Mülkiyet hakkının konusunu, maddî ve gayrimaddî mallar oluşturmaktadır. Taşınır ve taşınmaz mallar maddî mallar kapsamında iken, fikrî ve sınaî mülkiyet hakları gayrimaddî mallar kapsamında bulunmaktadır. Bir markanın sahibine sağladığı haklar ise "marka hakkı" olarak adlandırılmakta ve marka hakkı, fikrî ve sınaî mülkiyet hakları kapsamında yer almaktadır.

11. Marka; bir işletmenin mal veya hizmetlerini bir başka işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla kişi adları dâhil, özellikle sözcükler, şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaretleri içerir.

12. Bu tanım ışığında marka temel olarak, işletmelerin üretimini yaptıkları malları veya sundukları hizmetleri diğer işletmelerinkinden ayırt etme işlevini üstlenmektedir. Marka, bu işlevi sayesinde, tüketicilerin bundan önceki tecrübelerinden dolayı memnun kaldıkları ürünleri diğer ürünlerden ayırmasını sağlayarak tüketicilerin satın alma kararlarını daha kolay vermelerini de sağlar.

13. Marka hakkı, markanın 556 sayılı KHK hükümlerine göre tescil edilmesi ile elde edilir. Tescilli veya başvuru halindeki bir marka başkasına devredilebilir, miras yoluyla intikal edebilir, kullanma hakkı lisans konusu olabilir, rehin edilebilir ve teminat olarak gösterebilir.

14. Markanın tekliği, ayırt ediciliği, taklit edilememe ve belli

ölçüde garanti sunma işlevine sahip olabilmesi üçüncü kişilerin markadan

bekledikleri temel özelliklerdir. Dava konusu kural bu özellikleri temin

etmesinin yanı sıra, kişiler adına daha önceden tescil edilmiş markaların

taklit edilmesinin, tescilli marka ile aynı olan ya da karıştırılma ihtimali

bulunan herhangi bir işaretin kullanılmasının ve tescilli markanın itibarından

dolayı haksız bir yarar elde edecek veya tescilli markanın itibarına zarar

verecek veya tescilli markanın ayırt edici karakterini zedeleyecek nitelikteki

herhangi bir işaretin kullanılmasının önlenmesi amacıyla tesis edilmiştir. Söz

konusu güvencelere aykırılık teşkil eden durumlarda yargı yerlerince gerekli

denetimler yapılabilecek olup olası hak kaybı halinde de mahkemeler kuralda yer

alan unsurlar çerçevesinde davaları çözümleyecektir. Dolayısıyla aynı veya aynı

türdeki mal veya hizmetle ilgili olarak tescil edilmiş veya daha önce tescil

için başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer

olan markaların kamu otoritesince tescil edilmemesini öngören kural, hem daha

önce kendisi adına tescil işlemi yapan marka sahiplerinin mülkiyet hakkını hem

de markaya güvenerek iş ve işlem yapacak üçüncü kişileri korumaya yöneliktir.

15. Anayasa'nın 91. maddesinin ilk fıkrasında, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebileceği, ancak sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceği öngörülmüştür.

16. 556 sayılı KHK'nın itiraz konusu 7. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 22.6.2004 tarihli ve 5194 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilerek kanunla kabul edilmiş olduğu için Anayasa'nın 91. maddesine aykırılığından söz edilemez.

17. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 35. ve 91. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

18. Kuralın Anayasa'nın 5., 13. ve 48. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh KALELİ

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Erdal TERCAN

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üye Kadir ÖZKAYA Üye Rıdvan GÜLEÇ