Danıştay 10. Daire E.2021/5216 K.2025/2814

Davacının_iddiaları

Davacı tarafından, Arap ve İngiliz atlarının muayenesini yapmak için oluşturulan uzman heyette veteriner hekimler dışında ziraat mühendisi, su ürünleri mühendisi ve balıkçılık teknolojisi mühendisine yer verilemeyeceği, bu mesleklerden olan kişilerin atçılık konusunda tecrübe sahibi olmalarının beklenemeyeceği, bir yıllık tecrübe süresinin atçılık konusunda uzman olmak için yeterli bir süre olmadığı iddialarıyla dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, usûl yönünden, dava dilekçesinin ilk inceleme konuları yönünden usûle aykırılığının tespiti hâlinde davanın öncelikle bu nedenlerle reddine karar verilmesi gerektiği; esas yönünden, zootekni alanında eğitim görmüş ziraat mühendislerinin hayvan ıslahı konusunda çalışabildikleri, uzman heyette ancak veteriner hekimlerin görev alabileceğine dair yasal bir zorunluluk bulunmadığı, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in, 19/06/2021 tarih ve 31516 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik'le değişik 4. maddesinin 1. fıkrasının (s) bendinin hukuka ve mevzuata aykırı olduğu, bu nedenle, davacının isteminin kabulü ile anılan düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Davacı tarafından, 19/04/2011 tarihli ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmeliğin, 19/06/2021 tarih ve 31516 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik 4. maddesinin 1. fıkrasının (s) bendinin iptali istenilmektedir.

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zootekni" başlıklı 10. maddesinde, "(1) Bakanlık, hayvan ıslahı, hayvan gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması,

ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi gibi zootekni konularında düzenleme yapmaya, hayvan yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen hayvan yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye yetkilidir.(2) Damızlık hayvan yetiştiricileri, damızlık hayvanlar ile ilgili Bakanlıkça talep edilen kayıtları tutmak ve istenildiğinde Bakanlığa bildirmek zorundadır.

(3) Hayvanların üremesinde kullanılan sperma, ovum, embriyo, damızlık yumurta, ipek böceği tohumu, larva ve oğul gibi ürünleri üretenler, depolayanlar ve dağıtanlar Bakanlıktan izin almak zorundadır.

Üreme ürünlerinin uygulanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir.(4) Bakanlık, damızlık hayvanların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile ilgili usul ve esasları belirler.(5) Bakanlık, hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirleri alır, uygular veya uygulatır. (6) (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 20/3/2013 tarihli ve E:2012/76, K: 2013/44 sayılı Kararı ile..

(1) Mülga: 28/1/2015-6589/8 md.) (7) Bakanlık, hayvan ırklarının tescili ile ilgili iş ve işlemleri belirler ve yürütür. Tescil edilen hayvanların sınaî mülkiyet hakları bunları tescil ettiren gerçek ve tüzel kişilere veya onların kanunî temsilcilerine aittir. (8) Damızlık, yarış ve gösteri amaçlı hayvanların belgelendirilmesi zorunludur. Belgelendirmeye ilişkin esaslar, iş ve işlemler ile belge modelleri Bakanlıkça belirlenir.

Yarış ve gösteri belgesi bulunmayan hayvanlar yarışlara katılamaz ve gösteri amaçlı kullanılamaz. (9) Damızlık belgesi ve soy kütüğü kaydı bulunan ve yetiştirmede kullanılan hayvanlar damızlık özelliğini sürdürdüğü sürece amacı dışında kullanılamaz. Bu hayvanlar gerektiğinde kurulan komisyon marifetiyle bedeli ödenmek üzere Bakanlıkça satın alınır.

(10) Gebe olarak ithal edilen safkan kısraklardan doğan tayların soy kütüğüne kaydı için, gebe kısrağın kendi ırkından bir aygırla tohumlandığını gösteren menşe ülke yetkili makamlarınca verilmiş bir aşım sertifikası istenir.

Safkan olmayan atlar, soy kütüğüne kayıt edilmemiş safkan Arap ve İngiliz ana ve babadan doğan taylar, kendi ırkının özelliklerini göstermeyeceği anlaşılan iyi gelişmemiş ve safkan özelliklerinden önemli sapma gösteren taylar ile Bakanlıkça belirlenen diğer özellikler ve şartları taşımayan taylar soy kütüğüne kayıt edilmez ve bunlara pedigri verilmez.

(11) Soy kütüğüne kayıt edilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların, lüzum görüldüğünde Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyetçe kan grubu ve/veya DNA testleri ile ana-baba doğrulaması ve morfolojik yönden muayeneleri yapılabilir. Test ve muayeneler neticesinde, safkan olmadıkları tespit edilenlerin ve yavrularının soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu hayvanlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmez.

(12) Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap veya İngiliz ana ve babadan Türkiye’de doğan kendi ırk vasıflarını haiz tayların, doğum gününden itibaren üç ay içinde, yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap ve safkan İngiliz atların gümrük girişlerinden itibaren iki ay içinde soy kütüğüne kaydedilmesi, Bakanlığa müracaat edilerek, Bakanlıkça belirlenen evraklarının teslimi ve muayene ettirilmesi şarttır. ...(15) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Türkiye sınırları içerisinde at yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen yarışlar üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı yetkilidir." hükmü.

8. maddesinde de, "Yarışların şartlarına, tertip, icra ve inzibatına, hipodrom ve yarış yerlerinin tanzim ve idaresine, yarış programları, ikramiyeler veya müşterek bahislere dair teknik, idarî, malî ve inzibatî hususlara, Yüksek Komiserler Kurulunun teşekkül sureti, görev ve yetkilerine, ... yarışların ve yetki verilmiş dernek, belediye ve il özel idarelerinin murakabe ve teftiş tarzı ile doping muayenelerine ait usuller, bu Kanun ve uluslararası yarış esasları ile memleket ihtiyaçları ve işin icaplarına göre Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmü yer almaktadır.

6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanunun 5. maddesinde," Veteriner hekimlerin vazife ve salahiyetleri aşağıda yazılı fıkralarda gösterilmiştir: a) Hayvanları muayene, hayvan hastalıklarını tedavi etmek ve hayvanlar üzerinde muktedir olabildiği her türlü ameliyatı yapmak, ihtisası icabettiren ahvalde ise mütehassıs (Veteriner hekim) e müracaatı tavsiye eylemek;

b) Hayvanların vasıfları ve sağlık durumları hakkında rapor vermek;...f) Memleket hayvancılığının ıslah ve inkişafını engelleyici hareketleri, ve bulaşıcı hayvan hastalıklarını görür veya işitirse en kısa bir zamanda keyfiyetten resmi makamları haberdar etmek ve istilai mahiyet arzeden vakayide ise derhal muktedir olabileceği önleyici tedbirlere girişmek ve zootekni sahasında haiz olduğu ilmi salahiyetini kullanmak." hükmü bulunmaktadır.

5996 ve 6132 sayılı Kanunlara dayanılarak hazırlanmış olan, 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "(1) Bu Yönetmeliğin amacı; safkan Arap ve İngiliz atlarının soy kütüğü kayıtlarının tutulması, pedigri ve damızlık belgelerinin verilmesi, tescili, tohumlama izni ve ilgili işlemleri, Uluslararası Soy Kütüğü Kitabının hazırlanması ve yayını, soy kütüğüne kaydedilip pedigrisi verilen atların gerektiğinde yeniden muayeneleri, sahip değişiklikleri ile ilgili esasların belirlenmesi,

bunların yetiştirme yönünden sağlık kontrolleri, yetiştirme kayıtları, cetvelleri ve denetimlerine ait hükümler ile ithal edilecek safkan Arap ve İngiliz atlarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.".

"Damızlık belgesi" başlıklı 6. maddesinde, "(1) Soy kütüğüne kayıtlı safkan Arap ve İngiliz atlardan damızlık belgesi verilecek aygır ve kısrakların damızlık belgeleri, il müdürlüklerince hazırlanarak tasdik edilmek üzere Bakanlığa gönderilir.İllerden gelen soy kütüğüne kayıtlı atların damızlık belgelerinden.

Bakanlıkça oluşturulacak uzman heyet tarafından, damızlık özellikler, kalıtsal kusurlar, safkan Arap atlarında eşkal muayenesinin uzman heyet tarafından yapılıp yapılmadığı, üye olunan uluslararası kuruluşların kuralları ve soy kütüğü ve Uluslararası Soy Kütüğü Kitabı esas alınarak yapılan incelemeler sonucu uygun görülenler tasdik edilir.

Daha önce uzman heyet tarafından muayeneleri yapılarak pedigrileri iptal edilen atlar ve yakın akrabaları ile yine damızlık belgelerini inceleyen komisyon tarafından gerekli görülen veya hakkında şikayet olan atlar Bakanlıkça oluşturulan uzman heyet tarafından incelenir, gerektiğinde muayene edilir ve uygun görülmeyenlerin damızlık belgeleri iptal edilir.

Damızlık belgesi verilmesi, verilmemesi ve verilmiş bulunan damızlık belgelerinin iptali, Yüksek Komiserler Kurulu Başkan Yardımcısının teklifi ve Başkanın onayı ile kesinleşir. İtiraz veya şikayet olması halinde, ilgili damızlık belgesi Yüksek Komiserler Kurulunun belirleyeceği uzman heyet tarafından tekrar değerlendirmeye tabi tutulur...

(4) Damızlık belgesi verilen atlardan doğan taylardan, uzman heyet tarafından yapılan muayene sonucu pedigrileri iptal edilenlerin ana ve babaları da gerektiğinde yeniden muayeneye tabi tutulurlar. Muayene sonucunda bu tayın ana ve babalarının da damızlık belgeleri iptal edilebilir. (5) Damızlık belgesi verilecek aygır ve kısrakların, Bakanlıkça belirlenen ve isimleri ilan edilen hastalıklardan salim olduğuna dair rapor almaları gerekir.

(6) (Değişik:RG-19/6/2021-31516) Damızlık belgesi almış olan aygır ve kısraklar için damızlık olarak kullanıldıkları müddetçe her yıl, Bakanlıkça gerek görülmesi halinde ve uygun görülen yöntemlerle isimleri ilan edilen hastalıklardan salim olduklarına dair rapor alınması gerekir.

Bahse konu aygır ve kısrakların vizeleri, söz konusu raporu almalarının akabinde, il müdürlükleri tarafından yapılır ve at kayıt defterlerine işlenerek bunların listeleri, her yıl aşım sezonunu takip eden Ağustos ayı başına kadar Bakanlığa gönderilir. Bakanlıkça rapor alınmasına gerek görülmemesi halinde ise damızlık belgesi almış olan aygır ve kısrakların vize işlemlerinde rapor şartı aranmaz.

Vize ile ilgili sorumluluklarını süresi içerisinde yapmayan il müdürlüğü personeli hakkında mevzuata göre gerekli işlemler tesis edilir. Bakanlıkça belirlenen hastalıklar nedeniyle vizesi yapılmayan atlar, derhal Bakanlık Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ve Yüksek Komiserler Kuruluna bildirilir. Vize alamayan atlar damızlıkta kullanılamaz ve bu durum at sahibine hemen tebliğ edilir. Bu atların taylarına pedigri verilmez.

Damızlık atların vize işlemi atların bulunduğu ve tespit edildiği ilde yapılır. Damızlık vizesi onaylanmadan atlara tohumlama/aşım yapılamaz. (7) Soy kütüğüne kayıtlı ve damızlık belgesi almış olup, Bakanlıkça sağlık nedeni ile veya sahibinin talebi üzerine damızlık belgesi iptal edilen atların damızlık belgesinin iptal edildiği tarihten sonraki tohumlamalarından doğan tayların soy kütüğüne kaydı yapılmaz.

(8) Soy kütüğüne kaydedilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların, lüzum görüldüğünde Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından kan grubu veya DNA testleri ile ana baba doğrulaması ve morfolojik yönden muayeneleri yapılabilir. Test ve muayeneler neticesinde, safkan olmadıkları tespit edilenlerin ve yavrularının soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu hayvanlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmez.

Pedigrileri ve soy kütüğü kaydı iptal edilen taylar ile damızlık belgeleri iptal edilen aygır ve kısrak sahipleri herhangi bir zarar ve ziyan iddiasında bulunamaz, tazminat talep edemez.".

"Tayların muayenesi" başlıklı 27.maddesinde, (1) Soy kütüklerine kaydedilip pedigrisi verilmiş atların görülen lüzum üzerine her zaman Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından kan grubu ve DNA raporu da dikkate alınarak, genetik ve morfolojik muayeneleri yapılabilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.

Ancak, bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin, ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.

5996 ve 6132 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümlerinden, davalı Bakanlığın safkan Arap ve İngiliz atlarının soy kütüğü, kayıtları, ithalat ve ihracatına ilişkin konuların düzenlenmesi konusunda yetkili olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, bu yetkinin ülkede atçılığın geliştirilmesi, safkan türlerin korunması ve damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi amacıyla kullanılması gerektiği de açıktır.

Bu bağlamda, Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik ile Arap ve İngiliz atlarının pedigrilerinin verilmesi ve bu türden atların damızlık olarak kullanılması için muayenelerinin yapılması hususunda görevlendirilen uzman heyetin, dava konusu Yönetmelik değişiklik öncesi, yalnızca at yetiştiriciliği konusunda uzmanlık belgesi veya akademik çalışması bulunan veya at yetiştiriciliği konusunda en az 5 yıl kamu kurum ve kuruluşunda çalışmış veteriner hekimlerden oluştuğu görülmektedir.

Dava konusu değişiklik ile uzman heyetin, atçılık konusunda en az bir yıl kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmış veteriner hekim, ziraat mühendisi, su ürünleri mühendisi ve balıkçılık teknolojisi mühendisinden oluşmasına imkan tanındığı görülmekte ise de; davalı idarenin savunmasında, dava konusu değişikliğin, gerek heyette yer alacak meslek gruplarının değiştirilerek, özellikle atçılık konusunda tecrübe sahibi olması beklenemeyecek su ürünleri mühendisi ve balıkçılık teknolojisi mühendisinin heyete dahil edilmesi gerekse heyet üyelerinde aranacak tecrübe süresinin azaltılması sebeplerinin somut olarak ortaya konulamadığı; idareyi anılan düzenlemeyi yapmaya yönelten etkenlerin de açıklanamadığı anlaşılmıştır.

Diğer yandan, yapılan değişikliğin, uzman heyeti oluşturacak üyelerde aranacak tecrübe süresinin bir yıl olarak belirlenmesine ilişkin kısmının, Kanunla davalı Bakanlığa verilen, soy ve ırk özelliklerini en iyi şekilde taşıyan safkan atların yetiştirilmesi, hayvan ıslahı ile hayvan gen kaynaklarının korunması göreviyle bağdaşmadığı da açıktır.

Bu durumda, uzman heyetin Arap ve İngiliz atlarının muayenesi için oluşturulduğu gözetilmeden ve değişiklik ihtiyacını ortaya koyacak somut, bilimsel bir gerekçe sunulmadan, yalnızca düzenleme yapma yetkisine dayanılarak yapıldığı anlaşılan dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davalı idarenin usûli itirazları yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (s) bendinde yer alan "Uzman heyet: At yetiştiriciliği konusunda uzmanlık belgesi veya akademik çalışması bulunan veya at yetiştiriciliği konusunda en az 5 yıl kamu kurum ve kuruluşunda çalışmış en az 3 veteriner hekimden oluşan komisyonu," tanımının.

19/06/2021 tarih ve 31516 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesiyle "Uzman heyet: 5996 sayılı Kanunda belirtilen hayvansal üretimden sorumlu meslek mensupları arasından atçılık konusunda en az bir yıl kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmış en az üç kişiden oluşan komisyonu," şeklinde değiştirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat: 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Zootekni" başlıklı 10. maddesinde, "(1) Bakanlık, hayvan ıslahı, hayvan gen kaynaklarının korunması, geliştirilmesi, damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi, kayıt altına alınması, ön soy kütüğü ve soy kütüklerinin oluşturulması ve belgelendirilmesi gibi zootekni konularında düzenleme yapmaya, hayvan yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen hayvan yarışları üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye yetkilidir.

(2) Damızlık hayvan yetiştiricileri, damızlık hayvanlar ile ilgili Bakanlıkça talep edilen kayıtları tutmak ve istenildiğinde Bakanlığa bildirmek zorundadır.

(3) Hayvanların üremesinde kullanılan sperma, ovum, embriyo, damızlık yumurta, ipek böceği tohumu, larva ve oğul gibi ürünleri üretenler, depolayanlar ve dağıtanlar Bakanlıktan izin almak zorundadır. Üreme ürünlerinin uygulanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir.

(4) Bakanlık, damızlık hayvanların ve üreme ürünlerinin genetik özelliklerinin değerlendirilmesi, performanslarının izlenmesi ve sağlık şartları ile ilgili usul ve esasları belirler.

(5) Bakanlık, hayvan gen kaynaklarının korunmasına yönelik tedbirleri alır, uygular veya uygulatır.

(6) (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 20/3/2013 tarihli ve E:2012/76, K: 2013/44 sayılı Kararı ile.; (1) Mülga: 28/1/2015-6589/8 md.)

(7) Bakanlık, hayvan ırklarının tescili ile ilgili iş ve işlemleri belirler ve yürütür. Tescil edilen hayvanların sınaî mülkiyet hakları bunları tescil ettiren gerçek ve tüzel kişilere veya onların kanunî temsilcilerine aittir.

(8) Damızlık, yarış ve gösteri amaçlı hayvanların belgelendirilmesi zorunludur. Belgelendirmeye ilişkin esaslar, iş ve işlemler ile belge modelleri Bakanlıkça belirlenir. Yarış ve gösteri belgesi bulunmayan hayvanlar yarışlara katılamaz ve gösteri amaçlı kullanılamaz.

(9) Damızlık belgesi ve soy kütüğü kaydı bulunan ve yetiştirmede kullanılan hayvanlar damızlık özelliğini sürdürdüğü sürece amacı dışında kullanılamaz. Bu hayvanlar gerektiğinde kurulan komisyon marifetiyle bedeli ödenmek üzere Bakanlıkça satın alınır.

(10) Gebe olarak ithal edilen safkan kısraklardan doğan tayların soy kütüğüne kaydı için, gebe kısrağın kendi ırkından bir aygırla tohumlandığını gösteren menşe ülke yetkili makamlarınca verilmiş bir aşım sertifikası istenir. Safkan olmayan atlar, soy kütüğüne kayıt edilmemiş safkan Arap ve İngiliz ana ve babadan doğan taylar, kendi ırkının özelliklerini göstermeyeceği anlaşılan iyi gelişmemiş ve safkan özelliklerinden önemli sapma gösteren taylar ile Bakanlıkça belirlenen diğer özellikler ve şartları taşımayan taylar soy kütüğüne kayıt edilmez ve bunlara pedigri verilmez.

(11) Soy kütüğüne kayıt edilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların, lüzum görüldüğünde Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyetçe kan grubu ve/veya DNA testleri ile ana-baba doğrulaması ve morfolojik yönden muayeneleri yapılabilir. Test ve muayeneler neticesinde, safkan olmadıkları tespit edilenlerin ve yavrularının soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu hayvanlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmez.

(12) Türkiye soy kütüklerine kayıtlı ve pedigrili safkan Arap veya İngiliz ana ve babadan Türkiye’de doğan kendi ırk vasıflarını haiz tayların, doğum gününden itibaren üç ay içinde, yabancı ülkelerden ithal edilen safkan Arap ve safkan İngiliz atların gümrük girişlerinden itibaren iki ay içinde soy kütüğüne kaydedilmesi, Bakanlığa müracaat edilerek, Bakanlıkça belirlenen evraklarının teslimi ve muayene ettirilmesi şarttır. ...

(15) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." hükmüne yer verilmiş;

"Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2 sayılı tablonun "A. Birincil Üretim" başlıklı bölümünün "Hayvansal üretim" kısmında; veteriner hekim, ziraat mühendisi (zooteknist), su ürünleri mühendisi ile su ürünleri ve balıkçılık teknolojileri mühendisine yer verilmiştir.

6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Türkiye sınırları içerisinde at yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen yarışlar üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı yetkilidir." hükmü.

8. maddesinde de, "Yarışların şartlarına, tertip, icra ve inzibatına, hipodrom ve yarış yerlerinin tanzim ve idaresine, yarış programları, ikramiyeler veya müşterek bahislere dair teknik, idarî, malî ve inzibatî hususlara, Yüksek Komiserler Kurulunun teşekkül sureti, görev ve yetkilerine, ... yarışların ve yetki verilmiş dernek, belediye ve il özel idarelerinin murakabe ve teftiş tarzı ile doping muayenelerine ait usuller, bu Kanun ve uluslararası yarış esasları ile memleket ihtiyaçları ve işin icaplarına göre Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmü yer almaktadır.

6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 5. maddesinde,

"Veteriner hekimlerin vazife ve salahiyetleri aşağıda yazılı fıkralarda gösterilmiştir:

a) Hayvanları muayene, hayvan hastalıklarını tedavi etmek ve hayvanlar üzerinde muktedir olabildiği her türlü ameliyatı yapmak, ihtisası icabettiren ahvalde ise mütehassıs (Veteriner hekim) e müracaatı tavsiye eylemek;

b) Hayvanların vasıfları ve sağlık durumları hakkında rapor vermek; ...

f) Memleket hayvancılığının ıslah ve inkişafını engelleyici hareketleri, ve bulaşıcı hayvan hastalıklarını görür veya işitirse en kısa bir zamanda keyfiyetten resmi makamları haberdar etmek ve istilai mahiyet arzeden vakayide ise derhal muktedir olabileceği önleyici tedbirlere girişmek ve zootekni sahasında haiz olduğu ilmi salahiyetini kullanmak." hükmü bulunmaktadır.

5996 ve 6132 sayılı Kanun'lara dayanılarak hazırlanmış olan, 19/04/2011 tarih ve 27910 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik'in;

"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,

"(1) Bu Yönetmeliğin amacı; safkan Arap ve İngiliz atlarının soy kütüğü kayıtlarının tutulması, pedigri ve damızlık belgelerinin verilmesi, tescili, tohumlama izni ve ilgili işlemleri, Uluslararası Soy Kütüğü Kitabının hazırlanması ve yayını, soy kütüğüne kaydedilip pedigrisi verilen atların gerektiğinde yeniden muayeneleri, sahip değişiklikleri ile ilgili esasların belirlenmesi, bunların yetiştirme yönünden sağlık kontrolleri, yetiştirme kayıtları, cetvelleri ve denetimlerine ait hükümler ile ithal edilecek safkan Arap ve İngiliz atlarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.";

"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde,

"(1) Bu Yönetmelikte geçen; ...

s) Uzman heyet: 5996 sayılı Kanunda belirtilen hayvansal üretimden sorumlu meslek mensupları arasından atçılık konusunda en az bir yıl kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmış en az üç kişiden oluşan komisyonu, ...

ifade eder.";

"Damızlık belgesi" başlıklı 6. maddesinde,

"(1) Soy kütüğüne kayıtlı safkan Arap ve İngiliz atlardan damızlık belgesi verilecek aygır ve kısrakların damızlık belgeleri, il müdürlüklerince hazırlanarak tasdik edilmek üzere Bakanlığa gönderilir.İllerden gelen soy kütüğüne kayıtlı atların damızlık belgelerinden.

Bakanlıkça oluşturulacak uzman heyet tarafından, damızlık özellikler, kalıtsal kusurlar, safkan Arap atlarında eşkal muayenesinin uzman heyet tarafından yapılıp yapılmadığı, üye olunan uluslararası kuruluşların kuralları ve soy kütüğü ve Uluslararası Soy Kütüğü Kitabı esas alınarak yapılan incelemeler sonucu uygun görülenler tasdik edilir.

Daha önce uzman heyet tarafından muayeneleri yapılarak pedigrileri iptal edilen atlar ve yakın akrabaları ile yine damızlık belgelerini inceleyen komisyon tarafından gerekli görülen veya hakkında şikayet olan atlar Bakanlıkça oluşturulan uzman heyet tarafından incelenir, gerektiğinde muayene edilir ve uygun görülmeyenlerin damızlık belgeleri iptal edilir.

Damızlık belgesi verilmesi, verilmemesi ve verilmiş bulunan damızlık belgelerinin iptali, Yüksek Komiserler Kurulu Başkan Yardımcısının teklifi ve Başkanın onayı ile kesinleşir. İtiraz veya şikayet olması halinde, ilgili damızlık belgesi Yüksek Komiserler Kurulunun belirleyeceği uzman heyet tarafından tekrar değerlendirmeye tabi tutulur. ...

(4) Damızlık belgesi verilen atlardan doğan taylardan, uzman heyet tarafından yapılan muayene sonucu pedigrileri iptal edilenlerin ana ve babaları da gerektiğinde yeniden muayeneye tabi tutulurlar. Muayene sonucunda bu tayın ana ve babalarının da damızlık belgeleri iptal edilebilir. (5) Damızlık belgesi verilecek aygır ve kısrakların, Bakanlıkça belirlenen ve isimleri ilan edilen hastalıklardan salim olduğuna dair rapor almaları gerekir.

(6) (Değişik:RG-19/6/2021-31516) Damızlık belgesi almış olan aygır ve kısraklar için damızlık olarak kullanıldıkları müddetçe her yıl, Bakanlıkça gerek görülmesi halinde ve uygun görülen yöntemlerle isimleri ilan edilen hastalıklardan salim olduklarına dair rapor alınması gerekir.

Bahse konu aygır ve kısrakların vizeleri, söz konusu raporu almalarının akabinde, il müdürlükleri tarafından yapılır ve at kayıt defterlerine işlenerek bunların listeleri, her yıl aşım sezonunu takip eden Ağustos ayı başına kadar Bakanlığa gönderilir. Bakanlıkça rapor alınmasına gerek görülmemesi halinde ise damızlık belgesi almış olan aygır ve kısrakların vize işlemlerinde rapor şartı aranmaz.

Vize ile ilgili sorumluluklarını süresi içerisinde yapmayan il müdürlüğü personeli hakkında mevzuata göre gerekli işlemler tesis edilir. Bakanlıkça belirlenen hastalıklar nedeniyle vizesi yapılmayan atlar, derhal Bakanlık Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ve Yüksek Komiserler Kuruluna bildirilir. Vize alamayan atlar damızlıkta kullanılamaz ve bu durum at sahibine hemen tebliğ edilir. Bu atların taylarına pedigri verilmez.

Damızlık atların vize işlemi atların bulunduğu ve tespit edildiği ilde yapılır. Damızlık vizesi onaylanmadan atlara tohumlama/aşım yapılamaz.

(7) Soy kütüğüne kayıtlı ve damızlık belgesi almış olup, Bakanlıkça sağlık nedeni ile veya sahibinin talebi üzerine damızlık belgesi iptal edilen atların damızlık belgesinin iptal edildiği tarihten sonraki tohumlamalarından doğan tayların soy kütüğüne kaydı yapılmaz.

(8) Soy kütüğüne kaydedilip damızlık belgesi ya da pedigrisi verilen atların, lüzum görüldüğünde Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından kan grubu veya DNA testleri ile ana baba doğrulaması ve morfolojik yönden muayeneleri yapılabilir. Test ve muayeneler neticesinde, safkan olmadıkları tespit edilenlerin ve yavrularının soy kütüğü kayıtları iptal edilir ve pedigrileri geri alınır. Bu hayvanlardan doğacak yavrulara damızlık belgesi ya da pedigri verilmez. Pedigrileri ve soy kütüğü kaydı iptal edilen taylar ile damızlık belgeleri iptal edilen aygır ve kısrak sahipleri herhangi bir zarar ve ziyan iddiasında bulunamaz, tazminat talep edemez.";

"Tayların muayenesi" başlıklı 27.maddesinde,

"(1) Soy kütüklerine kaydedilip pedigrisi verilmiş atların görülen lüzum üzerine her zaman Bakanlıkça görevlendirilen uzman heyet tarafından kan grubu ve DNA raporu da dikkate alınarak, genetik ve morfolojik muayeneleri yapılabilir." düzenlemelerine yer verilmiştir.

Dava Konusu Düzenlemenin İncelenmesi:

İdare hukukuna göre, idarelerin, bir idari işlemi tesis edebilmesi için hukuken korunabilir ve hukuka uygun bir nedeni olması gerekmektedir. Bu neden, idari işlemlerin sebep unsurunu oluşturur. Gerek yargısal kararlarda, gerekse doktrinde sebep unsuru, idari işlemin dışında, idari işlemin yapılmasını gerektiren hukuki işlem veya olay olarak tanımlanmaktadır. Sebep, idareyi işlem yapmaya yönelten tüm etkenler olup, işlemin bir tür gerekçesidir. İdare tesis ettiği işlemi, "gerçek” ve “hukuka uygun" sebeplere dayandırmak zorundadır. Sebebin "gerçek" olması, varlığının usulüne uygun olarak yapılan tespitlerle ortaya konulmuş olması; "hukuka uygun" olması ise, idarenin işlemi dayandırdığı sebebin, kanunda tesisi için dayanabileceği öngörülen sebeplerden olması anlamına gelmektedir.

Bu bağlamda; idari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke genel anlamda düzenleyici veya bireysel işlemi yapan idareyi, uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğunu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konularında ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları, idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.

Ayrıca, idarelerin işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açıktır. Ancak, bu takdir hakkı, serbestçe kullanılabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmelidir. İdarenin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu yetkinin hukuka uygun olarak kullanılması ve yeni düzenleme yapılan alanda, bu duruma temel olan, bir başka ifadeyle kamu yararını gerçekleştirecek bu düzenlemeyi gerektiren olguların somut olarak ortaya konulması şarttır.

5996 ve 6132 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümlerinden, davalı Bakanlığın safkan Arap ve İngiliz atlarının soy kütüğü, kayıtları, ithalat ve ihracatına ilişkin konuların düzenlenmesi konusunda yetkili olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, bu yetkinin ülkede atçılığın geliştirilmesi, safkan türlerin korunması ve damızlık amaçlı hayvanların yetiştirilmesi amacıyla kullanılması gerektiği de açıktır.

Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik ile Arap ve İngiliz atlarının pedigrilerinin verilmesi ve bu türden atların damızlık olarak kullanılması için muayenelerinin yapılması hususunda görevlendirilen uzman heyetin, dava konusu Yönetmelik değişikliği öncesi, yalnızca at yetiştiriciliği konusunda uzmanlık belgesi veya akademik çalışması bulunan veya at yetiştiriciliği konusunda en az 5 yıl kamu kurum ve kuruluşunda çalışmış veteriner hekimlerden oluştuğu görülmektedir.

Dava konusu değişiklik ile uzman heyetin, atçılık konusunda en az bir yıl kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmış (5996 sayılı Kanun'a ekli Ek-2 sayılı tablo uyarınca) veteriner hekim, ziraat mühendisi (zooteknist), su ürünleri mühendisi ile su ürünleri ve balıkçılık teknolojileri mühendisinden oluşmasına imkan tanındığı görülmekte ise de, davalı idarenin savunmasında, dava konusu değişikliğin, gerek heyette yer alacak meslek gruplarının değiştirilerek,

özellikle atçılık konusunda tecrübe sahibi olması beklenemeyecek su ürünleri mühendisi ve balıkçılık teknolojisi mühendisinin heyete dahil edilmesi gerekse heyet üyelerinde aranacak tecrübe süresinin azaltılması sebeplerinin somut olarak ortaya konulamadığı; idareyi anılan düzenlemeyi yapmaya yönelten etkenlerin de açıklanamadığı anlaşılmıştır.

Diğer yandan, yapılan değişikliğin, uzman heyeti oluşturacak üyelerde aranacak tecrübe süresinin bir yıl olarak belirlenmesine ilişkin kısmının, Kanun'la davalı Bakanlığa verilen, soy ve ırk özelliklerini en iyi şekilde taşıyan safkan atların yetiştirilmesi, hayvan ıslahı ile hayvan gen kaynaklarının korunması göreviyle, yani hizmet gerekleri ve kamu yararı ile bağdaşmadığı da açıktır.

Bu durumda, uzman heyetin Arap ve İngiliz atlarının muayenesi için oluşturulduğu gözetilmeden ve değişiklik ihtiyacını ortaya koyacak somut, bilimsel bir gerekçe sunulmadan, yalnızca düzenleme yapma yetkisine dayanılarak yapıldığı anlaşılan dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.