Danıştay 10. Daire E.2023/718 K.2023/4547

2- …

DAVALI

… Başkanlığı

DAVANIN_KONUSU

Tahkim sisteminde sigorta hakemi ve sigorta itiraz hakemi ücretlerinin her dosya için hakem başına 350,00 TL (brüt) olarak belirlenmesi suretiyle nisbi ücret sisteminden maktu ücret sistemine geçilmesine ilişkin Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmektedir.

DAVACILARIN_İDDİALARI

Sigortacılıkta tahkim sisteminde başından beri nispi ücret belirlenmişken dava konusu işlem ile maktu ücret tarifesine geçildiği, bu nedenle hakem ücretlerinde %27, itiraz hakem ücretlerinde %56 azalış olduğu, 2016 yılında asgari ücretlerde %30, vekalet ücreti alt limitlerinde %20, tahkim başvuru ücretlerinde %100 artış yapılmasına rağmen hakem ücretlerinde azalışa gidildiği, Adalet Bakanlığınca bilirkişiler için 330,00 TL ücret belirlenirken bilirkişinin emeğinden çok daha fazla emek sarf eden hakemlere 350,00 TL ücret takdir edildiği, 5 yıl boyunca uygulanmak suretiyle kazanılmış hak halini alan ücret sisteminin ve miktarının değiştirilmesinin hukuka aykırı olduğu, idarenin takdir yetkisini ölçülülük ilkesine uygun kullanmadığı ileri sürülmüştür.

DAVALININ_SAVUNMASI

Öncelikle, dava konusu işlem ile kurumsal tahkim yargılamasının olay temelli tahkim yargılamasından farklı usullere sahip olduğu, kurumsal tahkim yargılamasının genel mahkemelerin yargılama usulünde olduğu gibi olay temelli olmayan içeriğe sahip olması dikkate alınarak işlem tesis edildiği, nasıl ki mahkemelerde hâkimlerin maaşı uyuşmazlığın parasal değerine bağlı değilse, kurumsal tahkim olan sigorta tahkim usulünde de hakemlerin ücretinin aynı esasla belirlendiği, uyuşmazlığın parasal tutarının hakem tarafından sarf edilecek muhakeme hizmeti açısından önemli olmadığı,

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesinin 18. fıkrasına göre, hakemlik ücreti ile Komisyona başvuru ücretinin Sigorta Tahkim Komisyonunun görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirlendiği, davacının iddiasının aksine taban fiyatların sigorta hakemleri için 275,00 TL'den 350 TL'ye, itiraz hakemleri için ise 300,00 TL' den 350,00 TL' ye yükseltildiği,

01/02/2016 ila 30/05/2016 tarihleri arasında karara bağlanan dosya adedi itibarıyla hakemlerin bir önceki ücret tarifesine göre daha fazla ücret aldığı uyuşmazlıkların (0 – 11.666,00 TL) tüm davaların %85,8'ini teşkil ettiği, nispi ücret sistemine göre bir hakemin 350,00 TL veya daha üzerinde ücrete hak kazanabilmesi için uyuşmazlık miktarının 11.666,00 TL'nin üzerinde olması gerektiği, söz konusu dosyaların oranının ise %14,8 olduğu, beş yıldır nispi ücret tarifesi uygulanmasının kazanılmış hak teşkil etmeyeceği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava; Sigorta Tahkim Komisyonu bünyesinde sigorta itiraz hakemi olarak görev yapan davacı tarafından, sigorta hakemi ve sigorta itiraz hakemi ücretlerinin her dosya için hakem başına 350.-TL olarak belirlenmesi suretiyle nisbi ücret sisteminden maktu ücret sistemine geçilmesine ilişkin Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

Ülkemiz sigortacılığının geliştirilmesini sağlamak, sigorta sözleşmesinde yer alan kişilerin hak ve menfaatlerini korumak ve sigortacılık sektörünün güvenli ve istikrarlı bir ortamda etkin bir şekilde çalışmasını temin etmek üzere bu Kanuna tâbi kişi ve kuruluşların, faaliyete başlama, teşkilât, yönetim, çalışma esas ve usûlleri ile faaliyetlerinin sona ermesine ve denetlenmesine ilişkin hususlar ve sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesine yönelik olarak sigorta tahkim sistemi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemek amacıyla yürürlüğe konulan 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 2. maddesinin (o) bendinde, sigorta hakeminin,

sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkları çözen kişiyi ifade ettiği belirtilmiş.

30. maddesinin 1. fıkrasında, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya hesaptan faydalanacak kişiler ile hesap arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulacağı; aynı maddenin 18'inci fıkrasında da, hakemlik ücretinin, komisyona başvuru ücretinin ve üyeliğe katılma payının, komisyonun görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirleneceği; hakem ücretinin Komisyon tarafından ödeneceği hükümlerine yer verilmiş olup.

Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmeliğin "Komisyon gelir ve giderleri" başlıklı 11. maddesinin 3. fıkrasında, Komisyon Başkanlığının görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirlenecek başvuru ücretinin, katılım payı ile sigorta hakemlerinin ücretlerinin Ocak ve Temmuz ayları itibariyle gözden geçirilerek gerektiğinde revize edileceği kurala bağlanmıştır.

Görüldüğü üzere; sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla alternatif sistemin bir parçası olarak kurulan Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından görevlendirilecek hakemlerde aranacak deneyime esas teşkil eden bilginin tespitine ilişkin ölçütlerin ve başvuru ile hakem ücretlerinin belirlenmesi konusunda anılan Yasa ile Hazine Müsteşarlığına yetki tanınmıştır.

Sigorta itiraz hakemi olarak görev yapan davacı tarafından; her yıl artan sayılarda sigorta uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulduğu, kararların oluşturulması sırasında çok fazla emek ve mesai harcandığı hususu göz önüne alındığında, her dosya için sigorta ve sigorta itiraz hakemi ücretlerinin nispi yerine, maktu olarak belirlenmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmekte ise de; hakemler tarafından dosyaya verilen emeğin uyuşmazlık miktarına bağlı olarak değişiklik göstermediği, kaldı ki, bu ücretleri belirleme konusunda yasayla verilmiş bir yetkiye sahip olan idarece, sigorta ve itiraz hakemliği ücretlerinin enflasyon oranının üzerinde artırıldığı anlaşılmaktadır.

Sonuç itibarıyla; 5684 sayılı Kanun ve Yönetmelik hükümleri ile verilen yetki çerçevesinde, yıllar itibarıyla sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlık değerleri ve sayıları göz önüne alınarak, sigorta ve itiraz hakemlerinin hak kazandıkları ücretin belirlenmesinde hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Öte yandan, davacının 5 yıl boyunca uygulanan nispi ücret sisteminden maktu ücret sistemine geçilmesi ile meslek grubunun kazanılmış hakkının ihlal edildiği iddiasında ise; Ocak ve Temmuz ayları itibarıyla sigorta hakem ücretlerinin idarenin takdiriyle yeniden belirlenebilmesinin mümkün olması karşısında yasal isabet görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Davacı ... tarafından, sigorta hakemi ve sigorta itiraz hakemi ücretlerinin her dosya için hakem başına 350,00 TL olarak belirlenmesi suretiyle nispi ücret sisteminden maktu ücret sistemine geçilmesine ilişkin Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanlığı'na karşı açılan dava sonucunda;

dava dilekçesinin iptali yolundaki Dairemizin 08/06/2021 tarih ve E:2016/1220, K:2021/3146 sayılı kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 09/02/2022 tarih ve E:2021/3633, K:2022/379 sayılı kararıyla bozulması üzerine yapılan yargılamada Dairemizin 15/09/2022 tarih ve E:2022/4240, K:2022/3893 sayılı kararıyla bozma kararına uyularak davacının dava devam ederken vefat etmesi nedeniyle 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin 1. fıkrası uyarınca davayı takip hakkı kendisine geçen mirasçıların başvurmasına kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verildiği;

bu kararın ardından davacı ... mirasçıları ... ve ... tarafından dosyanın işleme konulması talebinde bulunulması üzerine yeniden işleme konulan dava dosyasındaki belgeler incelendikten ve Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Dava, tahkim sisteminde sigorta hakemi ve sigorta itiraz hakemi ücretlerinin her dosya için hakem başına 350,00 TL (brüt) olarak belirlenmesi suretiyle nisbi ücret sisteminden maktu ücret sistemine geçilmesine ilişkin Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

14/06/2007 tarihli ve 26552 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunun amacı, ülkemiz sigortacılığının geliştirilmesini sağlamak, sigorta sözleşmesinde yer alan kişilerin hak ve menfaatlerini korumak ve sigortacılık sektörünün güvenli ve istikrarlı bir ortamda etkin bir şekilde çalışmasını temin etmek üzere bu Kanuna tabi kişi ve kuruluşların, faaliyete başlama, teşkilat, yönetim,

çalışma esas ve usulleri ile faaliyetlerinin sona ermesi ve denetlenmesine ilişkin hususlar ve sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesine yönelik olarak sigorta tahkim sistemi ile ilgili usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne yer verilmiş.

"Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (o) bendinde, "sigorta hakemi", sigorta ettiren veya sigorta sözlşemesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkları çözen kişi olarak tanımlanmış.

"Sigortacılıkta tahkim" başlıklı 30. maddesinde, "(1) Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya Hesaptan faydalanacak kişiler ile Hesap arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulur.

...

(18) Hakemlik ücreti, Komisyona başvuru ücreti ve üyeliğe katılma payı, Komisyonun görüşü alınarak Müsteşarlıkça belirlenir; hakem ücreti Komisyon tarafından ödenir.

...

21) Komisyonun yapısı ve görevleri ile Komisyon müdürü ve Komisyon müdür yardımcılarının nitelikleri, çalışma usûl ve esasları, raportörlerin, sigorta hakemlerinin çalışma usûl ve esasları, kararların ne şekilde düzenleneceği, Komisyona başvuru esasları, Liste tutulmasına ve bütçeye ilişkin esaslar ile katılım ücreti gibi hususlar yönetmelikle belirlenir. ..." hükmüne yer verilmiştir.

5684 sayılı Kanun'un 30. maddesine dayanılarak hazırlanan Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik, 17/08/2007 tarih ve 26616 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Anılan Yönetmelikle, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nda öngörülen tahkim sistemine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Anılan Yönetmeliğin "Komisyon gelir ve giderleri" başlıklı 11. maddesinin 3. fıkrasında, Komisyon Başkanlığının görüşü alınarak Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunca (mülga Hazine Müsteşarlığınca) belirlenecek başvuru ücretinin, katılım payı ile sigorta hakemlerinin ücretlerinin Ocak ve Temmuz ayları itibariyle gözden geçirilerek gerektiğinde revize edileceği kurala bağlanmıştır.

Dava konusu işlemin incelenmesi:

Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile, tahkim sisteminde sigorta hakemi ve sigorta itiraz hakemi ücretlerinin her dosya için hakem başına 350,00 TL (brüt) olarak belirlenmesi suretiyle nisbi ücret sisteminden maktu ücret sistemine geçilmesine karar verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı görülmektedir.

Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru ücretleri ile hakem ücretlerinin belirlenmesi konusunda anılan Kanun ile davalı Kuruma (mülga Hazine Müsteşarlığına) yetki verildiği açıktır.

Sigorta itiraz hakemi olarak görev yapan davacılar yakını tarafından; her yıl artan sayılarda sigorta uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulduğu, kararların oluşturulması sırasında çok fazla emek ve mesai harcandığı hususu göz önüne alındığında, her dosya için sigorta ve sigorta itiraz hakemi ücretlerinin nispi yerine, maktu olarak belirlenmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de; hakemler tarafından dosyaya verilen emeğin uyuşmazlık miktarına bağlı olarak değişiklik göstermediği, kaldı ki, bu ücretleri belirleme konusunda kanunla verilmiş bir yetkiye sahip olan idarece, sigorta ve itiraz hakemliği taban ücretlerinin enflasyon oranının üzerinde arttırıldığı görülmektedir.

Sonuç olarak; 5684 sayılı Kanun ve Yönetmelik hükümleri ile verilen yetki çerçevesinde, yıllar itibarıyla sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlık değerleri ve sayıları göz önüne alınarak, sigorta ve itiraz hakemlerinin hak kazandıkları ücretin belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemde hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmaktadır.

Öte yandan, davacılar murisi tarafından, 5 yıl boyunca uygulanan nispi ücret sisteminden maktu ücret sistemine geçilmesi ile meslek grubunun kazanılmış hakkının ihlal edildiği iddia edilmiş ise de; ilgili Kanun ve Yönetmelik uyarınca Ocak ve Temmuz ayları itibarıyla sigorta hakem ücretlerinin idarenin takdiriyle yeniden belirlenebilmesinin mümkün olması ve daha önce nispi ücret tarifesi belirlenmiş olmasının ilgililer açısından kazanılmış hak teşkil etmeyecek olması karşısında bu iddiaya itibar edilmemiştir.

Nitekim, aynı istemle açılan bir başka davada, Dairemizin 29/06/2021 tarihli ve E:2016/1248, K:2021/3688 sayılı davanın reddi yolundaki kararı, İdari Dava Daireleri Kurulunun 06/10/2022 tarihli ve E:2022/19, K:2022/2755 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.