AYM Norm Denetimi E.2018/10 K.2018/13

edildi

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30. maddesinin;

A. 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının,

B. (6) numaralı fıkrasının,

C. 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişiklik yapılan (7) numaralı fıkrasının,

Anayasa’nın 2., 5., 40. ve 48. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY

Davalı şirkete ait aracın davacı şirketçe işletilen köprü ve otoyoldan ücret ödemeden geçiş yapması sebebiyle tahakkuk eden geçiş ücreti ve geçiş ücretinin on katı tutarında cezanın tahsili istemiyle başlatılan icra takibine itiraz üzerine açılan itirazın iptali davasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un itiraz konusu kuralların yer aldığı 30. maddesi şöyledir:

“Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali

MADDE 30-(1) Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin on katı tutarında idarî para cezası verilir.

(2) Erişme kontrolü uygulanan karayollarında kısıtlanan ve

yasaklanan işler veya hareketleri yapanlar ve yaptıranlar ile koruma alanı

içine giren hayvan sahiplerine Genel Müdürlükçe yetkilendirilen personel veya

trafik polisi, trafik polisinin görev alanı dışında kalan yerlerde jandarma

personeli tarafından beş yüz Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu Kanunun

18 inci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca karayolları sınır çizgileri

dâhilinde yasaklanan fiilleri işleyenler hakkında 9/8/1983 tarihli ve 2872

sayılı Çevre Kanunu hükümleri uygulanır. Şu kadar ki; 2872 sayılı Kanunun 20

nci maddesinin (s) bendinde belirtilen fiillerin şehirlerarası yolcu ve yük

taşımacılığı yapanlar tarafından karayolları sınır çizgileri dâhilinde

işlenmesi halinde uygulanacak idarî para cezası beş yüz Türk Lirasından aşağı

olamaz. Karayolları sınır çizgileri dâhilinde yasaklanan fiillerin denetimi ile

2872 sayılı Kanunda öngörülen yaptırımların uygulanmasında, Genel Müdürlük 2872

sayılı Kanunun 12 nci maddesi uyarınca yetkilendirilmiş kuruluşlardan sayılır.

(3) Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idarî para cezaları 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir. Vergi daireleri tarafından tahsil edilen geçiş ücretleri, tahsilâtın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlük hesaplarına aktarılır.

(4) Birinci fıkra uyarınca ödenmesi gereken idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ödenmeden, kabahatin işlendiği araçların fennî muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz.

(5) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı

verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı

karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden,

işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye

ait geçiş ücreti ile birlikte, bu ücretin on katı tutarında ceza, genel

hükümlere göre tahsil edilir. Ücretin on katı fazlası olarak tahsil edilen ceza

tutarının yüzde altmışı, tahsilini izleyen ayın yedinci günü mesai bitimine

kadar, işletici şirket tarafından Hazine payı olarak, yıllık kurumlar vergisi

yönünden bağlı olduğu vergi dairesine şekli ve içeriği Maliye Bakanlığınca

belirlenen bir bildirimle ödenir. İşletici şirket tarafından Hazine payının

eksik bildirilmesi veya hiç bildirilmemesi ya da bildirildiği halde süresinde

ödenmemesi halinde, Hazine payının ödenmesi gerektiği tarih ile tahsil edildiği

tarih arasında geçen süreye 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre

uygulanacak gecikme zammı ile birlikte ilgili vergi dairesince 6183 sayılı

Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir.

(6) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından ücretsiz geçiş yapan araçlar, işletici şirket tarafından bu maddenin yedinci fıkrasında öngörülen sürenin bitimini takip eden ilk iş gününde en yakın trafik kuruluşuna bildirilir.

(7) Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapanlardan, ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere, bu maddenin birinci fıkrası ile beşinci fıkrasında belirtilen cezalar uygulanmaz.

(8) (Ek:27/3/2015-6639/33 md.)Sürücüsünün Türk vatandaşı olup olmadığına bakılmaksızın yabancı plakalı araçlara uygulanacak olan bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idari para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idari para cezaları tebligat şartı aranmaksızın sürücüsü bilgilendirilmek suretiyle tahsil edilir. Tahsilat gerçekleşmeden yabancı plakalı aracın ülkeyi terk etmesine izin verilmez. Bu fıkra hükümlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca müştereken altı ay içinde belirlenir. Uluslararası sözleşme hükümleri saklıdır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Kanun’un 30. Maddesinin 6639 Sayılı Kanun’un 33. Maddesi ile Değişiklik Yapılan (5) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya

bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun

hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya

taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına

varması durumunda bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya

yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine

başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir

davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması

gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde

ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da

olumsuz yönde etki yapacak nitelikte olan kurallardır.

3. 6001 sayılı Kanun’un 30. maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, 4946, 3465 ve 3996 sayılı Kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarında geçiş ücretini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden işletici şirketlerce geçiş ücreti ve bu ücretin on katı tutarında cezanın genel hükümlere göre tahsil edileceği hükme bağlanmış; ikinci ve üçüncü cümlelerinde ise tahsil edilen ceza tutarından işletici şirketlerce ödenecek Hazine payının ödenme usul ve esasları belirlenmiştir.

4. Başvuran Mahkemede görülmekte olan dava, 3996 sayılı Kanun

kapsamında işletme hakkı verilen otoyol ve köprüden geçiş ücreti ödenmeden

yapılan geçişler sebebiyle geçiş ücreti ve on katı tutarında cezanın tahsili

amacıyla başlatılan icra takibine itiraz edilmesi üzerine açılan itirazın iptali

davasıdır. Bu itibarla, tahsil edilen ceza tutarından işletici şirketçe Devlete

ödenecek Hazine payına ilişkin bir ihtilaf bulunmayıp Kanun’un 30. maddesinin

6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının

ikinci ve üçüncü cümlelerinin uyuşmazlıkta uygulanma olanağı bulunmamaktadır.

Bu nedenle söz konusu ikinci ve üçüncü cümleler yönünden başvurunun mahkemenin

yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

5. Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin dördüncü fıkrasında, “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”; 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz.” hükümlerine yer verilmiştir.

6. Kanun’un 30. maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesine yönelik itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 18.1.2018 tarihli ve E.2017/166, K.2018/8 sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 27.2.2018 tarihli ve 30345 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

7. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen ret kararından sonra aynı kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 27.2.2018 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.

8. Açıklanan nedenlerle 25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30. maddesinin 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının;

A. Birinci cümlesine yönelik itiraz başvurusunun

Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince reddine,

B. İkinci ve üçüncü cümlelerinin, itiraz başvurusunda bulunan

Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümlelere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine,

karar verilmiştir.

B. Kanun’un 30. Maddesinin (6) Numaralı Fıkrasının

İncelenmesi

9. 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinde Anayasa

Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntem

belirtilmiştir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında, bir davaya

bakmakta olan mahkemenin, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde

kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan

birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması

durumunda, bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa

Mahkemesine göndereceği kurala bağlanmış, anılan fıkranın (a) bendinde de “iptali

istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan

gerekçeli başvuru kararının aslı”, Mahkemeye gönderilecek belgeler arasında

sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan

yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının, Anayasa Mahkemesi

tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme

bağlanmıştır.

10. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 46. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli

kararında, Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin

Anayasa’nın hangi maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve

gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Yine

İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde de, Anayasa

Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin bulunduğu tespit

edilirse itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurunun

reddine karar verileceği, (2) numaralı fıkrasında ise anılan fıkranın (b) bendi

uyarınca verilen kararın, itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleri

tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.

11. 6001 sayılı Kanun’un 30. maddesinin itiraz konusu (6) numaralı

fıkrasında, işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme

kontrolünün uygulandığı karayollarından ücret ödemeden geçiş yapan araçların

ödemesiz geçişi tarihinden itibaren on beş günlük sürenin bitimini takip eden

ilk iş gününde işletici şirketçe en yakın trafik kuruluşuna bildirileceği

öngörülmüştür. Yapılan incelemede başvuran Mahkemenin ilgili fıkraya

yönelik Anayasa’ya aykırılık gerekçelerinin doğrudan ilgili fıkradaki

düzenlemeye ilişkin bulunmadığı, dolayısıyla başvuru kararında söz konusu

fıkranın Anayasa’ya hangi nedenlerle aykırı olduğuna ilişkin gerekçeye yer

verilmediği anlaşılmıştır. Buna göre bu fıkraya ilişkin başvurunun

yöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.

12. Açıklanan nedenlerle 25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30. maddesinin (6) numaralı fıkrasına yönelik başvurunun, 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin reddine karar verilmiştir.

C. Kanun’un 30. Maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişiklik yapılan (7) numaralı fıkrasının İncelenmesi

13. Kanun’un 30. maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan itiraz konusu (7) numaralı fıkrasında, geçiş ücreti ödenmeden geçiş yapılması hâlinde ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere bu maddenin (1) numaralı ve (5) numaralı fıkralarında belirtilen cezaların uygulanmayacağı öngörülmektedir.

14. Bakılmakta olan davada cezaya konu ihlalli geçiş eylemi

3996 sayılı Kanun çerçevesinde yapımı ve işletmesi özel şirkete devredilen

otoyolda gerçekleşmiştir. İtiraz konusu kural, Karayolları Genel Müdürlüğü

işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından

geçiş ücreti ödenmeden geçiş yapılması hâlinde ödenecek idari para cezasını

düzenleyen (1) numaralı fıkra ile 4046, 3465 ve 3996 sayılı Kanunlar

çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme

kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücreti ödenmeden geçiş yapılması

hâlinde ödenecek cezayı düzenleyen (5) numaralı fıkra yönünden ortak ve geçerli

kuraldır. Bu kapsamda bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek Kanun’un 30.

maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (7) numaralı

fıkrasının esasının incelenmesi, esas incelemenin kuralda yer alan “…ile

beşinci fıkrasında,…” ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir.

15. Ancak kuralın “…ile beşinci fıkrasında,…” ibaresine yönelik itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 18.1.2018 tarihli ve E.2017/166, K.2018/8 sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 27.2.2018 tarihli ve 30345 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

16. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen ret kararından sonra aynı kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 27.2.2018 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.

17. Açıklanan nedenlerle 25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30. maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişiklik yapılan (7) numaralı fıkrasının;

A. Esasının incelenmesine, esasa ilişkin

incelemenin “ … ile beşinci fıkrasında …” ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına,

B. “…ile beşinci fıkrasında…” ibaresine

ilişkin itiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,

karar verilmiştir.

KÖMÜRCÜ

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üye

Kadir ÖZKAYA

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ