Danıştay 10. Daire E.2023/4185 K.2023/7136

Dava konusu Gıda ve Gıda İle Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Kontrol Talimatı, 09.08.1991 tarih ve 20955 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 441 sayılı "Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname", 31.03.2005 tarihli ve 25772 sayılı mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, 05.06.2004 tarih ve 25483 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "5179 sayılı Gıdaların Üretimi,

Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun" ile 28.06.1995 tarih ve 22327 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 560 sayılı "Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname" gereğince 10.07.1996 tarih ve 22692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Gıda Üretim ve Satış Yerleri Hakkında Yönetmelik" ve 09.06.1998 tarih ve 23367 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gıdaların Üretimi,

Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Yönetmeliğe dayanılarak Tarım İl Müdürlükleri (Kontrol Şube Müdürlükleri) ve İlçe Tarım Müdürlükleri tarafından gıda maddeleri ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerini üreten/satan, satan ve toplu tüketime sunun işyerlerinin kontrol ve denetimleri sırasında uyulması gereken hususları düzenlemek amacıyla çıkarılmıştır.

Anayasanın 124. maddesinde "Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilirler" hükmü yer almıştır. Yönetmeliklerin uygulanmasıyla ilgili diğer hususlar ise Bakanlık tarafından hazırlanacak tebliğ ve talimatlarla belirlenir.

05.06.2004 tarih ve 25483 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun amacı, gıda güvenliğinin temini, her türlü gıda maddesinin ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerin teknik ve hijyenik şekilde üretim, işleme, muhafaza, depolama, pazarlama ve halkın gereği gibi beslenmesini sağlamak, üretici ve tüketici menfaatleriyle halk sağlığını korumak üzere gıda maddelerinin üretiminde kullanılan her türlü ham,

yarı mamul ve mamul gıda maddeleri ile gıda işlemeye yardımcı maddeler ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerin güvenliğine ilişkin özelliklerinin tespit edilmesi, gıda maddeleri üreten ve satan işyerlerinin asgari teknik ve hijyenik şartlarının belirlenmesi, gıda maddeleri ile ilgili hizmetler ile denetimine dair usul ve esasları belirlemektir.

Anılan Kanunun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, Gıda kontrolörü/ Gıda denetçisi: Gıda kontrol ve gıda denetim iş ve işlemlerini yerine getirmek üzere ilgili konuda asgari lisans düzeyinde eğitim almış Bakanlık tarafından eğitim verilerek yetkilendirilmiş olan kişileri ifade ettiği belirtilmiş; Geçici 1. maddesinde, bu Kanunda öngörülen yönetmelikler ve uygulamaya ilişkin sair usul ve esaslar yürürlüğe girinceye kadar 24.6.1995 tarihli ve 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnameye göre çıkarılan yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmaya devam olunacağı, bu Kanunda öngörülen yönetmeliklerin, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde çıkartılacağı, kuralına yer verilmiştir.

560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname; gıda maddelerinin teknik ve hijyenik şekilde üretim, işletme, muhafaza, depolama, pazarlama ve halkın gereği gibi beslenmesini sağlamak, üretici ve tüketici menfaatleriyle, halk sağlığını korumak üzere, gıda maddelerinin üretiminde kullanılan her türlü ham ve yardımcı maddeler, mamul ve yarı mamul gıda maddeleri ile yan ürünlerinin özelliklerinin tespit edilmesi, gıda maddeleri üreten işyerlerinin asgari teknik ve hijyenik şartlarının belirlenmesi, denetiminin yapılması ve gıda maddeleri ile ilgili hizmetlere dair esas ve usulleri belirlemeyi amaçlamıştır.

Her ne kadar, dava konusu edilen Talimatın hazırlanmasına dayanak alınan yönetmeliklerden olan ve 560 sayılı KHK gereğince 10.07.1996 tarih ve 22692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gıda Üretim ve Satış Yerleri Hakkında Yönetmelik 28.05.2013 tarih ve 28660 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlükten kaldırılmış ise de; dayanak alınan Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Yönetmeliğin yürürlükte olduğu görülmektedir.

560 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin vermiş olduğu yetkiye dayanılarak hazırlanan ve 09.06.1998 tarih ve 23367 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan dava konusu Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Yönetmelik hükümlerinin incelenmesinden, bu düzenlemenin gıda maddelerinin teknik ve hijyenik şekilde üretimi, işlenmesi, muhafazası, depolanması, pazarlanması ve halkın gereği gibi beslenmesinin sağlanması, üretici ve tüketici menfaatleri ile halkın sağlığını korumak üzere, gıda maddeleri üretiminde kullanılan her türlü ham ve yardımcı maddenin, mamul ve yarımamul gıda maddeleri ile yan ürünlerinin özelliklerinin tespit edilmesi,

gıda maddelerinin Gıda kodeksine uygunluğunun Bakanlıkça kontrol ve denetlenmesi, böylece tüketiciye güvenilir gıdanın arzı, tüketicinin daha iyi bilgilendirilmesi, gıda endüstrisinin geliştirilmesi ve ticaretinin iyileştirilmesi ile ilgili hizmetlere dair esas ve usullerin belirlenmesi amacıyla, halk sağlığı ve tüketici haklarının korunması için alınacak önlemlere yönelik olduğu, anılan Yönetmeliğin "Kontrol ve denetim esasları" başlıklı 8. maddesinde, bu Yönetmelik kapsamında yer alan ürünlerin teknik ve hijyenik düzenlemeler yönünden kontrol ve denetimlerinin gıda kontrolörleri tarafından yapılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

Gıda ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerin teknik ve hijyenik şekilde üretimi, işlenmesi, muhafazası, depolanması, pazarlanması ve tüketimini temin etmek ve halkın gereği gibi beslenmesini sağlamak, üretici ve tüketici menfaatleri ile halk sağlığını en üst düzeyde korumak üzere, gıda maddeleri ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerin gıda mevzuatına uygunluğunun Bakanlıkça kontrol ve denetlenmesi,

tüketiciye güvenli gıdanın arzının temini, gıda endüstrisinin ve ticaretin gelişmesine yönelik ilgili hizmetlerin yürütülmesini sağlamak amacıyla çıkarılan Gıda ve Gıda İle Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Kontrol Talimatının dava konusu edilen 12 maddeden oluşan "III.

Sorumluluklar" başlıklı bölümünde, dayandığı Kanun ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerin güvenliğinin ve kalitesinin temini için kontrol ve denetim hizmetlerine ilişkin usul ve esasların belirlendiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine uygun olarak halk sağlığının korunması amacıyla gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerin güvenliğinin ve kalitesinin temini için tüm piyasa gözetim ve denetim hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirleyen söz konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, yasal dayanaktan yoksun bulunan davanın gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Sekizinci Dairesi'nin dava konusu düzenlemenin iptali yolunda verdiği 13/05/2009 tarih ve E:2008/4615, K:2009/3100 sayılı kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 25/03/2013 tarih ve E:2009/2016, K:2013/1027 sayılı kararıyla bozulması ve Danıştay Başkanlar Kurulu'nun 07/07/2023 tarih ve E:2023/44, K:2023/107 sayılı kararı ile uyuşmazlığın incelenmesi görevinin Dairemize ait olduğuna karar verilmesi üzerine yapılan inceleme sonucu, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Davacı tarafından, 30/03/2005 tarih ve 25771 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gıda ve Gıda ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Piyasa Gözetimi, Kontrolü ve Denetimi ile İşyeri Sorumluluklarına Dair Yönetmeliğin 4. maddesi 24., 25. ve 40. fıkralarının, 12. maddesi 2. fıkrasının (a) bendinin, (d) bendinin 6. ve 8. alt bendinin, (f), (h), (i), (o), (p), (s), (ş), (u) alt bentlerinin iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davada, Dairemizce verilen 31/01/2006 tarih ve E:2005/7354 sayılı yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin karara karşı davacı tarafından itiraz edilmesi üzerine,

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nca, 23/06/2006 tarih ve YD İtiraz No:2005/341 sayılı karar ile davacının itiraz istemi kabul edilerek dava konusu Yönetmeliğin iptali istenilen maddelerinin yürütülmesinin durdurulduğu, davalı idarece, itiraz kabul kararı nedeniyle hukuki boşluk doğduğundan bahisle gıda ve gıda ile temas eden maddelerin denetimi konusunun bu kez dava konusu Gıda ve Gıda ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Kontrol Talimatı ile yeniden düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Gıda ve Gıda ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Piyasa Gözetimi, Kontrolü ve Denetimi ile İşyeri Sorumluluklarına Dair Yönetmelik, 30/03/2005 tarih ve 25771 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup; 09/12/2007 tarih ve 26725 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gıda Güvenliği ve Kalitesinin Denetimi ve Kontrolüne Dair Yönetmeliğin 19. maddesi ile yürürlükten kalkmıştır.

Bilahare, 09/12/2007 tarihinde yayımlanan Yönetmelik de 26/09/2008 tarih ve 27009 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gıda Güvenliği ve Kalitesinin Denetimi ve Kontrolüne Dair Yönetmeliğin 19. maddesiyle yürürlükten kalkmıştır.

Ardından, bu Yönetmelik de 17/12/2011 tarih ve 28145 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin 42. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

Sonuç olarak, 09/12/2007 tarihli ve 26725 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gıda Güvenliği ve Kalitesinin Denetimi ve Kontrolüne Dair Yönetmelik hükümlerinin uygulanmaya başlamasıyla, Gıda ve Gıda ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Piyasa Gözetimi, Kontrolü ve Denetimi ile İşyeri Sorumluluklarına Dair Yönetmelik hükümleri hakkında verilen yürütmenin durdurulması kararının uygulanması amacıyla çıkarıldığı görülen dava konusu Talimat'ın uygulanabilirliğinin kalmadığı anlaşılmaktadır.

İNCELEME VE GEREKÇE

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çıkartılan Gıda ve Gıda ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemelerin Kontrol Talimatı'nın uygulanabilirliği kalmadığından, esasının incelenme olanağı kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.