Danıştay 10. Daire E.2023/4655 K.2023/4948

Dava konusu istem: Davacı kooperatif tarafından, İzmir ili, Menderes ilçesi, … Mahallesinde bulunan mülkiyetindeki … ada, .. parsel sayılı tarla vasıflı mutlak tarım arazisinin izin alınmadan tarım dışı amaçla (hobi bahçesi olarak) kullanıldığından bahisle, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 160.074,37 TL idari para cezası verilmesine ve taşınmazın en geç 3 (üç) ay içerisinde eski haline getirilmesinin istenilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Menderes Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerin diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınacağından, 5403 sayılı Kanun'a göre tesis edilen karara karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, 5326 sayılı Kanun'un 27. maddesinin 1. fıkrası uyarınca adli yargı yerlerinin görevli olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davacı tarafından, davaya konu idari yaptırım kararında para cezası ve taşınmazda izinsiz yapılan yapıların yıkımının birlikte yer aldığı, zira idarece tespiti yapılan taşınmazın eski hale getirilmesinin dava konusu işlem ile istendiği, idari yaptırım kararı taşınmaz üzerindeki yapıların yıkımını da gerektiğinden idari işlem niteliğinde olduğu, bu açıdan da idari yargının görevli olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı kooperatif tarafından, İzmir ili, Menderes ilçesi, … Mahallesinde bulunan mülkiyetindeki … ada, … parsel sayılı tarla vasıflı mutlak tarım arazisinin izin alınmadan tarım dışı amaçla (hobi bahçesi olarak) kullanıldığından bahisle, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 160.074,37 TL idari para cezası verilmesine ve taşınmazın en geç 3 (üç) ay içerisinde eski haline getirilmesinin istenilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Menderes Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'un -dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle- "Tarım dışı amaçlı arazi kullanımlarına ilişkin cezalar ve yükümlülükler" başlıklı 21. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde; "Arazi kullanımı için izinsiz işe başlanılmış ve çalışmalar devam ediyorsa; valilik işi tamamen durdurur, yapılan iş tamamlanmış ise kullanımına izin verilmez. Kullanılan arazi tarım dışı amaçlı kullanıma uygun yerlerden ise kullanılan alanın her metre karesi için bir Yeni Türk Lirası idarî para cezası verilir ve bu Kanunda öngörülen tedbirlerle birlikte gerekli izinlerin alınması şartıyla işin tamamlanmasına veya iş bitmiş ise kullanımına izin verilir.

Arazi kullanım plânlarında, tarımsal amaçlı kullanım için ayrılmış arazilerde, izinsiz yapılan bütün yapılar yıkılır ve temizlenir. Arazinin yeniden eski haline gelmesi için yapılan masraflar sorumlulardan tahsil edilir. Ayrıca, zarar verilen tarım arazilerinin, her metre karesi için iki Yeni Türk Lirası idarî para cezası verilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Genel kanun niteliği" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır." hükmü, "Başvuru yolu" başlıklı 27. maddesinin 8. fıkrasında ise; "İdari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür." hükmü yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca; Kabahatler Kanunu'nun idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı, diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağı, ancak, idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde, idari yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceği, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesinin gerekçesinde de, bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortaya çıkardığı bağlantı sorununa çözüm getirilmesinin amaçlandığının açıkça belirtildiği görülmektedir.

Uyuşmazlıkta, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 16. maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biri olan ve davacı kooperatif hakkında uygulanan idari para cezasına ilişkin işleme itiraz konusunda, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nda kanun yoluna ilişkin bir düzenlemenin yer almadığı ve bu nedenle idari para cezası yönünden davanın çözümünün, bir an için 5326 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca adli yargının görev alanına gireceği düşünülse de idari para cezasının içeriğinde yer aldığı işlem kapsamında,

eski hale getirmeye ilişkin kararın da bulunduğu ve bu kararın 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde sayılan yaptırım türlerinden biri olmayıp taşınmazda bulunan hobi bahçesinin ortadan kaldırılması suretiyle taşınmazın mutlak tarım arazisi niteliğine tekrardan kavuşturulması mahiyetinde idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir idari işlemin olduğu açıktır.

Bu durumda, idari para cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanına giren eski hale getirmeye ilişkin kararın da yer aldığı ve bir bütün halinde işlemin dava konusu edildiği dikkate alındığında, uyuşmazlığın 5326 sayılı Kanun'un 27. maddesinin 8. fıkrası hükmü kapsamında değerlendirilerek davanın görüm ve çözümünde idare mahkemesinin görevli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, işin esasına girilmeksizin davanın görev yönünden reddi yolunda verilen karara ilişkin istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.