Danıştay 12. Daire E.2021/3615 K.2023/2794

Dava konusu istem: Davalı idare ile … Sendikası arasında 25/01/2016 tarihinde imzalanan, 01/01/2016-31/12/2017 yürürlük tarihli, Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin; ''Yararlanma koşulları ve sözleşme aidatı'' başlıklı 5. maddesinin, ''Sosyal denge tazminatı alamayacaklar'' başlıklı 8. maddesinin birinci ve ikinci fıkrası ile anılan maddenin beşinci fıkrasındaki "bir takvim yılı içinde tek hekim tarafından verilen sağlık raporlarının süresi toplamı, a) 30 gün ve daha fazla olanlara 1 ay, b) 40 gün ve daha fazla olanlara 2 ay, süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez. Yukarıda sayılan hastalıklar dışında sağlık kurulu tarafından verilen raporların da her 15 gününe karşılık 1 ay süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez." ibaresinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararla. Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin; ''Yararlanma koşulları ve sözleşme aidatı'' başlıklı 5. maddesi yönünden.

Anayasa Mahkemesi kararlarında da yer aldığı üzere, Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi ile verilen sosyal yardımdan faydalanmak için sendika üyesi olma zorunluluğu bulunmadığından, sendikaya üye olmayanların da bu yardımdan yararlanabilecekleri, bunun için sözleşmeye taraf sendika üyesi olanların ödediği sendikal aidatın sadece iki ya da üç katının ödenmesi şartının bulunmasının, müdahale edilen hakkın özünü zedelemediği gibi, ölçüsüz bir müdahale olarak da nitelendirilemeyeceği dikkate alındığında, iptali istenilen sözleşme maddesinde hukuka aykırılık bulunmadığı,

''Sosyal denge tazminatı alamayacaklar'' başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrası yönünden; sosyal denge sözleşmesi, kurum personeline aylıkla birlikte sosyal denge yardımı verilmesini öngören genel bir nitelik taşımakta olup, bu ödemenin sadece belli bir başarı veya performans gösterenlere değil, aynı konumda olan personele, unvanları ve çalıştıkları yerin özelliği ile işin niteliği gözönüne alınarak belirtilen kriterler ölçüsünde farklı oranlarda ödendiği, bu kriterler arasında, disiplin cezalarının dolaylı etki kriteri yer almadığı gibi, disiplin cezasına konu eylemler için uygulanacak yaptırımlar kanunla belirlendiğinden,

idari bir düzenleme ile disiplin cezasının yanında aynı eylemden dolayı bir de aylıktan kesme şeklinde parasal hak mahrumiyetine yol açacak biçimde tasarrufta bulunma yetkisinin sözleşme taraflarına tanınmadığı, dolayısıyla, sözleşmenin bu hükmünde sebep, amaç ve yetki yönleriyle hukuka uygunluk bulunmadığı, anılan maddenin ikinci fıkrası yönünden; performans ödemesi niteliği taşımayan sosyal denge tazminatının, ilgilinin iradesi dışında gerçekleşen ve görevden bir süre uzak kalması sonucunu doğuran adli/idari tedbirler nedeniyle ödenmemesinin yasal olarak öngörülmediği,

sözleşme hükmü ile de 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin çerçevesini belirlediği parasal hakkın ödeme kapsamının kısıtlanamayacağı kanaatine varıldığından, bu kısım yönünden, sebep, amaç ve yetki yönüyle hukuka uygunluk bulunmadığı, anılan maddenin beşinci fıkrasındaki "bir takvim yılı içinde tek hekim tarafından verilen sağlık raporlarının süresi toplamı, a) 30 gün ve daha fazla olanlara 1 ay, b) 40 gün ve daha fazla olanlara 2 ay, süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez.

Yukarıda sayılan hastalıklar dışında sağlık kurulu tarafından verilen raporların da her 15 gününe karşılık 1 ay süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez." ibaresi yönünden; yukarıda da yer verildiği üzere, performans ödemesi niteliği taşımayan sosyal denge tazminatının, ilgilinin iradesi dışında gerçekleşen ve görevden bir süre uzak kalması sonucunu doğuran sağlık özrü nedeniyle ödenmemesinin yasal olarak öngörülmediği,

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda, memura, aylık ve özlük hakları korunarak verilecek raporda gösterilecek lüzum üzerine izin verileceği dahi hüküm altına alınmış iken, sözleşme hükmü ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15. maddesinin çerçevesini belirlediği parasal hakkın ödeme kapsamının kısıtlanamayacağı kanaatine varıldığından,

dava konusu ibarede sebep, amaç ve yetki yönüyle hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi'nin "Sosyal Denge Tazminatı Alamayacaklar" başlıklı 8. maddesinin birinci ve ikinci fıkrası ile anılan maddenin beşinci fıkrasındaki "bir takvim yılı içinde tek hekim tarafından verilen sağlık raporlarının süresi toplamı, a) 30 gün ve daha fazla olanlara 1 ay, b) 40 gün ve daha fazla olanlara 2 ay, süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez.

Yukarıda sayılan hastalıklar dışında sağlık kurulu tarafından verilen raporların da her 15 gününe karşılık 1 ay süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez." ibaresinin iptaline, "Yararlanma koşulları ve sözleşme aidatı" başlıklı 5. maddesi yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesi. İdari Dava Dairesince. Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin, ''Sosyal denge tazminatı alamayacaklar'' başlıklı 8. maddesinin birinci ve ikinci fıkrası ile anılan maddenin beşinci fıkrasındaki "bir takvim yılı içinde tek hekim tarafından verilen sağlık raporlarının süresi toplamı, a) 30 gün ve daha fazla olanlara 1 ay, b) 40 gün ve daha fazla olanlara 2 ay, süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez.

Yukarıda sayılan hastalıklar dışında sağlık kurulu tarafından verilen raporların da her 15 gününe karşılık 1 ay süreyle Sosyal Denge Tazminatı ödenmez." ibaresinin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle, davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine, anılan Sözleşmenin ''Yararlanma koşulları ve sözleşme aidatı'' başlıklı 5. maddesi yönünden ise;

ilgili mevzuat hükümleri uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri hariç olmak üzere aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenmesi gerekmekte olup, kanunla düzenlenmesi öngörülen bu türden hakların ödenmesi sürecindeki kesintilerin de aynı şekilde kanunla düzenlenmesinin gerektiği, bu çerçevede, gerek sosyal denge tazminatı ödemesini düzenleyen 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'de,

gerekse 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nda veya başka bir yasal düzenlemede sosyal denge tazminatından imzacı sendika üyeleri dışındakilerin ancak daha fazla sözleşme aidatı ödemek suretiyle yararlandırılabileceklerine dair bir hüküm bulunmadığı gibi, bu şartın, Anayasa'nın 51. maddesine ve 4688 sayılı Kanun'un 28. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olarak,

çalışanları imzacı sendikanın üyesi olmaya, sendikasını değiştirmeye dolaylı biçimde zorlama anlamını taşıyacağı, sendikaya üye olma/olmama/sendika seçme özgürlüğünü ihlal edeceği, imzacı sendika üyesi olan/olmayan belirlemesiyle ayrımcı bir uygulamaya yol açılacağının açık olduğu, bu durumda;

sosyal denge tazminatı sözleşmesini imzalayan sendika haricindeki sendika üyelerinden, sosyal denge sözleşmesi hükümlerinden yararlanmaları için daha fazla oranda sözleşme aidatı ödeme şartı getirilmesine ilişkin sözleşmenin dava konusu edilen maddesinde ve İdare Mahkemesi kararının sözleşmenin bu hükmü ile ilgili olarak davanın reddi yönündeki kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne,.

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararın davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına, dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı Sendika ile aralarında imzalanan sosyal denge tazminatı sözlemesinin 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun Geçici 14. maddesine dayanılarak imzalandığı, davacının iddiasının aksine anılan Kanun'un 32. maddesi çerçevesinde ayrıca başka bir sözleşmenin imzalanmadığı belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinde istihdam edilen personele sosyal denge tazminatı ödenebileceğini düzenleyen ilgili mevzuatta, anılan tazminattan yararlanabilmek için farklı tutarda sözleşme aidatı ya da dayanışma aidatı ödenmesi gerektiğine ilişkin bir hüküm bulunmadığından, bu yönde bir yükümlülüğünün sözleşmeyle getirilemeyeceği belirtilerek, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.