Danıştay 10. Daire E.2021/7703 K.2025/3299

Dava konusu istem: Davacı tarafından; Siirt ili, 3. Komando Tugayı 3. Komando Tabur Komutanlığı emrinde piyade uzman çavuş olarak görev yapmakta iken, Van ili, Başkale ilçesi, ... mevkiinden 21/09/2015 tarihinde görevli bulunduğu birlik ile geçerken BTÖ mensuplarınca yola döşenen EYP'nin patlaması sonucunda özürlü kalacak şekilde yaralandığından bahisle uğradığı iddia edilen zararlara karşılık 3.000,00 TL (miktar arttırımı sonucu 464.602,89 TL) maddi ve 50.000,00 TL manevi tazminatın, olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacının yaralanması ile neticelenen olayın, bölücü terör örgütü mensuplarınca karayoluna önceden döşenen patlayıcının infilak etmesi/ettirilmesi sonucu meydana geldiği, davacının herhangi bir kusurunun bulunmadığı,

dolayısıyla zararlı sonucu doğuran olay ile hizmet arasında illiyet bağı bulunduğundan zararın, zarar görenler üzerinde bırakılmayarak tüm topluma yayılması adalet, hakkaniyet ve eşitlik esaslarına uygun düşeceğinden, davacının zararının kusursuz sorumluluk ilkesi gereğince karşılanması gerekmekte ise de, profesyonel asker olarak görev yapan davacının bu tür olaylar için de eğitim alması, bu tür olaylarla karşılaşan tüm personelin davacıdaki aynı rahatsızlığa yakalanmaması,

davacının kalıcı olmak suretiyle fiziki olarak yaralanmadığı da göz önüne alındığında, davacının rahatsızlığının [tedavi ile çalışma olanağı veren travma sonrası stres (anksiyete) bozukluğu] oluşmasında bünyesel durumun da takdiren %50 oranında etkili olduğu kanaatine varılarak, bu husus dikkate alınmak suretiyle davacıya ödenecek tazminat miktarının belirlenmesi gerektiği, kararda yer verilen bilirkişi raporları ile yapılan açıklamalar çerçevesinde;

davacının dava konusu olay neticesinde efor kaybı nedeniyle uğradığı zarara karşılık hesaplanan toplam 929.205,78 TL tazminat tutarından, %50 oranındaki bünyesel durum indirimi yapılması neticesinde belirlenen 464.602,89 TL maddi tazminatın davacıya ödenmesi gerektiği, davacı ...'ın yaralanmasına neden olan eylemin oluş şekli itibarıyla toplumda yarattığı infial, olayın etkisi ve niteliği, davacıda oluşan maluliyet oranı, 2330 sayılı Kanun uyarınca yapılan ödeme ve yaralanma olayının doğrudan davalı idarenin eyleminden kaynaklanmaması hususları birlikte değerlendirildiğinde;

duyulan acı ve elemle orantılı olacak şekilde davalı idarece 50.000,00 TL manevi tazminatın davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne, hükmedilen 464.602,89 TL maddi tazminatın.

3.000,00 TL'lik kısmı ile 50.000,00 TL manevi tazminatın, idareye başvuru tarihi olan 03/03/2017 tarihinden, kalan 461.602,89 TL'lik kısmının ise miktar artırımı dilekçesinin Mahkeme kaydına girdiği tarih olan 14/03/2019 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince.

İdare Mahkemesi kararının maddi ve manevi tazminatın esasına ilişkin kısmının kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı, kararın bu kısmı yönünden, davalının istinaf başvurusunun reddedilmesine; kararın, maddi tazminata miktar artırım tarihinden itibaren faiz yürütülmesine ilişkin kısmı yönünden ise; dava dilekçesinde istenilen tazminat miktarının sonradan artırılan kısmının miktar artırımı dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi gerektiği, bakılan davada, 14/03/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile maddi tazminat miktarının artırıldığı,

artırılan tazminat miktarı bakımından, miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerekirken, miktar artırım dilekçesinin verildiği tarihten itibaren faiz yürütülmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, kararın, davalı idare aleyhine hükmedilen maddi tazminata miktar artırımı dilekçesinin Mahkeme kayıtlarına girdiği tarihten itibaren faiz yürütülmesine ilişkin kısım yönünden istinaf başvurusunun kabulüne, kararın bu kısmının kaldırılmasına,

davalı idare aleyhine hükmedilen maddi tazminat için miktar artırımı dilekçesinin davalı idareye tebliğ edildiği 05/04/2019 tarihinden itibaren faiz işletilmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, tazminat istemine konu olayda, idareye izafe edilebilecek herhangi bir hizmet kusurunun olmadığı, Devletçe sağlanan yararların hükmedilecek maddi tazminattan mahsup edilmesi gerektiği, davacı lehine hükmedilen manevi tazminat miktarının yüksek olduğu, Bakanlıklarının 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca harçtan muaf olduğu, kararın aleyhlerine olan kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ :...

DÜŞÜNCESİ

Temyize konu kararın manevi tazminata ilişkin kısmının onanması, maddi tazminata ilişkin kısmının ise bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından.

Siirt ili, 3. Komando Tugayı 3. Komando Tabur Komutanlığı emrinde piyade uzman çavuş olarak görev yapmakta iken, davacının da arasında bulunduğu birliğin, 21/09/2015 tarihinde Yüksekova-Van istikametinde intikal faaliyeti esnasında Van ili, Başkale ilçesi, ... mevkiine gelindiğinde bölücü terör örgütü mensupları tarafından karayoluna önceden döşenen patlayıcı maddenin, davacının içerisinde bulunduğu mayına karşı korumalı taktik tekerlekli zırhlı aracın (Kirpi) geçişi esnasında infilak etmesi/ettirilmesi neticesinde davacının kaburgasında kırık,

ciğerinde sönme olacak şekilde yaralandığından bahisle olay nedeniyle uğradığı (efor kaybı nedeniyle) maddi ve manevi zararlarının, olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte karşılanması istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmıştır.

İdare, kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminle yükümlüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevini yaparken, görevi nedeniyle uğramış olduğu zararların da kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

A) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının manevi tazminat isteminin kabulüne ilişkin kısmına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının incelenmesi:

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, İdare Mahkemesi kararının manevi tazminat isteminin kabulüne ilişkin kısmına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

B) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat istemininkabulüne ilişkin kısmına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının incelenmesi:

Dava dosyasının incelenmesinden; davacı Siirt ili, 3. Komando Tugayı 3. Komando Tabur Komutanlığı emrinde piyade uzman çavuş olarak görev yaparken, davacının da arasında bulunduğu birliğin, 21/09/2015 tarihinde Yüksekova-Van istikametinde intikal faaliyeti esnasında, Van ili, Başkale ilçesi, Çamlık mevkiine gelindiğinde bölücü terör örgütü mensupları tarafından karayoluna önceden döşenen patlayıcı maddenin, davacının, içerisinde bulunduğu mayına karşı korumalı taktik tekerlekli zırhlı aracın (Kirpi) geçişi esnasında infilak etmesi/ettirilmesi neticesinde yaralandığı,

Van Başkale Devlet Hastanesinde, ardından Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde tedavisinin yapıldığı, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından davacı hakkında düzenlenen ... tarih ve ... numaralı sağlık kurulu raporunda davacı ile ilgili olarak sol travmatik pnömotoraks nedeni ile tüp takıldığı, L1 vertebra ve kaburga kırığı nedeniyle hayat fonksiyonlarının orta düzeyde (3) etkilenmiş olduğu, psikiyatri notunda, bombalı saldırı sonrası uyku sorunları, sıkıntı irkilme şikayetleri, anksiyete bozukluğu nedeniyle ilaç tedavisi başlandığı,

halen araca binme korkusu, uyku sorunları olduğu yakınmalarının devam ettiğinin belirtildiği, Mahkemece 28/02/2018 tarihinde verilen ara kararı ile davacının 21/09/2015 tarihinde meydana gelen olay neticesinde yaralanması sonucu engelli hale gelip gelmediği, engelli hale gelmiş ise oluşan iş gücü kaybının açıklığa kavuşturulması için dosyanın, Adli Tıp Kurumu Van Adli Tıp Şube Müdürlüğüne gönderilmesi üzerine,

29/06/2018 tarihli (Raporda sehven 29/6/2017 yazılmış) Adli Tıp Raporu ile davacı ...'ın 21/09/2015 tarihindeki mayın patlaması sonucu meydana gelen "tedavi ile çalışma olanağı veren Travma Sonrası Stres (anksiyete) bozukluğu" nedeniyle 11/10/2008 tarih ve 27021 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği hükümlerine göre meslek grup numarası Grup 1 kabul olunarak Grl I(16A.....45) A%49,

yaşına göre (E Cetveli) %44,2 oranında meslekte kazanma gücünden kaybetmiş sayılacağı ve geçici iş göremezlik süresinin olay tarihinden itibaren 6 aya kadar uzayabileceğinin mütalaa edilmesi üzerine, davacının maddi tazminat talebinin değerlendirilmesi amacıyla, tespit edilen maluliyet oranı esas alınarak uğradığı (efor kaybı nedeniyle) maddi zararın hesaplanması için dosya üzerinden yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan 04/01/2019 tarihli Bilirkişi Raporunda.

Siirt ili, 3.Komando Tugay Komutanlığı'nın... tarih ve ... sayılı yazısı ekinde yer alan bordrolar üzerinden karşılaştırma yapıldığı, bu doğrultuda, davacının mevcut maaşı ile emsal maaş arasında bakiye alacak oluşmadığı, dolayısıyla davacının yeni görev yerine atanmasından kaynaklı maaş farkının bulunmadığı, davacının maaş bilgilerinin Siirt ili, 3.Komando Tugay Komutanlığı'nın ... tarih ve... sayılı yazısı ekinde bildirildiği, sonraki dönem ödemelerinde kamu görevlileri için 3. Dönem TİS'de maaş zammı öngörülmediğinden cari ödemelerin emsal çerçevesinde devam ettirildiği,

Yüksek Mahkeme içtihatları çerçevesinde davacının yeni göreve atandığı tarihten itibaren oluşan efor kaybı üzerinden değerlendirme yapılacağı, hesaplamaların personelin net maaş bilgisinin esas alınarak yapıldığı, bu suretle diğer personellerden daha fazla efor sarf ederek maaşa hak kazandığı kabul edilerek, davacının maluliyet oranına göre işlemiş dönem için belirlenen tazminat tutarının 52.386,99 TL, işleyecek aktif dönem tazminat tutarının 897.667,79 TL olarak hesaplandığı, daha fazla efor harcamak suretiyle de olsa çalışmasını sürdürüp yaşlılık aylığına hak kazanması olası bulunduğundan pasif dönem zararının hesaplanmadığı,

davacıya ödenen nakdi tazminatın rapor tarihi itibariyle getirisi; yasal faiz ölçüsünde güncelleştirilmiş halinin mahsubu sonucu 929.205,78 TL maddi zararının hesaplanması üzerine, İdare Mahkemesince davacının dava konusu olay neticesinde efor kaybı nedeniyle uğradığı zarara karşılık hesaplanan toplam 929.205,78 TL tazminat tutarından, %50 oranındaki bünyesel durum indirimi yapılması neticesinde belirlenen 464.602,89 TL maddi tazminatın davalı idarece davacıya ödenmesine karar verildiği görülmektedir.

Tazminat hukukunda, çağın gereklerine uygun olarak geliştirilen içtihatlarla, kişinin uğramış olduğu kalıcı bedensel sakatlığının sebep olduğu iş gücü kaybının mevcut işini yürütmesine engel olup / olmadığına bakılmaksızın gelirinde ve mal varlığında bir eksilme olmamış olsa dahi günlük faaliyetlerini ve işini eskisine ve emsallerine göre daha fazla efor sarf ederek gerçekleştireceği kabulünden hareketle "güç (efor) kaybı tazminatı" olarak adlandırılan tazminatın ödenmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Bedensel kayba uğrayan kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi ve işini yapabilmesi için zarardan önceki durumuna ve diğer kişilere göre daha fazla bir güç (efor) sarf ettiği gerçeğinden hareket edilerek zararı, bir anlamda, bu "fazladan sarf edilen gücün" oluşturduğu esası benimsenmiştir.

Bu doğrultuda, idari faaliyetlerin neden ve etkisiyle kamu görevlilerinin veya diğer kişilerin güç (efor) kaybına dayanan maddi zararının idare hukukunun ilke ve kuralları uyarınca idarece tazmin edilmesi gerektiği hususunda bir duraksama bulunmamaktadır.

Bununla birlikte efor kaybı zararı hesabında kalıcı sakatlığa uğrayan herkes için sakatlık öncesi ya da mevcut gelirine bakılmaksızın bir çalışmanın karşılığı olarak eşit ve objektif bir ölçüt olan (2022 yılına kadar asgari geçim indirimi -AGİ- dahil, 2022 yılından itibaren AGİ hariç) net asgari ücretin esas alınması gerektiği, düzenlenen sağlık kurulu raporunda belirlenen meslekte kazanma güç kaybı oranında davacının günlük yaşamını ve işini daha fazla güç (efor) sarf ederek sürdüreceği, bu fazladan sarf edilen efordan kaynaklanan maddi zararının en fazla net asgari ücret tutarı kadar olacağı, Dairemizin içtihatlarıyla kabul edilmiş bulunmaktadır.

Buna göre, davacının işlemiş ve işleyecek aktif dönemdeki efor kaybından kaynaklanan maddi zararının, (2022 yılına kadar asgari geçim indirimi -AGİ- dahil, 2022 yılından itibaren AGİ hariç) net asgari ücrete meslekte kazanma gücü kaybı oranı uygulanmak suretiyle hesaplanması gerekirken, davacının mevcut maaşı üzerinden yapılan hesaplama ile hükmedilen maddi tazminat miktarında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan; Bölge İdare Mahkemesince yeniden yapılacak yargılama sonucunda, davacı lehine hükmedilecek maddi tazminat tutarının, davacının istinaf ve temyiz kanun yollarına başvurmadığı dikkate alınarak aleyhe hüküm verme yasağı kapsamında 464.602,89 TL'yi aşamayacağı da açıktır.