Danıştay 12. Daire E.2018/9896 K.2022/2513

Davacının iddiaları

Davaya konu düzenleyici işlem ile sendika üyelerinin fazla çalışma ücretlerinde kesintiye gidildiği, düzenlemenin yönetmelik değişikliği şeklinde ve Genel Müdürlük makamınca yapılması gerekirken Muhasebe Daire Başkanlığınca yapıldığı, davaya konu işlem kapsamında yıllık, sıhhi, mazeret ve sendikal izin kullanan personelin bu yasal izinlere denk gelen haftalarda çalışmaması üzerine, haftalık çalışma saati olan 40 saatlik çalışma saatini doldurmadığından bahisle, o hafta yapılan tüm fazla çalışmalar ve fazla çalışma ücretlerinin 40 saat tamamlanana kadar ödenmediği, düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI

Başmüdürlüklerde fazla mesai hesaplamasına ilişkin oluşan tereddütlerin giderilmesi amacıyla dava konusu genel yazının hazırlandığı, bu genel yazı, PTT Genel Müdürlüğü İmza Yetkileri Yönergesi’nin ‘’Genel Müdür Yardımcısının kendisine bağlı Birim Başkanları ile birlikte imzalayacağı yazılar’’ başlıklı 12. maddesindeki kural çerçevesinde, mevcut yasal düzenlemeye göre uygulanmakta olan fazla mesai kavramının hesaplanmasına yönelik açıklama mahiyetinde olduğundan, yönetmelik değişikliği şeklinde işlem yapılmasının gerekmediği,

4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alan fazla çalışma kavramının, 18/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ‘’Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik’’in 4. maddesinde, ‘’Fazla çalışmanın ücretle karşılanabilmesi için memurun kadrosuna ait görevini normal günlük çalışma saatleri dışında fiilen yapması gereklidir.'' şeklinde düzenlendiği, fazla çalışmanın kural değil istisnai bir durum olduğu ve çalışma ile birebir bağlı bulunduğu belirtilerek, dava konusu genel yazıda hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava; Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Muhasebe Daire Başkanlığı'nın … tarih ve E.… sayılı, ''Fazla çalışma saati hesaplaması'' konulu Genel yazısının iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

Anayasanın'' Zorla çalıştırma yasağı'' başlıklı 18. maddesinde, ''Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları, zorla çalıştırma sayılmaz.'', ''Çalışma şartları ve dinlenme hakkı'' 50. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında ise, ''Dinlenmek, çalışanların hakkıdır. Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.''kuralına yer verilmiştir.

12/04/2018 tarihli Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmelik'in ''Amaç ve Kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, bu yönetmeliğin amacının, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde görev yapan idari hizmet sözleşmeli personelin hak, yükümlülük ve sorumlulukları ile işe alma, atama, görevlendirilmesi ile eğitim, terfi, görevde yükselme, unvan değişikliği, disiplin, izin, görevden alma, sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi, sona erdirilmesine ilişkin hususlar ve diğer özlük haklarına usul ve esasları düzenlemek olduğu,

"Çalışma saatleri'' başlıklı 49. maddesinde, ''Haftalık çalışma süresi kırk saattir. İş ve işyerinin çalışma şartları dikkate alınarak tatil ve çalışma günleri, günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile günlük sekiz saatin üzerinde çalışmayı gerektiren hizmetlerdeki çalışma şekillerinin tespitine Genel Müdür yetkilidir.

Personele haftada en az bir gün istirahat hakkı verilmesi zorunludur.'', ''Fazla çalışma'' başlıklı 50. maddesinde, ''Yönetim kurulunun belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde normal çalışma saatleri dışında veya tatil günlerinde fazla çalışma yaptırılabilir.'', ''Ücret ve mali haklar'' başlıklı 59. maddesinin 5. fıkrasında ''Fazla çalışmaya ilişkin ödenecek ücretler ile buna dair usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.'' kurallarına yer verilmiştir.

Dava konusu düzenlemenin dayanağını oluşturduğu belirtilen Yönetim Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile yürürlüğe giren ''Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışmaya İlişkin Usul ve Esaslar''ın ''Amaç ve Kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, bu usul ve esasların, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi'nde çalışan idari hizmet sözleşmeli personelin; sözleşme esasları, sözleşme ücretleri ve fazla çalışmaya ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlandığı,

''Fazla Çalışma Ücreti'' başlıklı 12. maddesinde ise, hizmetlerin aksatılmadan yürütülmesini sağlamak amacıyla zorunlu durumlarda, ayda 50 saati aşmamak üzere fazla çalışma yaptırılabileceği, haftalık 40 saati aşan çalışma sürelerinin fazla çalışma olduğu, yaptırılan fazla çalışmanın her saati için, personele ödenen temel ücretin saat başına düşen miktarının 1,5 katı kadar;

hafta sonu, resmi ve dini bayram tatillerinde 2 katı kadar fazla çalışma ücreti ödeneceği, saat başına düşen miktarın temel ücretin 240'a bölünmesi suretiyle bulunacağı, Merkez Teşkilatında Genel Müdüre doğrudan bağlı olarak çalışan birimlerin Yöneticileri için Genel Müdür, Daire Başkanları için ilgili Genel Müdür Yardımcısı, diğer personel için ilgili daire başkanı ve ilgili birim yöneticisi, Taşra Teşkilatında Başmüdür onayı ile personele fazla çalışma yaptırılabileceği, çalışma saatlerinin içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetlerinin fazla çalışma sayılmayacağı,

taşra teşkilatında nöbetli çalışan personelin aylık çalışma süresinin 192 saati aşması halinde, aşan süreler için fazla çalışma ücreti ödeneceği, hizmetiçi ve dışı eğitimde geçen sürelerin fazla çalışma kapsamında olmadığı düzenlemelerine yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; ''Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışmaya İlişkin Usul ve Esaslar''ın ''Fazla çalışma ücreti'' başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen, ''Haftalık 40 saati aşan çalışma süreleri fazla çalışmadır.'' ibaresi nedeniyle, gerek ''Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmelik'' gerekse anılan Usul ve Esaslar'da çalışılmış gibi sayılan haller için bir açıklamaya gidilmediği ve söz konusu maddenin 5. fıkrası gereğince,

hizmet içi ve hizmet dışı eğitimde geçen sürelerin fazla çalışma kapsamında tutulmaması sonucunda, yıllık izin, sıhhi izin, mazeret izni, sendikal izin vb. sebeplerle görevi başında bulunmayan personel için bu sürelerin hesaba katılıp katılmayacağı veya haftalık çalışma süresinin tespitinde nasıl bir yol izlenileceğine ilişkin tereddütlerin oluştuğu belirtilerek,

Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Muhasebe Daire Başkanlığınca, uygulamada yeknesaklığın sağlanması için açıklama yapılmasına ihtiyaç duyulduğu ve söz konusu Esaslarda geçen ''Haftalık 40 saati aşan çalışma süreleri fazla çalışmadır.'' kuralından hareketle, fiili olarak işbaşında geçen haftalık 40 saati aşan çalışmaların fazla çalışma olarak dikkate alınması gerektiğinden, yıllık izin, sıhhi izin, mazeret izni, sendikal izin vb. sebeplerle fiili olarak iş başında geçmeyen sürelerin haftalık 40 saatin hesaplanmasında dikkate alınmayacağına yönelik … tarih ve E.… sayılı,

''Fazla çalışma saati hesaplaması'' konulu Genel yazının Daire Başkanı ve Genel Müdür Yardımcısı tarafından tesis edildiği anlaşılmıştır.

Dava konusu Genel yazının dayanağı olan ''Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışmaya İlişkin Usul ve Esaslar'''ın 12. maddesinde, ''Haftalık 40 saati aşan çalışma süreleri fazla çalışmadır.'' şeklinde tanımı yapılan fazla çalışmaya ve bu çalışma karşılığında ödenecek ücrete ilişkin kurallar belirlenmiş olup, 40 saatlik sürenin hesabında, fiilen çalışılmış sürenin dikkate alınacağı yönünde herhangi bir kurala ise yer verilmemiştir.

Bu durumda, yukarıda yer verilen Usul ve Esaslar'daki düzenlemenin aksine, mevzuatta yer verilen hakları ihlal edici şekilde yeni kurallar getiren ve ileri sürülenin aksine fazla çalışma ile ilgili açıklayıcı niteliğe sahip olamayan dava konusu Genel yazıda hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Açılklanan nedenle; Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Muhasebe Daire Başkanlığının … tarih ve E.… sayılı, ''Fazla çalışma saati hesaplaması'' konulu genel yazısının iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. Muhasebe Daire Başkanlığının … tarih ve E.… sayılı, ''Fazla çalışma saati hesaplaması'' konulu genel yazısının, Danıştay Onikinci Dairesinin 26/05/2021 tarih ve E:2018/10130, K:2021/3155 sayılı kararıyla iptal edildiği; anılan kararın davalı idare tarafından temyiz edilmeyerek kesinleştiği görülmüştür. Bu durumda; "iptal" kararının hukuki niteliği gereği, dava konusu genel yazı hakkında yeniden karar verilmesine gerek bulunmamaktadır.