Danıştay 10. Daire E.2022/8470 K.2025/4982

2- ... 3- ... 4- ... 5- ... 6- ... VEKİLLERİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacılar tarafından. Isparta ... P. Er Eğitim Alay Komutanlığı emrinde askerlik hizmetini yerine getirmekte iken rahatsızlanması sonucunda kaldırıldığı Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde 15/03/1999 tarihinde vefat eden yakınları ...'ın vazife malulü sayılmamasına yönelik ... tarih ve... sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı işleminin ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edildiğinden bahisle, yakınlarının ölümünden kaynaklandığını ileri sürdükleri zararlarının tazmini istemiyle 19/02/2021 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin ...tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla baba ... ve anne ... için ayrı ayrı 100,00 TL maddi ve 250.000,00 TL manevi; kardeşler ..., ..., ... ve ...'ın her biri için ayrı ayrı 100,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 900.600,00 TL tazminatın vefat tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, davacıların istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından; müteveffanın askerlik hizmetini yerine getirdiği birliğin niteliği gereğince dağ komando statüsünde ağır şartlar altında eğitim gördüğü, eğitimlerin sonucunda rahatsızlandığı, askerlik öncesinde bir sağlık sorununun bulunmadığının sağlık raporlarıyla sabit olduğu, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla müteveffanın vazife malulü olarak kabul edilmesinin ölüm olayında idarenin sorumluluğunu ortaya koyduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davacıların temyiz isteminin kabulü ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacıların yakını ... askerlik hizmetini yerine getirmek üzere 01/03/1999 tarihinde Isparta 40. P. Er Eğt. A. Av. Tb. 5. Av. Bl. K.lığı'na katılış yapmıştır.

14/03/1999 tarihinde akşam saatlerinde nefes alamama şikayeti ile alay nöbetçi tabibine oradan da aynı gün içerisinde Isparta Askeri Hastanesine sevk edilmiş, durumunun kötüleşmesi üzerine 15/03/1999 tarihinde sevk edildiği Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde tedavisi devam etmekteyken aynı tarihte pnömoni (zatürre) nedeniyle vefat etmiştir.

Davacı ... tarafından, vefat eden oğlunun vazife malulü sayılması ve kendisine vazife malullüğü aylığı bağlanması istemiyle yapılan başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmiş, anılan işlem ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmiş, bu karara karşı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla reddedilmiş ve anılan karar kesinleşmiştir.

... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı üzerine, müteveffanın anne ve babası olan davacılardan... ve ...'a 01/11/2015 tarihinden itibaren Türk Silahlı Kuvvetleri vazife malullüğü aylığı bağlanmış ve 5434 sayılı Kanun'un Ek 79. maddesi uyarınca ek ödeme (tütün ikramiyesi) tahakkuk ettirilmiştir.

Davacılar tarafından, yakınları ...'ın vazife malulü sayılmamasına yönelik işlemin ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edildiğinden bahisle, yakınlarının ölümünden kaynaklandığını ileri sürdükleri destekten yoksun kalma ve manevi zararlarının tazmini istemiyle 19/02/2021 tarihinde yapılan başvurunun, ... tarih ve... sayılı işlemle reddedilmesi üzerine 20/05/2021 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

İdare, kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

Öte yandan idarenin hukuki sorumluluğundan sözedebilmek için, ortada bir zararın bulunmasının yanında, bunun idareye yüklenebilen bir işlem veya eylemden doğması, başka bir deyişle zararla idari faaliyet arasında nedensellik bağının kurulabilmesi gerekir. Zararla idari faaliyet arasında nedensellik bağının bulunmaması zararın idari faaliyetten doğmadığını gösterir. Zararın oluşmasında zarara uğrayanın yada üçüncü kişinin kusurunun bulunması halinde ise idarenin tazmin sorumluluğunun ortadan kalkacağı ya da kusur ölçüsünde azalacağı açıktır.

5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun mülga 44. maddesinin 1. fıkrasında, "Her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlarında hasıl olan arızalar veya düçar oldukları tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamıyacak duruma giren iştirakçilere (malul) denir ve haklarında bu kanunun malullüğe ait hükümleri uygulanır." hükmü;

45. maddesinde,"44 üncü maddede yazılı malullük;

a) İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olursa;

b) Vazifeleri dışında kurumların verdiği her hangi bir kuruma ait başka işleri yaparken, bu işlerden doğmuş olursa;

c) Kurumların menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (maksadın ilgili kurumlarca kabul edilmesi şartıyla);

ç) Fabrika, atölye ve benzeri işyerlerinde, işe başlamadan evvel iş sırasında veya işi bitirdikten sonra, o işyerinde husule gelen ve yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma konusundan ileri gelen kazadan doğmuş olursa;

Buna (vazife malullüğü) ve bunlara uğrayanlara da (vazife malulü) denir."; hükmü;

56. maddesinin 1. fıkrasında, "Muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde (Serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında, yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulü olmaları halinde, kendilerine, öğrenim durumlarına göre, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinde tespit edilen giriş derece ve kademe tutarlarının, daha önce Devlet Memuriyetinde bulunmuş olanlardan kazanılmış hak aylıkları veya emekli keseneğine esas aylıkları, sözü edilen giriş derece ve kademe tutarının üzerinde olanlara bu aylıkları emeklilik gösterge tablosunda karşılığı olan derece ve kademe tutarının,% 70'i üzerinden aylık bağlanır." hükmü;

66. maddesinde ise, "Dul ve yetim aylıkları: ...

d) Erlerden 56 ncı maddede yazılı vazifeden doğma sebeplerle veya aynı sebeplerden doğma kaza ve yaralanmaları üzerine tedavi sırasında veya ameliyat yüzünden ölenlerin; ...

Ölüm tarihinde bu kanuna göre aylığa müstahak dul ve yetimlerine bağlanır." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında; davacıların yakınının vefatında davalı idarenin bir hizmet kusurunun bulunmadığı, vefat olayı öncesine yönelik yakın bir zaman dilimi içesinde müteveffanın nöbet, tatbikat gibi özel bir eğitim veya görevlendirmesi bulunduğu yolunda dosyada somut herhangi bir bilgi ya da belge bulunmadığı da dikkate alındığında müteveffanın hizmeti ile vefat olayı arasında bir illiyet bağının bulunmadığı, dolayısıyla uğranılan zararın kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca sorumluluk cihetine de gidilemeyeceği gerekçesine yer verilerek davanın reddine karar verilmiştir.

Davacıların yakını ...'ın vazife malulü sayılmamasına yönelik işlemin iptali istemiyle açılan dava sonucunda ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda ise; "... her ne kadar Adli Tıp Kurumu raporunda, davacının oğlu müteveffanın ölümüne yol açan pnömoninin askerlik görevinin neden ve etkisiyle meydana geldiğini gösterir tıbbi delillerin bulunmadığı mütalaasında bulunulmuş ise de.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı 3'üncü Piyade Er Eğitim Tugay Komutanlığının ...tarih ve... sayılı yazısında belirtildiği üzere davacının oğlunun vefatının gerçekleştiği Mart 1999 tarihinde soğuk algınlığı ve pnömoni rahatsızlıklarından dolayı Isparta'daki hastanelerde yatan erbaş ve er miktarının 132 olduğu açık olup, "sağlıklı" olarak askere alınan müteveffanın, askerlik görevini yaparken vazifesi başında hastalanarak kısa sürede pnömoniden vefat ettiği anlaşıldığından,

hastalığının askerlik vazifesinin neden ve tesiri ile meydana gelmediğinin kabûlüne olanak, ... bulunmadığı ..." gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, anılan karar ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla hukuka uygun bulunarak kesinleşmiştir.

Bu haliyle, davacılar yakınının ölümünün askerlik vazifesinin neden ve tesiri ile meydana geldiği, bir başka deyişle davacıların yakınlarının askerlik hizmetini yerine getirmekte iken vefat etmesi nedeniyle uğradıklarını ileri sürdükleri zararlarla idari faaliyet arasında nedensellik bağının bulunduğu kesinleşmiş yargı kararıyla ortaya konulmuş durumdadır.

Davalı idare tarafından dosyaya sunulan mesaj formu, tahkikat evrakı gibi belgelerin incelenmesinden; davacıların yakınının pnömoni nedeniyle vefat ettiği tarihte aynı birlikte görevli başka bir askerin de soğuk algınlığı ve pnömoni nedeniyle vefat ettiği ve anılan tarihlerde 132 er ve erbaşın soğuk algınlığı ve pnömoni rahatsızlıklarından dolayı Isparta ilinde bulunan hastanelerde yatarak tedavi gördüğü anlaşılmakta olup, Bölge İdare Mahkemesince bu hususlar dikkate alınmak suretiyle, öncelikle davacıların yakınının ölümüne ilişkin olarak idarenin hizmet kusurunun bulunup bulunmadığının belirlenmesi, hizmet kusurunun varlığı halinde hizmet kusuru ilkesi uyarınca aksi halde kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca davacıların tazminat istemlerinin esasının karşılanması gerekmektedir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, davacıların yakınlarının ölümünden kaynaklandığını ileri sürdükleri destekten yoksun kalma ve manevi zararlarının tazmini istemiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca 19/02/2021 tarihinde yaptıkları başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemi yönünden; idari eylemlerden doğan tam yargı davalarında, idareye başvurarak ön karar alınması zorunlu olduğundan, başka bir ifadeyle dava ön şartı niteliğinde bulunduğundan, 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesi kapsamında yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin, idari davaya konu olabilecek nitelikte bir işlem olmadığı açıktır.

Bu itibarla Bölge İdare Mahkemesince, ön kararın iptali istemi yönünden davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır.