Danıştay 10. Daire E.2021/3900 K.2024/4037

Dava konusu istem: Davacı tarafından, sigortasız çalıştırıldığı iddia edilen bir kişiye ait 2008/11-2018/08 dönemleri arasındaki aylık prim ve hizmet belgelerinin ve 13/08/2018 tarihli işten çıkış bildirgesinin süresinde Kuruma verilmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca 276.066,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin işleme karşı yapılan itirazın reddine dair ... tarih ve ... sayılı itiraz komisyonu kararının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacı site yöneticiliğinde 18/07/2018 tarihinde yapılan denetimde düzenlenen tutunaklar ile dava dosyasında ekli bulunan bilgi ve belgeler ile ifade tutanaklarının incelenmesinden; sitede ikamet eden ... ve ... isimli tanıkların beyanlarından, "...'ın 1. blok kapıcı dairesinde 2002 yılından itibaren ikamet etmekte olduğu, kendisinden kira bedeli alınmadığı, abonelik ücretlerinin de site yönetimi tarafından ödendiği, kira bedeli karşılığında kapıcılık yaptığı"nın anlaşıldığı, nitekim konuya ilişkin olarak ...'ın beyanından da; "...

Kendisinin kapıcı dairesinde oturduğu, site yönetiminden aylık belirli ücret aldığı, bunun haricinde de kira ödemeyerek 1. blok A,B,C bloklarında ikamet edenlerin çöplerini aldığı ve genel temizliğini yaptığı"nın anlaşıldığı, tanıkların beyanları doğrultusunda düzenlenen tutunağın ... tarafından imzalandığı görülmüş olup,

...'ın davacıya ait iş yerinde çalışmadığı yönündeki iddiaları ispatlar nitelikte dava dosyasına herhangi bir bilgi ve belge de ibraz edilemediği böylelikle davacı site yöneticiliğine para cezası verilmesine yönelik olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ...

Bölge İdare Mahkemesi ... idari Dava Dairesince, denetim elemanınca düzenlenen 13/08/2018 tarihli tespit tutanağında çalıştığı iddia edilen ...'nin beyanlarına yer verildiği işyeri temsilcisinin tutanakta imzasına yer verilmediği, onun yerine ...'nin imzasının alındığı, site yönetimi tarafından ise, ...'nin 01/09/2003 tarihinde site görevlisi olarak işe başladığı, aparmana doğalgaz bağlanmasıyla hizmetine ihtiyaç kalmaması üzerine tüm sosyal hakları verilerek 28/05/2005 işine son verildiği, çıkışından sonra kişinin farklı yerlerde sigortalı olarak çalıştığı ve halen çalışmakta olduğu,

kapıcı dairesinde kiracı sıfatıyla oturduğunun ileri sürüldüğü görülmüş olup, alınan ifadeler ve dosyada bulunan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde ...'nin sigortalı çalışmalarının her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan kanunen geçerli kayıt ve belgeler ile kanıtlanmadığı sonucuna varıldığı,

bu durumda ... isimli kişinin sigortasız olarak çalıştırıldığı ileri sürülen 2008/11. ile 2018/08. dönemleri arasındaki aylık prim ve hizmet belgelerinin ve 13/08/2018 tarihli işten çıkış bildirgesinin süresi içerisinde ibraz edilmediğinden bahisle idari para cezası verilmesine yönelik işlemin, tespit tutanağı ve inceleme raporuna dayalı olarak tesis edildiği ancak, inceleme raporundaki tespitlerin yeterli kayıt ve belgelere dayanmaksızın yapıldığı, bu haliyle şüpheden uzak açık ve somut şekilde başkaca delillerle desteklenerek ortaya konulmadığı anlaşıldığından,

işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Kurum denetmeni tarafından yapılan kapsamlı ve ayrıntılı denetim ile davacı site bünyesinde dava dışı sigortalının çalıştığının sabit olduğu, tespiti yapılan hususların geçersizliğinin ispat edilmediği, kurum işleminin hukuka uygun olduğu ve Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının iş yerinde sigortasız işçi çalıştırdığı yönünde Kurum nezdinde yapılan şikayet üzerine başlatılan inceleme sonucunda düzenlenen ... tarih ve ... sayılı Durum Tespit Raporuna istinaden davacıya ait iş yerinde çalıştığı tespit edilen ... isimli çalışanın 2008/11-2018/08 dönemine ait aylık prim ve hizmet belgelerinin ve 13/08/2018 tarihli işten ayrılış bildirgesinin süresinde verilmediğinden bahisle İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Gaziosmanpaşa Sosyal Güvenlik Merkezinin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca 276.066,00 TL idari para cezası uygulandığı, davacının söz konusu idari para cezasına yaptığı itirazın ... tarih ve ... sayılı itiraz komisyonu kararıyla reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Sigortalılığın sona ermesi" başlıklı 9. maddesinde, "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten,... itibaren sona erer. ...

Birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından,... en geç on gün içinde Kuruma bildirilir." hükmüne.

"Prim belgeleri ve iş yeri kayıtları" başlıklı 86. maddesinde, "Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalılar için işverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinin şekli, içeriği, ekleri, ilgili olduğu dönemi, verilme süresi ve diğer hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir...

Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde,

bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir.

Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz... Bu maddede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, 102 nci maddeye göre işlem yapılır." hükmüne.

"Kurumca verilecek idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;....

4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı,

işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmüne; j) bendinde "9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında,

bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

12/05/2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 26. maddesinde, "Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca, işyeri kayıtlarının incelenmesi sonucunda yapılan tespitlerden çalıştığı belirlendiği hâlde, hizmetleri Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği saptanan sigortalıların geriye yönelik hizmetleri dikkate alınır.

Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarının işyerinde yaptıkları durum tespiti sırasında, sigortalı, işyerinde çalışan diğer sigortalılar, işyeri mahallinde bulunanlar veya işveren beyanına dayanılarak yaptıkları ve tespit tarihinden önceki bir yıllık süreye ilişkin hizmetler de sigortalılıkta dikkate alınır.

Bir yıllık süreyi aşan sigortalı çalışmalar ise her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan kanunen geçerli kayıt ve belgeler ile kanıtlanmak şartıyla dikkate alınabilir. Kamu idarelerinin denetim elemanlarınca yapılan denetimler sonucu belirlenen ve Kuruma bildirilen sigortalı çalışmalar üzerine, ilgili mevzuat uyarınca gerekli işlemler yapılır." kuralı düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelemesinden, davacı site yönetimine ait iş yerinde dava dışı ...'ın kayıt dışı çalıştırıldığına dair yapılan şikayet üzerine, Sosyal Güvenlik Kurumu Denetmeni tarafından 13/08/2018 tarihinde iş yerinde yapılan durum tespiti tutanağın da ve ...'ın alınan ifadesinde; 2002 yılından itibaren sitede çalıştığını belirttiği, sitede ikamet eden ... ve ... isimli tanıkların ...'ın 1. Blok kapıcı dairesinde 2002 yılından itibaren ikamet etmekte olduğunun, kendisinden kira alınmadığının, abonelik ücretlerinin de site yönetimi tarafından karşılandığının, kira bedeli karşılığında kapıcılık yaptığının belirtilmesi üzerine aylık prim ve hizmet belgelerinin ve işten ayrılış bildirgesinin verilmemesi nedeniyle 5510 sayılı Kanun 102. madde gereğince idari para cezası uygulandığı görülmektedir.

Bakılan uyuşmazlıkta, dosya kapsamında site yöneticisi ...'nin Kurum denetmeni tarafından 13/09/2018 tarihinde alınan beyanında, ...'ın hizmetine ihtiyaç duyulmayarak iş akdine son verildiği 2005 yılından sonra da kira karşılığında A,B,C girişlerde toplam 32 dairenin kapıcılık hizmetlerini yaptığının belirtildiği, yine sitede ikamet eden ...'nin, 06/08/2018 tarihinde alınan beyanında ...'ın sitede her gün 4 saat kadar çalıştığını, kira alınmadığını, faturalarının ödendiğini, yaklaşık 400 TL elden para verildiğini, şu anda hala apartmanda çalışmaya devam ettiğini ifade ettiği, ayrıca 01/03/2005 tarihli kira sözleşmesinin tarafının ... olduğu,

kiranın binanın bir yıllık temizliğine karşılık olduğu ve yine yönetici ...'nin 13/09/2018 tarihli ifadesinde ...'ın aynı kapıcı dairesinde halen oturduğunun belirtildiği hususları ile dosya kapsamında bulunan makbuz ve faturalar birlikte değerlendirildiğinde idari para cezasına konu sigortasız çalıştırma olgusunun ve dolayısıyla 5510 sayılı Kanun uyarınca verilmesi gereken bildirgelerin verilmediğinin sabit olduğu sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan temyize konu mahkeme kararında belirtilen 12/05/2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 26. maddesinde yer alan, "...

Bir yıllık süreyi aşan sigortalı çalışmalar ise her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan kanunen geçerli kayıt ve belgeler ile kanıtlanmak şartıyla dikkate alınabilir." düzenlemesinin, kayıt dışı sigortalı çalışmaların bir yıllık süreyi aşan kısımlarının, sonradan sosyal güvenlik sistemine dahil edilerek kişiye hizmet kazandırılabilmesi için her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan kanunen geçerli kayıt ve belgeler ile kanıtlanması gerekliliğine yönelik olup,

Kurumca verilecek idari para cezalarını düzenleyen 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesi zorunluluğu bakımından uygulanamayacağı da açıktır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.