AYM Norm Denetimi E.2017/3 K.2017/3

Mahkemesi (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla)

İTİRAZIN KONUSU

4.6.2016 tarihli ve 6719 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un;

A- 21. maddesiyle 14.3.2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 17. maddesinin;

1- Değiştirilen (1), (3) ve (4) numaralı fıkralarının,

2- (6) numaralı fıkrasının değiştirilen (a), (ç), (d) ve (f) bentlerinin,

3- Eklenen (10) numaralı fıkrasının,

B- 26. maddesiyle 6446 sayılı Kanun’a eklenen geçici 20. maddenin,

Anayasa’nın 2., 10., 36., 38., 73., 125. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY

Davacı tarafından elektrik faturası kapsamında kendisinden tahsil edilen kayıp–kaçak, dağıtım, sayaç okuma, TRT payı, enerji fonu, iletim, perakende satış hizmet bedelleri ve bu bedellere yansıtılan KDV tutarının tazmini talebiyle açılan davada, itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ

1- Kanun’un 6719 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle değiştirilen ve itiraz konusu kuralları da içeren 17. maddesi şöyledir:

“MADDE 17- (1) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) Bu Kanun kapsamında düzenlenen ve bir sonraki dönem uygulanması önerilen tarifeler, ilgili tüzel kişi tarafından Kurulca belirlenen usul ve esaslara göre, tarife konusu faaliyete ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedellerini içerecek şekilde hazırlanır ve onaylanmak üzere Kuruma sunulur. Kurul, mevzuat çerçevesinde uygun bulmadığı tarife tekliflerinin revize edilmesini ister veya gerekmesi hâlinde resen revize ederek onaylar. İlgili tüzel kişiler Kurul tarafından onaylanan tarifeleri uygulamakla yükümlüdür.

(2) Lisans sahibinin, her yıl uygulayacağı tarifelerde yapacağı aylık enflasyon değişimi ve lisansında belirtilen diğer hususlarla ilgili ayarlamalar Kurul tarafından onaylanır. Onaylanan tarifeler kapsamında belirlenen fiyat formülleri mevzuatta belirtilen koşullarda tadil edilebilir.

(3) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) Onaylanan tarifeler içinde, söz konusu tüzel kişinin tarife konusu faaliyetine ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedelleri dışında piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan hiçbir unsur yer alamaz. İletim ek ücreti bu hükmün istisnasını oluşturur.

(4) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) İlgili faaliyete ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedellerini içeren Kurul onaylı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tabi olan tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar. Bir gerçek veya tüzel kişinin tabi olduğu tarifede öngörülen ödemelerden herhangi birini yapmaması hâlinde, söz konusu hizmetin durdurulabilmesini de içeren usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Kurul tarafından tüketici özelliklerine göre abone grupları belirlenebilir. Kurulca düzenlemeye tabi tarifeler, doğrudan nihai tüketiciye veya nihai tüketiciye yansıtılmak üzere ilgili tüketiciye enerji tedarik eden lisans sahibi tüzel kişilere yansıtılır.

(5) Tarife onayı gerektiren bir lisansın verilmesi ile birlikte, içinde bulunulan yıla ait tarife de Kurulca incelenerek onaylanır.

(6) Kurulca düzenlemeye tabi tarife türleri şunlardır:

a) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) Bağlantı tarifeleri: Bağlantı tarifeleri, ilgili bağlantı anlaşmasına dâhil edilecek olan bir dağıtım sistemine bağlantı için eşit taraflar arasında ayrım yapılmaması esasına dayalı fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Bağlantı tarifeleri, şebeke yatırım maliyetlerini kapsamaz; bağlantı yapan kişinin iç tesisatının dağıtım şebekesine bağlanması için inşa edilen bağlantı hattı kapsamında katlanılan masraflar ile sınırlıdır. Bağlantı hattının tüketici tarafından tesis edilmesi hâlinde, bağlantı hattı işletme ve bakım sorumluluğu karşılığı dağıtım şirketine devredilir, bu tüketicilerden bağlantı bedeli alınmaz.

b) İletim tarifesi: TEİAŞ tarafından hazırlanacak olan iletim tarifesi; üretilen, ithal veya ihraç edilen elektrik enerjisinin iletim sistemi üzerinden naklinden yararlanan tüm kullanıcılara eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. TEİAŞ’ın yapacağı şebeke yatırımları ve iletim ek ücretleri iletim tarifesinde yer alır.

c) Toptan satış tarifesi: Kurumun belirleyeceği usul ve esaslar kapsamında, elektrik toptan satış fiyatları taraflarca serbestçe belirlenir. Dağıtım şirketlerinin teknik ve teknik olmayan kayıpları ile genel aydınlatma kapsamında temin edeceği elektrik enerjisi ile tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilere yapılacak elektrik enerjisi satışı için TETAŞ’tan tedarik edilecek elektrik enerjisinin toptan satış tarifesi TETAŞ’ın mali yükümlülüklerini yerine getirebilme kapasitesi dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenir.

ç) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) Dağıtım tarifeleri: Dağıtım

şirketleri tarafından hazırlanacak olan dağıtım tarifeleri, elektrik

enerjisinin dağıtım sistemi üzerinden naklinden yararlanan tüm gerçek ve tüzel

kişilere eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak hizmetlere

ilişkin fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Dağıtım tarifeleri; dağıtım

sistemi yatırım harcamaları, sistem işletim maliyeti, teknik ve teknik olmayan

kayıp maliyeti, kesme-bağlama hizmet maliyeti, sayaç okuma maliyeti, reaktif

enerji maliyeti gibi dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet

ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur. Dağıtım şirketlerinin

tarifelerine esas alınacak teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin hedef

oranlar bu kayıpları düşürmeyi teşvik edecek şekilde Kurul tarafından

belirlenir. Kurulca belirlenen hedef oranlarını geçmemek kaydı ile teknik ve teknik

olmayan kayıplara ilişkin maliyetler dağıtım tarifelerinde yer alır ve

tüketicilere yansıtılır. Teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin hedef

oranlarının tespiti ve değiştirilmesi ile oluşacak maliyetin tarifelerde yer

alması ve tüketicilere yansıtılmasına ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından

düzenlenir.

d) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) Perakende satış tarifeleri:

Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketiciler için, eşit taraflar

arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları

içerir. Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketicilere uygulanacak

perakende satış tarifeleri, görevli tedarik şirketi tarafından önerilir ve

Kurul tarafından incelenerek onaylanır. Tedarik lisansı sahibi şirketin

lisansında, elektrik enerjisi tüketim miktarlarına göre değişen tipte

tarifelerin veya fiyat aralıklarının uygulanmasına ilişkin yükümlülükler yer

alabilir ve buna ilişkin hususlar Kurul tarafından düzenlenir. Perakende satış

tarifeleri, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti,

perakende satış hizmet maliyeti gibi perakende satış faaliyetinin yürütülmesi

kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur.

e) Piyasa işletim tarifesi: EPİAŞ’ın faaliyetlerini sürdürmesi için gereken gelir ihtiyacının karşılanabilmesi ve mali sürdürülebilirlik esasına göre hazırlanır.

f) (Değişik: 4/6/2016-6719/21 md.) Son kaynak tedarik tarifesi:

Serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak

tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir

tedarikçiden temin etmeyen tüketicilerin rekabetçi piyasaya geçmesini teşvik

edecek ve son kaynak tedarikçisinin makul kâr etmesine imkân verecek düzeyde,

yürürlükteki perakende satış tarifeleri ile piyasa fiyatları dikkate alınarak

hazırlanır. Ancak, bu sınırlamalarla bağlı olmaksızın; Kurulca sosyal ve

ekonomik durumlar gözetilerek belirlenecek bir miktarın altında elektrik

enerjisi tüketen tüketiciler için ayrı tarife yapılabilir. Son kaynak tedarik

yükümlülüğü kapsamında uygulanması öngörülen tarifeler tedarik lisansı

sahiplerince ayrıca teklif edilir. Son kaynak tedarik tarifesi, aktif enerji

maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet

maliyeti gibi son kaynak tedariği kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri

karşılayacak bedellerden oluşur.

(7) Belirli bölgelere veya belirli amaçlara yönelik olarak tüketicilerin desteklenmesi amacıyla sübvansiyon yapılması gerektiğinde, sübvansiyon fiyatlara müdahale edilmeksizin yapılır. Sübvansiyonun tutarı ile usul ve esasları ilgili bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenir ve ilgili kurumun bütçesinden ödenir.

(8) Elektrik enerjisinin kalitesizliğinden veya kesintilerinden kaynaklanan zarar ve hasarların ilgililerinden tazminine ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

(9) İletim veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından yapılacak altyapı çalışmaları, altyapı kazı ruhsat harcına tabi değildir. Ruhsat başvuruları dâhil olmak üzere altyapı çalışmalarında teminat sunulması koşulu aranmaz. Altyapı çalışmaları nedeniyle doğacak zemin tahrip bedellerinin belirlenmesine esas birim fiyatlar, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yayımlanan birim fiyatları aşamaz. İletim ve dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilerce yapılan altyapı kazı ruhsat başvuruları ilgili kamu tüzel kişilerince ivedilikle sonuçlandırılır.

(10) (Ek: 4/6/2016-6719/21 md.) Kurum tarafından gelir ve tarife düzenlemeleri kapsamında belirlenen bedellere ilişkin olarak yapılan başvurularda ve açılan davalarda; tüketici hakem heyetleri ile mahkemelerin yetkisi, bu bedellerin, Kurumun düzenleyici işlemlerine uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır.”

2- Kanun’a 6719 sayılı Kanun’un 26. maddesiyle eklenen itiraz konusu geçici 20. madde şöyledir:

“GEÇİCİ MADDE 20- (1) Kurul kararlarına uygun şekilde tahakkuk ettirilmiş dağıtım, sayaç okuma, perakende satış hizmeti, iletim ve kayıp-kaçak bedelleri ile ilgili olarak açılmış olan her türlü ilamsız icra takibi, dava ve başvurular hakkında 17 nci madde hükümleri uygulanır.”

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında, başvuru ve ekleri, Raportör Osman KODAL tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi”

başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak

başvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir. Söz konusu maddenin (1) numaralı

fıkrasında, bir davaya bakmakta olan mahkemenin, bu davada uygulanacak bir

kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi

veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu

kanısına varması durumunda, bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine

bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği belirtilmiş, anılan fıkranın (a)

bendinde de “İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı

olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı”, Mahkemeye

gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Anılan maddenin (4) numaralı

fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan

itiraz başvurularının, Anayasa Mahkemesi tarafından esas incelemeye

geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.

3. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 46. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli

kararında, Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin

Anayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve

gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Yine

İçtüzüğün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde de, Anayasa

Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin bulunduğunun

tespit edilmesi halinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye

geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralı fıkrasında ise

anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın, itiraz yoluna başvuran mahkemenin

eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.

4. Başvurunun incelenmesinden, itiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından iptali istenilen kuralların Anayasa’nın hangi maddelerine aykırı olduğunu açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı olmaksızın, duruşma tutanağının onaylı örneği ile kuralların Anayasa'ya aykırılığının değerlendirilmesi talebiyle itiraz başvurusunda bulunulduğu anlaşılmıştır.

5. Açıklanan nedenlerle, 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine aykırı olduğu anlaşılan itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.

KÖMÜRCÜ

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üye

Kadir ÖZKAYA

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ