Danıştay 10. Daire E.2021/1533 K.2025/2544

Dava konusu istem: Davacı Üniversiteye ait elektrik faturalarının davadışı ... (... Elektrik Dağıtım) A.Ş.'ye ödenmek üzere gönderildiği Maliye Bakanlığına bağlı Döner Sermaye Saymanlık Müdürlüğü personelince ... ve ... tarihlerinde toplam 885.160,51 TL fatura bedelinin ... (... Elektrik Dağıtım) A.Ş. yerine ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd. Şti.'ye ödenmesi nedeniyle davalı idarenin sorumluluğunun bulunduğundan bahisle uğranıldığı ileri sürülen zarara karşılık 885.160,51 TL tazminatın avans faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu olay nedeniyle uğranılan zararın Döner Sermaye Saymanlık Müdürlüğü personellerinin hatalı işlemlerinden kaynaklandığı, uğranılan zararlardan dolayı davalı idarenin sorumluluğunun bulunduğu ancak davacı tarafından adli yargıda açılan ilk davada ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... tarih ve E-..., K-... sayılı kararı ile ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd.

Şti yönünden davanın kısmen kabulü ile 870.160,51 TL'nin 13.06.2012 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd. Şti'nden tahsiline karar verildiği, davalı idarenin aleyhine tazminata hükmedilmesi halinde Asliye Hukuk Mahkemesinde davalı olan ve aleyhine hüküm kurulan ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd.

Şti ile ilgili olarak müşterek ve müteselsilen sorumlu olduklarına karar verilemeyeceği için aynı miktar için iki ayrı mahkeme kararı olacağından iki farklı karar uyarınca hem davalı idareden hem de ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd. Şti.'nden tahsilat yapabilecek duruma gelineceği anlaşılmakla, davalı idarenin uğradığı 870.160,51 TL zararın ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd.

Şti'nden tahsil edilerek davacıya ödenmesine karar verildiğinden aynı zarar kalemi nedeniyle idare aleyhine maddi tazminat hükmedilmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu olay nedeniyle adli yargıda açılan davanın Hazine ve Maliye Bakanlığı yönünden idari yargının görevli olduğundan bahisle reddedildiği, ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd. Şti yönünden kısmen kabulüne karar verildiği, dava dışı şirketten tahsilat yapılamadığı, idarenin müteselsil sorumluluğunun bulunduğu, Mahkeme kararına tahsilde tekerrüre neden olunmayacağı ibaresinin eklenerek mükerrer ödemenin önüne geçilebileceği, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Gazi Üniversitesi Döner Sermaye İşletme Müdürlüğünce, Üniversitenin elektrik tüketimine ilişkin muhtelif tarihlere ait 885.160,51 TL fatura bedelinin ... (... Elektrik Dağıtım) A.Ş.'nin hesabına yatırılması için ödeme emirleri düzenlenerek faturalarla birlikte davalı Bakanlığa bağlı Ankara Valiliği Defterdarlık Gazi Üniversitesi Döner Sermaye Saymanlığına gönderildiği, ancak fatura bedellerinin ... (... Elektrik Dağıtım) A.Ş. yerine sehven ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd.

Şti.'ye ödendiğinin tespiti üzerine Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü Maliye Uzmanı tarafından konu incelenerek ... tarih ve ... sayılı İnceleme Raporunun düzenlendiği, raporda özetle; ilk yapılan hatalı ödemede toplam tutarı 475.326,68 TL olan elektrik faturaları borcunun ... tarih ve ... sayılı muhasebe işlem fişi ile ... ... Elektrik Dağıtım A.Ş. yerine ... Elektrik İnş. ... Tic.Ltd.

Şirketine ödendiği, bu ödemenin sebebi incelendiğinde, Login sistemi kullanan Gazi Üniversitesi Döner Sermaye Saymanlığında 320-Satıcılar Hesabı kapatılıp ödemesi yapılırken muhasebe işlem fişinin ilgili bölümlerine, ödeme yapılacak firma ile ilgili vergi numarası, banka şubesi, iban numarası bilgilerinin otomatik olarak atılmadığının görüldüğü, gönderme ayrıntı listesi oluşturulurken de sistemin otomatik olarak tüm bilgileri muhasebe işlem fişlerinden aktarmadığı, gönderme emri ayrıntı listelerinin manuel olarak oluşturulduğu,

gönderme emri ile bankadan yapılan tüm ödemeleri gerçekleştirmekle görevli memurun gönderme emri ayrıntı listesini oluştururken muhasebe işlem fişinden aktardığı firma isimlerinin yanında diğer bilgileri tek tek elle yazmamak için bilgisayarında Excel dosyası oluşturduğu, Excel dosyasındaki bilgileri kopyala yapıştır yöntemi ile tutarları ise elle girerek gönderme emri ayrıntı listesinin ilgili bölümlerini doldurduğu, fakat düzenlemiş olduğu Excel dosyasında firma isimleri alfabetik sıraya göre dizili olduğu için ... ...

Elektrik Dağıtım A.Ş. ile ... Elektrik İnş. ... Hiz.Ltd.Şti. firması isimlerinin alt alta geldiği ve bir alt satırda bulunan ... Elektrik İnş. ... Hiz. Ltd.

Şti. firmasının banka ve iban numarası bilgilerini gönderme emri ayrıntı listesine aktardığı, hatalı şekilde oluşturulan gönderme emri ve eki ayrıntı listesinin Saymanlık Müdürü tarafından da kontrol edilip onaylandıktan sonra banka teslim tutanaklarıyla birlikte bankaya gönderildiği, firma isminin doğru ama iban numarasının yanlış yazılması ve bankanın buna rağmen tutarı geri göndermeyip ödeme yapmasıyla birinci hatalı ödemenin gerçekleştiği, saymanlığın yeni uygulamaya geçmesinden sonra ise DMİS programının kullanıldığı,

bu programda bir önceki LOGIN programının aksine gerekli bilgilerin muhasebe işlem fişinin ilgili bölümlerine ve buradan gönderme emri ayrıntı listelerine aktarılabildiği ve önceden olduğu gibi ayrı bir Excel dosyasında kopyala-yapıştır yöntemine gerek olmaksızın ilgili bölümden firma isminin çağrılmasıyla bütün bilgilerin muhasebe işlem fişi ve gönderme emri ayrıntı listesine aktarılabildiği,

... tarih ve ... sayılı toplam 409.833,83 TL tutarındaki muhasebe işlem fişi düzenirken DMİS programındaki "kişi ara" bölümünden "..." ismi çağrılmasına rağmen ilk sırada "... elektrik inş."şeklinde diğer firmanın bilgilerinin çıktığı ve isim farklılığı fark edilmeden en üstte çıkan yanlış firma seçilerek ... Elektrik İnş. ...

Tic.Ltd. firmasının isim, banka ve iban bilgilerinin muhasebe işlem fişinin ilgili bölümlerine aktarıldığı, gün sonunda da DMİS programında yer alan "banka listesi al” kısmından gönderme emri ayrıntı listesinin otomatik olarak oluşturulduğu, muhasebe işlem fişi, gönderme emri ve eki ayrıntı listesinin Muhasebe Yetkilisinin de kontrol edip imzalamasıyla bankaya gönderildiği ve bu şekilde ikinci hatalı ödemenin gerçekleştiği hususlarının belirtildiği, Haziran ayında ... ...

Elektrik Dağıtım A.Ş. firmasının Gazi Üniversitesi Döner Sermaye Saymanlığını telefonla arayarak Mayıs ayında elektrik borcu ödemesinin yapıldığını fakat arada Mart ve Nisan aylarında herhangi bir ödeme yapılmadığını bildirmesiyle durumu öğrenen görevlinin banka dekontlarını incelemesi üzerine yapılan hatalı ödemelerin fark edildiği bunun üzerine de bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinin 1. fıkrasında idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, başka bir ifadeyle zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.

İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava dosyasının incelenmesinden, davalı idareye bağlı döner sermaye saymanlık müdürlüğü personelince yapılan hatalı ödemeler sonucunda Üniversitenin 885.160,51 TL zarara uğradığı ve zararın tahsili için ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd. Şti., Maliye Bakanlığı, ..., ..., ..., ... Bankası A.Ş., Türkiye ... Bankası ... ve Ankara Valiliği aleyhine açılan davada ...

Asliye Ticaret Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile Maliye Bakanlığı ve Ankara Valiliği yönünden idari yargıda dava açılması gerektiğinden bu davalılar hakkında davanın reddine, ..., ..., ..., yönünden ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 13. maddesinde idare ile memurun birlikte sorumluluğu esasında ayrılınarak kişilerin kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili uğradıkları zarardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açacakları, kurumun genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkının saklı olacağı kabul edilerek bu davalılar hakkında davanın reddine, ...

Elektrik İnş. ... Tic. Ltd. Şti yönünden davanın kısmen kabulü ile 870.160,51 TL'nin 13/06/2012 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd.

Şti'den tahsili ile davacıya ödenmesine, diğer davalılar yönünden de davanın reddine karar verilmesi üzerine Maliye Bakanlığı'nın sorumluluğu bulunduğundan bahisle yapılan hatalı işlemler sebebiyle uğranılan zarara karşılık 885.160,51 TL maddi tazminatın avans faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı, İdare Mahkemesince ...

Asliye Ticaret Mahkemesinin söz konusu kararıyla zararın tazmin edildiği ve mükerrer tazminata hükmedilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine, temyize konu kararla da davacının istinaf başvurusunun reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

İdari yargı sisteminde, idarenin hizmet kusuru sebebine dayalı sorumluluğu, ikincil derecede sorumluluk olmayıp, asli bir sorumluluktur. Dolayısıyla, davacıların, idareler dışında üçüncü kişilere karşı adli yargıda dava açmış olması, idari yargıda tam yargı davası açılmasına, idarenin, adli yargıda aleyhine dava açılıp sorumlu görülen gerçek veya tüzel kişiyle birlikte aynı zarardan dolayı müteselsilen sorumlu sayılmasına engel oluşturmamaktadır.

Bakılan uyuşmazlıkta, davacı Üniversitenin uğradığı zarardan haksız kazanç sağlayan dava dışı ... Elektrik İnş. ... Tic. Ltd. Şti. ile birlikte söz konusu ödemenin personeli tarafından hatalı olarak yapılması nedeniyle davalı idarenin de müteselsilen sorumlu olduğu açık olup, adli yargıda açılan davada firma aleyhine tazminata hükmedilmiş olması, olayda hizmet kusuru bulunan davalı idare aleyhine tazminata hükmedilmesine engel oluşturmadığından, davacının uğradığı zararın davalı idarece tazminine hükmedilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, dava dışı firma tarafından davacının zararının ödeme yapılarak karşılandığının belirlenmesi halinde ortada tazmin edilmesi gereken bir zarar kalmayacağından, mükerrer ödemeye mahal verilmeyeceği, ayrıca davacının, uğradığı zararı firmadan tazmin edememesi halinde müteselsil sorumlu sıfatıyla tazmin edecek olan davalı idarece, ödenen tazminat için firmaya rücu edilebileceği de tabiidir.

Bu durumda; olayda idarenin de hizmet kusuru bulunduğundan davacı Üniversitenin uğradığı zararı tazmin etmesine hükmedilmesi gerekirken, İdare Mahkemesince ... Asliye Ticaret Mahkemesinin kararı uyarınca zararın tazmin edildiği ve aynı olay nedeniyle mükerrer tazminata hükmedilemeyeceği gerekçesiyle verilen davanın reddi yolundaki kararda ve bu karara karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddedilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan; Bölge İdare Mahkemesince, yeniden yapılacak yargılama sonucunda davacıya tazminat ödenmesine karar verilmesi halinde, adli yargıda hükmedilen tazminat tutarının dava dışı firma tarafından davacı Üniversiteye ödenip ödenmediği dikkate alınarak icra aşamasında tahsilde tekerrüre mahal verilmemesi gerektiği de açıktır.