Danıştay 10. Daire E.2015/4595 K.2020/3452

Av. …

DAVANIN KONUSU

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün 02/09/2015 tarih ve HUD-2015/3 sayılı Yolcu Hakları Uygulama Esasları Genelgesi'nin "Genel Prensipler" başlıklı birinci bölümünün; 3. maddesinin, 6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresinin, 7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresinin ve 9. maddesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu Genelgenin 3. maddesi yönünden, Genelgenin dayanağı olan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin 10. maddesinde hangi hallerde hizmet hakkının verileceğinin düzenlendiği, Genelge ile hizmet hakkının verileceği haller genişletirilerek uçak içerisinde beklemenin de bu hallere eklendiği, havayolu taşıyıcısının kendisinden kaynaklanmayan hallerden de sorumlu tutulduğu.

6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresi yönünden, Yönetmelikte belirtilen hususların dışında düzenleme yapıldığı, ibarenin üst norma aykırılık teşkil ettiği ve ödenecek tazminat miktarı dahi belli olmadığından hukuki belirlilik ilkesine de aykırı olduğu.

7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresi yönünden, Yönetmelik kapsamında mücbir sebeplerin olağanüstü haller olarak tanımlandığı, Yönetmeliğin 6. maddesinin 4. fıkrasına göre, tüm tedbirler alınmasına rağmen olağanüstü hallerin iptale neden olduğu kanıtlanabildiği takdirde 8. madde hükümlerine göre tazminat ödemekle yükümlü olunmadığı, Yönetmelikte sayılan hallerin düzenlemede belirtilen resmi belge ile ispat edilmesinin ispat hakkını ağırlaştığı, Genelge ile böyle bir sınırlama getirilemeyeceği.

9. maddesi yönünden, iptal ve tehirin farklı terimler olduğu, yönetmelikte farklı olarak düzenlendikleri, belirli saat üzerinde geciken uçuşların, uçuş iptali olarak nitelendirilerek yolcuların tazminat hakkından yararlandırılmasının amaçlandığı, Genelge ile Yönetmelikte değişiklik yapıldığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Dava konusu Genelgenin üst normlara aykırılık teşkil etmediği, Yönetmelikte genel olarak ifade edilen hususların ayrıntılı olarak düzenlendiği, dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu Genelgenin 3. maddesi ve 7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresi yönünden davanın reddine, 6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresinin ve 9. Maddesinin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün 02/09/2015 tarih ve HUD-2015/3 sayılı Yolcu Hakları Uygulama Esasları Genelgesinin "Genel Prensipler" başlıklı birinci bölümünün; 3. maddesinin, 6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresinin, 7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresinin ve 9. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.

5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 4. maddesinde; sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına, ekonomik ve sosyal gelişmelere ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlamak amacıyla, Bakanlık tarafından oluşturulacak politikaları uygulamak ve takip etmek, sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesini, sürdürülebilirliğini ve gelişmesini sağlayacak esasları tespit etmek, bu Kanunda öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak, genel müdürlüğün görevleri arasında.

9. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde; yolcu hakları ile ilgili uluslararası alanda belirlenen kuralları uygulamak için gerekli düzenlemeleri yapmak ve denetlemek. Hava Ulaşım Daire Başkanlığının görevleri arasında sayılmıştır

3.12.2011 tarih ve 28131 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin (SHY-YOLCU) 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, havayolu ile seyahat eden yolcuların sahip olduğu haklar ve bu hakların geçerli olduğu durumlar ile yolcuların uçağa kabul edilmediği, uçuşlarının iptal edildiği ve uçuşlarının ertelendiği durumlardaki asgari haklarını belirlemek ve düzenlemektir." hükmüne yer verilmiştir.

SHY-YOLCU kapsamında hazırlanan "Yolcu Hakları Uygulama Esasları" konulu dava konusu Genelgenin "Genel Prensipler" başlıklı birinci bölümünün 3. maddesinde; "Yolcuların uçak içerisinde 2 saat ve üzeri bekletilmesi durumunda SHY-YOLCU kapsamında hizmet hakkı verilir.

" hükmü, 6. maddesinde; "Mevzuatın ilgili maddelerinde tanımlanan yükümlülükler uçuşu icra eden hava taşıma işletmelerince zamanında yerine getirilir, başvurular zamanında değerlendirilir, konu ile ilgili aksamaya mahal verilmemesini teminen gerekli önlemler işletmelerce alınır, aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." hükmü, 7. maddesinde; "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir. Hizmet hakkı kapsamındaki faturalarda uçuş numarası ve tarih olmak zorundadır. Elle müdahale edilen belgeler geçersiz kabul edilir." hükmü, 9. maddesinde ise; "Uçuşların mücbir sebep olmaksızın;

 1500 kilometreden (1500 km dâhil) daha kısa uçuşlar için 5 saat veya daha fazla,

 1500 ile 3500 kilometre arası uçuşlar için 7.5 saat veya uçuş süresi 4 saat ve fazla uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya daha fazla

 3500 kilometreden daha uzun (uçuş süresi 5 saat ve fazla) uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya fazla tehir edilmesi halinde, tehir uçuş iptali olarak değerlendirilir.

" hükmü düzenlenmiştir.

Uyuşmazlığın, Genelgenin 6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresine ilişkin kısmı yönünden;

Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesinin bir gereği olarak, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Buna göre düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.

Dava konusu Genelgenin dayanağı olan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin (SHY-YOLCU) "Tazminat hakkı" başlıklı 8. maddesinde; bu maddeye atıfta bulunulması durumunda verilecek tazminat miktarları belirlenmiş, "Uçağa kabul edilmeme" başlıklı 5. maddesinde ve "Uçuşların iptali" başlıklı 6. maddesinde 8. maddeye atıfta bulunulmuştur.

Genelgenin 6. maddesinde, "Mevzuatın ilgili maddelerinde tanımlanan yükümlülükler uçuşu icra eden hava taşıma işletmelerince zamanında yerine getirilir, başvurular zamanında değerlendirilir, konu ile ilgili aksamaya mahal verilmemesini teminen gerekli önlemler işletmelerce alınır, aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." düzenlemesine yer verilerek, dayanağı olan Yönetmelik hükmünü aşar nitelikte bir düzenlemeye gidilmiş olup, hava taşıma işletmelerince yolculara verilecek "tazminat hakkı"nın kapsamı genişletilmiştir.

Bu durumda, Genelgenin 6. maddesinin sonunda yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir" ibaresinde de, dayanağı Yönetmelik hükümlerine ve dolayısıyla hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Dava konusu Genelgenin 9. maddesine gelince;

Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin (SHY-YOLCU) 6. maddesinde; uçuşların iptali durumunda hava taşıma işletmelerinin uymaları gereken kurallara yer verilerek, yolculara belli şartlarda "geri ödeme veya güzergah değişikliği hakkı", "hizmet hakkı" ya da "tazminat hakkı" verileceği belirtilmiştir.

Yönetmeliğin 7. maddesinde ise; uçuşların tehiri durumu düzenlenmiş, yine belli şartlarda "geri ödeme veya güzergah değişikliği hakkı" ya da "hizmet hakkı" verileceği belirtilmiş, ancak "tazminat hakkı"ndan bahsedilmemiştir.

Uyuşmazlık konusu olayda, Genelgenin 9. maddesinde, "Uçuşların mücbir sebep olmaksızın; 1500 kilometreden (1500 km dâhil) daha kısa uçuşlar için 5 saat veya daha fazla, 1500 ile 3500 kilometre arası uçuşlar için 7.5 saat veya uçuş süresi 4 saat ve fazla uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya daha fazla, 3500 kilometreden daha uzun (uçuş süresi 5 saat ve fazla) uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya fazla tehir edilmesi halinde, tehir uçuş iptali olarak değerlendirilir.

" hükmüne yer verilerek, dayanağı olan yönetmelik hükmünü aşar nitelikte bir düzenlemeye gidildiği, hava taşıma işletmelerince yolculara verilecek "tazminat hakkı"nın kapsamının genişletildiği görülmektedir. Zira, Yönetmelikte uçuşların iptali ve uçuşların tehiri durumları ayrı ayrı düzenlenmiş ve tehir durumunda yolculara hangi hakların verileceği belirtilmiş olup, bu haklar arasında "tazminat hakkı"na yer verilmemiştir.

Bu durumda, dayanağı Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak yapılan dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Genelgenin birinci bölümünün 7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresinde ise hukuka aykırılık saptanmamıştır.

Açıklanan nedenlerle, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün 02/09/2015 tarih ve HUD-2015/3 sayılı Yolcu Hakları Uygulama Esasları Genelgesi'nin "Genel Prensipler" başlıklı birinci bölümünün 9. maddesinin, Genelgenin birinci bölümünün; 3. maddesinin, 6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresinin iptaline, 7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresi yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 01/10/2020 tarihinde, davacı vekili Av. …'ın ve davalı idare vekili Av. …'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün 02/09/2015 tarih ve HUD-2015/3 sayılı Yolcu Hakları Uygulama Esasları Genelgesinin "Genel Prensipler" başlıklı birinci bölümünün; 3. maddesinin, 6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresinin, 7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresinin ve 9. maddesinin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

Dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte olan adıyla 5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un yine dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte olan 4. maddesinde; sivil havacılık faaliyetlerinin kamu yararına, ekonomik ve sosyal gelişmelere ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlamak amacıyla, Bakanlık tarafından oluşturulacak politikaları uygulamak ve takip etmek, sivil havacılık faaliyetlerinin uluslararası sivil havacılık kural ve standartlarında düzenlenmesini, sürdürülebilirliğini ve gelişmesini sağlayacak esasları tespit etmek,

bu Kanunda öngörülen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere yönetmelik ve genelgeleri hazırlamak, genel müdürlüğün görevleri arasında. 9. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde; yolcu hakları ile ilgili uluslararası alanda belirlenen kuralları uygulamak için gerekli düzenlemeleri yapmak ve denetlemek. Hava Ulaşım Daire Başkanlığının görevleri arasında sayılmıştır.

2920 Sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun "Gecikmeden doğan zarar" başlıklı 122. maddesinde, "Taşıyıcı, havayolu ile yolcu, bagaj veya yükün taşınmasındaki gecikmeden doğan zarardan sorumludur." hükmü ve "Taşıyıcının sorumluluktan kurtulması" başlıklı 123. maddesinde "Taşıyıcı, kendisinin ve adamlarının zararı önlemek için gerekli olan bütün tedbirleri aldıklarını veya bu tedbirleri alma olanağı bulunmadığını ispatlarsa sorumlu değildir." hükmü bulunmaktadır.

03/12/2011 tarih ve 28131 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01/01/2012 tarihinde yürürlüğe giren Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin (SHY-YOLCU) 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, havayolu ile seyahat eden yolcuların sahip olduğu haklar ve bu hakların geçerli olduğu durumlar ile yolcuların uçağa kabul edilmediği, uçuşlarının iptal edildiği ve uçuşlarının ertelendiği durumlardaki asgari haklarını belirlemek ve düzenlemektir." hükmüne yer verilmiştir.

SHY-YOLCU kapsamında hazırlanan "Yolcu Hakları Uygulama Esasları" konulu dava konusu Genelgenin "Genel Prensipler" başlıklı birinci bölümünün 3. maddesinde; "Yolcuların uçak içerisinde 2 saat ve üzeri bekletilmesi durumunda SHY-YOLCU kapsamında hizmet hakkı verilir.

" hükmü, 6. maddesinde; "Mevzuatın ilgili maddelerinde tanımlanan yükümlülükler uçuşu icra eden hava taşıma işletmelerince zamanında yerine getirilir, başvurular zamanında değerlendirilir, konu ile ilgili aksamaya mahal verilmemesini teminen gerekli önlemler işletmelerce alınır, aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." hükmü, 7. maddesinde; "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir. Hizmet hakkı kapsamındaki faturalarda uçuş numarası ve tarih olmak zorundadır. Elle müdahale edilen belgeler geçersiz kabul edilir." hükmü, 9. maddesinde ise; "Uçuşların mücbir sebep olmaksızın;

 1500 kilometreden (1500 km dâhil) daha kısa uçuşlar için 5 saat veya daha fazla,

 1500 ile 3500 kilometre arası uçuşlar için 7.5 saat veya uçuş süresi 4 saat ve fazla uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya daha fazla

 3500 kilometreden daha uzun (uçuş süresi 5 saat ve fazla) uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya fazla tehir edilmesi halinde, tehir uçuş iptali olarak değerlendirilir.

" hükmü düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu Genelgenin 3. maddesinin ve 7. maddesinde yer alan "Mücbir sebepler resmi bilgi ve belgeyle ispat edilir." ibaresinin İncelenmesi:

Dava konusu Genelgenin dayanağı olan 03/12/2011 tarih ve 28131 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Havayolu İle Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin 10. maddesinde yolcuların hizmet haklarının düzenlendiği, yine 2920 sayılı Sivil Havacılık Kanunu'nun "Gecikmeden doğan zarar" başlıklı 122. maddesinde gecikmeden doğan zarardan taşıyıcının sorumlu olduğu, "Taşıyıcının sorumluluktan kurtulması" başlıklı 123. maddesinde taşıyıcının sorumluluktan nasıl kurtulacağı açıkça kurala bağlandığından iptali istenilen söz konusu düzenlemelerde üst hukuk normlarına, mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Dava konusu Genelgenin 6. maddesinde yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." ibaresinin İncelenmesi:

Düzenleme yetkisi, kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise, hukukta sürekli, soyut ve objektif, genel durumları belirleyen, bireysel olmayan, uygulanmakla etkisi tükenmeyen norm olarak tanımlanmaktadır. İdare, Anayasa ve yasal düzenlemelerden aldığı yetki ile kural koyma, düzenleme yapma yetkisine sahiptir. İdarenin düzenleme yetkisini kullanarak yönetmelik, yönerge, genelge gibi sürekli, soyut, objektif, bireysel olmayan, genel durumları belirleyen ve dayanağı üst hukuk normlarına aykırı ve bu normları aşar nitelikte olmayan düzenlemeleri yapıp yürürlüğe koyması mümkündür.

Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesinin bir gereği olarak, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Buna göre düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.

Dava konusu Genelgenin dayanağı olan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin (SHY-YOLCU) "Tazminat hakkı" başlıklı 8. maddesinde; bu maddeye atıfta bulunulması durumunda verilecek tazminat miktarları belirlenmiş, "Uçağa kabul edilmeme" başlıklı 5. maddesinde ve "Uçuşların iptali" başlıklı 6. maddesinde 8. maddeye atıfta bulunulmuştur.

Genelgenin 6. maddesinde, "Mevzuatın ilgili maddelerinde tanımlanan yükümlülükler uçuşu icra eden hava taşıma işletmelerince zamanında yerine getirilir, başvurular zamanında değerlendirilir, konu ile ilgili aksamaya mahal verilmemesini teminen gerekli önlemler işletmelerce alınır, aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir." düzenlemesine yer verilerek, dayanağı olan Yönetmelik hükmünü aşar nitelikte bir düzenlemeye gidilmiş olup, hava taşıma işletmelerince yolculara verilecek "tazminat hakkı"nın kapsamı genişletilmiştir.

Bu durumda, Genelgenin 6. maddesinin sonunda yer alan "aksi takdirde yolculara SHY-YOLCU kapsamında tazminat hakkı ödenir" ibaresinde, dayanağı Yönetmelik hükümlerine ve dolayısıyla hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Dava konusu Genelgenin 9. maddesinin İncelenmesi:

Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin (SHY-YOLCU) 6. maddesinde; uçuşların iptali durumunda hava taşıma işletmelerinin uymaları gereken kurallara yer verilerek, yolculara belli şartlarda "geri ödeme veya güzergah değişikliği hakkı", "hizmet hakkı" ya da "tazminat hakkı" verileceği belirtilmiştir.

Yönetmeliğin 7. maddesinde ise; uçuşların tehiri durumu düzenlenmiş, yine belli şartlarda "geri ödeme veya güzergah değişikliği hakkı" ya da "hizmet hakkı" verileceği belirtilmiş, ancak "tazminat hakkı"ndan bahsedilmemiştir.

Uyuşmazlık konusu olayda, Genelgenin 9. maddesinde, "Uçuşların mücbir sebep olmaksızın; 1500 kilometreden (1500 km dâhil) daha kısa uçuşlar için 5 saat veya daha fazla, 1500 ile 3500 kilometre arası uçuşlar için 7.5 saat veya uçuş süresi 4 saat ve fazla uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya daha fazla, 3500 kilometreden daha uzun (uçuş süresi 5 saat ve fazla) uçuşlar için uçuş süresinin 2 katı veya fazla tehir edilmesi halinde, tehir uçuş iptali olarak değerlendirilir.

" hükmüne yer verilerek, dayanağı olan yönetmelik hükmünü aşar nitelikte bir düzenlemeye gidildiği, hava taşıma işletmelerince yolculara verilecek "tazminat hakkı"nın kapsamının genişletildiği görülmektedir. Zira, Yönetmelikte uçuşların iptali ve uçuşların tehiri durumları ayrı ayrı düzenlenmiş ve tehir durumunda yolculara hangi hakların verileceği belirtilmiş olup, bu haklar arasında "tazminat hakkı"na yer verilmemiştir.

Bu durumda, dayanağı Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak yapılan dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmamaktadır.