Danıştay 10. Daire E.2016/228 K.2021/4712

Davacı tarafından, risk inceleme heyetinin sigorta şirketlerince oluşturulmasına ilişkin dava konusu Genelgenin 6. maddesinin, sigorta eksperlerinin bağımsızlığı ile bağdaşmadığı, bu düzenleme ile sigorta eksperlerinin sahada yapacakları inceleme sonucunda hazırlayacakları risk inceleme raporunun tarafsız şekilde hazırlanmasının engellendiği; sigorta eksperlerine ödenecek ücretin tavan ücretin belirlenmesine yönelik Genelgenin 8. maddesinin ise, sigorta eksperlerine getirilen ücret sınırlamasının eksperlerin maden ocaklarında çalıştıkları sürede verdikleri emeğin karşılığı olmadığı, idarenin tavan ücret belirleme konusunda yetkisinin bulunmadığı iddiasıyla hukuka aykırı olduğu ve iptali gerektiği ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Öncelikle, usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığı, maden çalışanlarına yönelik zorunlu ferdi kaza sigortasının 2015/7249 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ihdas edildiği, birbirine yakın maden ocaklarında aynı heyetlerin görev yapabilmesi için sigorta eksperi seçiminin sigorta şirketlerine bırakıldığı, ihdas edilen sigortanın zorunlu olması ve taraflar arasındaki menfaat dengesinin sağlanması açısından sigorta eksperlerine ödenecek ücretlere sınırlama getirildiği, bu nedenlerle dava konusu düzenlemelerin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu düzenlemenin 6. maddesinin yürürlükten kaldırıldığı anlaşıldığından bu kısım yönünden karar verilmesine yer olmadığı; 8. maddesi yönünden ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava; 30.11.2015 tarih ve 2015/11 sayılı Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası Kapsamında Yapılacak Risk İncelemesine İlişkin Genelgede Değişiklik Yapılmasına İlişkin Genelgenin 6. ve 8. maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.

5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 13. maddesinde" Bakanlar Kurulu, kamu yararı açısından gerekli gördüğü hallerde zorunlu sigortalar ihdas edebilir. Sigorta şirketleri, 20 nci maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla faaliyet gösterdiği sigorta branşlarının kapsamında bulunan zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz.

(2) Müsteşarlık, zorunlu sigortaya konu teşkil eden menfaat üzerinde yapacakları iş ve işlemler nedeniyle, ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak zorunlu sigorta denetimi yapabilecekleri belirlemeye yetkilidir.

(3) Bir faaliyetin icrası ya da bir şeyin kullanılması için izin veya ruhsat vermeye veya bunları denetlemeye yetkili merciler ile ikinci fıkra uyarınca belirlenen kurum ve kuruluşlar; yürütecekleri iş ve işlemlerde, yapılması zorunlu sigortaların geçerli teminat tutarları dâhilinde yaptırılıp yaptırılmadığını araştırmakla yükümlüdür.

Bu kurum ve kuruluşlar ile izin veya ruhsat vermeye ve denetlemeye yetkili mercilerce, geçerli teminat tutarında sigorta yapılmamış olduğunun tespiti halinde işlem yapılmaz. Geçerli teminat alınana kadar sigortalının zorunlu sigortaya konu teşkil eden faaliyeti yetkili merciler tarafından durdurulur." hükmü bulunmaktadır. Anılan hükme dayalı olarak çıkarılan Maden Çalışanları Ferdi Kaza Sigortası Hakkında Kararı ve buna dayalı olarak da dava konusu Tebliğ düzenlenmiştir.

Dava konusu düzenlemede, Risk İncelemesi konusunda eksperlerin atanması kriterleri ve risk inceleme bedeline getirilen üst sınırlar ile ilgili davacı iddiaları hukuki dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Açıklanan nedenle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir. 24/01/2017

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Hazine ve Maliye Bakanlığı yerine Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu hasım mevkiine alınarak, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

2015/7249 sayılı Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası Hakkında Bakanlar Kurulu Kararıyla yeraltı ve yer üstü madencilik tesislerinde istihdam edilen üretim ve üretim hazırlığı faaliyetinde bulunan personel için zorunlu ferdi kaza sigortası mecburiyeti getirilmesi üzerine yer altı ve yer üstü madenlerinin risk teftişi konusunda eğitim alarak bu alanda görev yapmak isteyen sigorta eksperi davacı tarafından, davalı idarece anılan Bakanlar Kurulu kararının uygulanması amacıyla yürürlüğe konulan 06/05/2015 tarihli ve 2015/11 sayılı Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası (Sigorta) Kapsamında Yapılacak Risk İncelemesine İlişkin Genelgeye 30/11/2015 tarih ve 2015/53 sayılı Genelgeyle eklenen 6. ve 8. maddelerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı idare tarafından, davanın süresi içinde açılmadığı ileri sürülmüş ise de 30/11/2015 tarihinde yayımlanan Genelgenin iptali istemine yönelik davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde öngörülen 60 günlük dava açma süresi içinde 12/01/2016 tarihinde açıldığı anlaşıldığından, davalı idarenin bu iddiası yerinde görülmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki haliyle 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun "Zorunlu Sigortalar" başlıklı 13. maddesinde, "Bakanlar Kurulu, kamu yararı açısından gerekli gördüğü hallerde zorunlu sigortalar ihdas edebilir. Sigorta şirketleri, 20 nci maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla faaliyet gösterdiği sigorta branşlarının kapsamında bulunan zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz.

Müsteşarlık, zorunlu sigortaya konu teşkil eden menfaat üzerinde yapacakları iş ve işlemler nedeniyle, ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak zorunlu sigorta denetimi yapabilecekleri belirlemeye yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir.

06/02/2015 tarihli ve 29259 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 26/01/2015 tarihli ve 2015/7249 sayılı Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı'nın "Sigorta yaptırma zorunluluğu" başlıklı 1. maddesi;" (1) Yer altı ve yer üstü kömür madenciliği, kömürden gayri yer altı madenciliği faaliyetlerinde bulunan gerçek ve tüzel kişiler, söz konusu faaliyetlerin icrası esnasında meydana gelebilecek kazalar sonucu tesislerinde istihdam ettikleri, üretim ve üretim hazırlığı faaliyetinde bulunan personeli için "Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası (Sigorta)" yaptırmak zorundadırlar.

(2) Sigorta poliçesi münhasıran üretim ve üretim hazırlığı faaliyetinde bulunan tesis personeli için düzenlenir. Diğer tesis personeli için isteğe bağlı ferdi kaza sigortası düzenlenebilir.", 3. maddesi.

(1)"Sigorta poliçesi 1. Madde kapsamında faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişilerce düzenlettirilir." (2) "Söz konusu gerçek ve tüzel kişilerin sigorta talebi üzerine sigorta şirketince, faaliyetin yapılacağı tesisin Hazine Müsteşarlığınca ilgili kurumların görüşü de alınmak suretiyle belirlenecek asgari sigortalama şartlarını sağlandığının tespitini teminen 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu uyarınca levhaya kayıtlı olan sigorta eksperi marifetiyle risk incelemesi yaptırılır.Bu risk inceleme bedelini sigorta şirketi öder." , 6. maddesi.

(1) "Sigorta tarifesi, asgari teminat tutarları, Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu bakan tarafından; genel şartlar ve bu kararın uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Hazine Müsteşarlığınca belirlenir. Asgari sigortalama şartları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının görüşü dikkate alınarak Hazine Müsteşarlığınca belirlenir." şeklindedir.

Dava Konusu Genelgenin 6. maddesinin incelenmesi:

İptali istenen düzenleme.

"Sigorta konusu faaliyeti bulunan gerçek ve tüzel kişinin sigorta talebinin sigorta şirketine ulaşmasını müteakiben 5 iş günü içinde sigorta şirketince risk inceleme heyeti teşkil edilir" şeklindeki düzenlemenin 29/07/2021 tarihli ve 2021/12 sayılı "2015/11 sayılı Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası (Sigorta) Kapsamında Yapılacak Risk İncelemesine İlişkin Genelgede Değişiklik Yapılmasına Dair Genelge'nin 2. maddesiyle davacının iddialarına cevap verecek doğrultuda değiştirildiği,

risk inceleme heyetinin oluşturulması görevinin 5684 sayılı Kanun'un 31/B maddesi uyarınca Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde kurulan Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezine verildiği anlaşıldığından, anılan değişiklik ile bu maddenin iptali istemi yönünden davanın konusuz kaldığı sonucuna varılmaktadır.

Dava Konusu Genelgenin 8. maddesinin incelenmesi: Anayasa'nın 124. maddesinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde yer alan "Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmü, idarenin özerk ve türev düzenleme yetkisinin Anayasal dayanağını oluşturmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, ülkemizde yaşanan maden kazaları üzerine 5684 sayılı Kanunun 13. maddesindeki yetkiye istinaden Bakanlar Kurulunun 2015/7249 sayılı Kararıyla Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortasının ihdas edildiği, aynı Kararda risk inceleme bedelini sigorta şirketince ödeneceğinin belirtilerek, genel şartlar ve bu kararın uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esasların belirlenmesi konusunda Hazine Müsteşarlığına yetki verildiği,

davalı idarece tesis edilen dava konusu düzenleme ile de sigorta eksperlerine ödenecek risk inceleme bedelinin, üretim ve üretim hazırlığı faaliyetinde bulunan personel sayısı 10'u geçmeyen işletmeler yönünden her bir eksper için 500 TL'yi, personel sayısı 10'un üstünde olup 20'yi geçmeyen işletmeler yönünden her bir eksper için 750 TL'yi, personel sayısı 20'nin üzerinde olup 30'u geçmeyen işletmeler yönünden her bir eksper için 1000 TL'yi geçemeyeceği düzenlenmek suretiyle eksperlere yönelik tavan ücret sistemi getirilerek tavan ücretin belirlendiği görülmüştür.

Yukarıda yer verilen mevzuatın incelenmesinden, dava konusu Genelge kuralının Bakanlar Kurulu kararı ile verilen düzenleme yetkisi çerçevesinde getirildiği açık olup, sigorta şirketlerinin, kamu yararı gözetilerek ihdas edilen zorunlu sigorta kapsamında bulunan sigorta sözleşmelerini imzalamaktan kaçınmalarının mümkün olmadığı ve risk inceleme bedelini ödemekle yükümlü oldukları da göz önünde bulundurulduğunda, davalı idarece taraflar arasındaki menfaat dengesini sağlamak amacıyla yapıldığı anlaşılan dava konusu düzenlemede kamu yararına ve üst normlara aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.