AYM Norm Denetimi E.2025/134 K.2025/114

anayasa mahkemesi kararı

Esas Sayısı : 2025/134

Karar Sayısı : 2025/114

Karar Tarihi : 3/6/2025

R.G. Tarih – Sayı : 11/8/2025 - 32983

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Ankara 22. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

31/10/2018 tarihli ve 7150 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının beşinci cümlesinin Anayasa’nın 2., 36., 40. ve 125. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY

Kamu görevinden çıkarıldıktan sonra görevine iade edilen davacının kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğradığı manevi zararın tazmini talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 2. maddesi şöyledir:

“İade hükümleri

MADDE 2- (1) Ekli (2) sayılı listede yer alan kişiler,

ilgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun eki listelerin

ilgili sıralarından çıkarılmıştır. İlgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne

ilişkin kanunun hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm

ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden

geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin

yürürlük tarihinden itibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş

sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları

tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve

sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından

dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Bu personelin

görevlerine iadesi, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihte bulundukları

yöneticilik görevi dışında öğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık

derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerine

getirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar

tarafından yürütülür.

(2) Ekli (3) sayılı listede yer alan kişiler, ilgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun eki listenin ilgili sıralarından çıkarılmıştır. İlgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun hükümleri, bu kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Bu fıkraya ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI’nın katılımlarıyla 3/6/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer MENCİK tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. İtirazın Gerekçesi

3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla bir olağanüstü hâl kanun hükmünde

kararnamesi (OHAL KHK’sı) ile doğrudan kamu

görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile kamu görevine iade edilenlerin

herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörüldüğü, kişilerin

kamu görevine iade edilmesinin bu kişilerin hukuka aykırı olarak kamu

görevinden çıkarıldıkları anlamına geldiği, kuralla olağanüstü hâl kapsamında

hakkında hukuka aykırı bir şekilde tedbir uygulananlara, uğrayabilecekleri

maddi ya da manevi zararlarının giderilmesine yönelik idari ve yargısal yollara

başvurma imkânının ortadan kaldırıldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 36., 40. ve 125. maddelerine aykırı

olduğu ileri sürülmüştür.

B. Anayasa’ya

Aykırılık Sorunu

4. İtiraz konusu kural, OHAL KHK’sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sı ile görevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarını hükme bağlamaktadır.

5. Kural, OHAL süresini aşacak biçimde uygulanmaya imkân vermektedir. Başka bir ifadeyle kural, olağanüstü hâl süresiyle sınırlı bir düzenleme öngörmemektedir. Bu nedenle kurala ilişkin incelemenin Anayasa’nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim rejimine göre yapılması gerekir.

6. Anayasa Mahkemesi 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararında OHAL KHK’sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) tarafından görevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarını öngören hükmü iptal etmiştir.

7. Anılan kararda söz konusu hükmün, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia eden kişilerin yetkili makamlara başvurmasını güvence altına alan Anayasa’nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiği belirtildikten sonra kamu makamlarının hukuka aykırı fiilleri nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğradığını iddia eden bireylere zararlarının giderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkânının tanınmasının Anayasa'nın 40. maddesinin bir gereği olduğu ifade edilmiştir.

8. Anılan kararın devamında olağanüstü hâl

tedbirleri kapsamında devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar

verilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği,

mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı oldukları

değerlendirilen kişilerin liste usulüyle kamu görevinden çıkarıldıkları, Komisyonca

tedbire ilişkin şartların oluşmadığı gerekçesiyle başvurunun kabulüne karar

verilerek kişilerin göreve iade edilmesinin, tedbirin sebep unsurunun

gerçekleşmediğinin, başka bir deyişle bu kişilerin herhangi bir örgüt ya da

yapıya aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatlarının belirlenemediğinin ve

hukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarıldıklarının idare tarafından tespit

edildiği anlamına geldiği belirtilmiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86,

30/6/2022, §§ 453, 456, 457).

9. Söz konusu değerlendirmeler sonrasında Anayasa Mahkemesi, Komisyon kararıyla kamu görevine iade edilen kişilerin tedbir süreci nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğrayabileceklerini ve OHAL kapsamında hukuka aykırı bir şekilde haklarında tedbir uygulanan kişilerin uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararların giderilmesi için gerekli idari ve yargısal yollara başvurma imkânının tanınması gerektiğini vurgulamıştır (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, § 458).

10. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, göreve iade

edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat

talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesiyle bu kişilerin tedbir işleminin

haksız uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararları

giderme imkânının ortadan kaldırıldığı, kamu makamlarının hukuka aykırı

uygulamaları nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere dava açma imkânı

tanınmamasının, devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelere

karşı etkili giderim mekanizmasını sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığını ifade

ederek hükmün Anayasa’nın 40. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline

karar vermiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 459, 460; ayrıca bkz.E.2024/191, K.2024/191, 4/12/2024, § 10).

11. İtiraz konusu kural bakımından da söz konusu karardan ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.

12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 40. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa’nın 40. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 36. ve 125. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

Başkan Kadir ÖZKAYA Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Basri BAĞCI Üye Engin YILDIRIM Üye Rıdvan GÜLEÇ Üye Recai AKYEL Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Üye Selahaddin MENTEŞ Üye İrfan FİDAN Üye Kenan YAŞAR Üye Yılmaz AKÇİL Üye Ömer ÇINAR Üye Metin KIRATLI