Danıştay 12. Daire E.2022/4581 K.2025/2432

Dava konusu istem: ... İl Jandarma Komutanlığında uzman çavuş olarak görev yapan davacının, 31/12/2019 tarihinde sona erecek olan sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin 10/01/2020 onay tarihli işleminin iptali ile yoksun kaldığı özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacının daha önce herhangi bir disiplin cezası almadığı, aynı evde birlikte yaşadığı... isimli kadınla aralarındaki tartışma ve şiddetli geçimsizlik olaylarının emniyet ve savcılığa intikal etmesi sonrasında hakkında bu olaylara ilişkin olarak disiplin soruşturması başlatıldığı, davacının henüz herhangi bir disiplin cezası ile tecziye edilmediği, hakkında Yönetmeliğin 13. maddesinde belirtilen suçlardan başlatılan herhangi bir ceza soruşturması ya da verilen bir mahkumiyet hükmünün bulunmadığı,

"atış, spor, eğitim, operasyon ve istihdam edildiği kadro görev yerlerinde ve davranışlarında askerlik mesleği değerlerini sergilemede, ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşamaması, aşırı derecede borçlanması ve mazeretsiz olarak bir sözleşme yılı içerisinde yedi gün ve daha uzun süre ile göreve gelmemesi" hallerinin söz konusu olmadığı, bu nedenle dosyadaki mevcut delil durumuna göre davacının, "kendisinden istifade edilemeyecek" personel olarak değerlendirilmesine olanak bulunmadığı, hakkında disiplin yönünden başlatılan soruşturma sonucu Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası ile tecziyesi yönünde alınan bir kararın da mevcut olmadığı,

dolayısıyla davacının Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 13.maddesi kapsamında sözleşmesinin feshini gerektirecek koşulların somut olayda gerçekleşmediği, bu durumda, davacı hakkında yürütülen disiplin soruşturmasına konu fiillerin niteliği, bu soruşturmalar sonucunda henüz bir disiplin cezası verilmediği, adli tahkikat bilgileri, dava doyasında bulunan diğer bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirilmesinden, ilgili mevzuat gereğince davacı hakkında nitelikli cinsel saldırı, hakaret, kasten yaralama ve tehdit suçlarını işlediğinden bahisle başlatılan soruşturma sonucunda ...

Cumhuriyet Başsavcılığınca E:... soruşturma sayılı dosyası üzerinden "Kovuşturmaya Yer Olmadığına" dair karar verilmesine rağmen bu durum nedeniyle hakkında disiplin soruşturması açılmasının tek başına kendisinden istifade edilemeyecek haller arasında sayılmadığı, salt bu olayın davacıdan istifade edememe sebebiyle sözleşmesinin yenilenmemesi işlemi için yeterli olmadığı, bunun dışında davacıdan istifa edilemediğine ilişkin dosyada herhangi bir bilgi veya belgenin de bulunmadığı hususları gözönüne alındığında istifade edilememe hali somut olarak ortaya konulamadığı anlaşıldığından,

tesis edilen işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, işlem nedeniyle yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının dava tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Takdir yetkisinin hukuka uygun olarak kullanılması suretiyle dava konusu işlemin tesis edildiği, disiplin soruşturma raporunda yer alan tespitlerin dikkate alınmadığı belirtilerek, temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı hakkında başlatılan soruşturmada; ...Cumhuriyet Başsavcılığınca, kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar verildiği, bunun üzerine görevden uzaklaştırılan davacının görevine yeniden başlatıldığı, akabinde usulüne uygun olarak sözleşmesinin yenilenmesi talebinde bulunduğu halde davacının başarılarla dolu geçmiş hizmetleri yok sayılarak, sözleşmesinin yenilenmesi için gereken şartları sağlamasına rağmen ve hiçbir somut gerekçe olmaksızın yenilemeyerek ilişiğini kesmesine karar verildiği, sözleşme yenileme konusunda davalı idareye her ne kadar takdir yetkisi tanınmış olsa da bu takdir yetkisi belirli sınırlar içinde kullanılmadığı takdirde yargı denetimine tabi olacağı belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Tunceli ili, Merkez İlçe Jandarma Komutanlığı ...Jandarma Asayiş Komando Bölük Komutanlığında uzman çavuş olarak görev yapan ve eşi ile aralarında şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma davası devam eden davacının, 2017 yılından bu yana aynı evde birlikte yaşadıkları, ...'nin ...

İl Emniyet Müdürlüğüne verdiği şikayet dilekçesi üzerine davacı hakkında ...Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ... soruşturma sayılı dosyası ile "Nitelikli Cinsel Saldırı, Hakaret, Kasten Yaralama, Tehdit" iddiasıyla soruşturma başlatılmış, başlatılan soruşturmayla ilgili olarak,

... tarih ...karar numarası ile hakkında şikayetten vazgeçildiğinden "Kovuşturmaya Yer Olmadığına" dair karar verilmiş, 14/03/2019 tarihinde disiplinsizlik tespit tutanağı düzenlenerek disiplin soruşturması başlatılmış, 03/05/2019 tarihli disiplin soruşturması raporu ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 125. maddesinin birinci fıkrasının E bendinin (g) alt bendi uyarınca "Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak" maddesi kapsamında "Devlet Memurluğundan Çıkarma" cezası ile cezalandırılması kanaati bildirilmiş.

20/05/2019 tarihli.... İl Jandarma Komutanlığı yazısı ile davacının "Devlet memurluğundan çıkarma" cezası ile cezalandırılmasının uygun olduğu değerlendirmesiyle disiplin soruşturma dosyasının Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kuruluna gönderilmiş, 04/05/2019 tarihinden itibaren disiplin soruşturması kapsamında görevinden uzaklaştırılmış;

daha sonra 25/06/2019 tarihi itibarıyla görevine iade edilmiş, hakkında başlatılan disiplin soruşturması kapsamında "Devlet Memurluğundan Çıkarma" cezası teklifi getirildiğinden bahisle sıralı amirleri tarafından 31/12/2019 tarihinde süresi sona eren sözleşmesinin yenilenmesinin uygun görülmemesi üzerine 10/01/2020 tarihli Sözleşme Fesih Onay Belgesi ile sözleşmesinin feshedilmek suretiyle yenilenmemesine karar verilmiş ve bu işlemin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun, işlem tarihinde yürürlükte bulunan 12. maddesinin ikinci fıkrasında, “Görevde başarısız olanlarla, atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden kurs veya eğitimde başarısız olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar, yedekte er kaynağına alınırlar.” hükmüne yer verilmiştir.

20/09/2005 tarih ve 25942 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin işlem tarihinde yürürlükte bulunan "Sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar" başlıklı 12. maddesinde; "Uzman erbaşlar, sözleşme süresinin bitiminde terhis edilirler. Bunlardan sözleşmelerinin yenilenmesini isteyenlerin istekleri, müteakip sözleşme süreleri bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak kaydıyla, aşağıdaki şartlar altında kabul edilir:

a) Taahhüt ettiği sürenin bitimine en az üç ay kala (yurt dışı geçici göreve gidecek uzman erbaşlar için altı ay kala) hizmet süresini uzatmak istediğine dair bir dilekçe ile müracaat etmiş olmak,

b) Almış oldukları son sicil notu, sicil tam notunun yüzde altmış (%60) ve daha yukarısında olmak,

c) Fiilî kadroda münhal bulunmak,

ç) İstihdam edildikleri veya edilecekleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili 8/10/1986 tarihli ve 86/11092 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde belirtilen sağlık niteliklerine sahip olmak.

düzenlemesine yer verilmiştir.

Aynı Yönetmeliğin, "Görevde başarısız olma, kendilerinden istifade edilmeme halleri ve sözleşmenin feshedilmesi sebepleri" başlıklı 13. maddesinde de;

Görevde başarısız olanlar ile kendisinden istifade edilemeyeceği (atış, spor, eğitim, operasyon ve istihdam edildikleri kadro görev yerlerinde ve davranışlarında askerlik mesleği değerlerini sergilemede, ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşamayan ve aşırı derecede borçlananlardan bu durumu rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlananlar, mazeretsiz olarak bir sözleşme yılı içerisinde yedi gün ve daha uzun süre ile göreve gelmeyenler) anlaşılan, atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden kurs veya eğitimde başarısız olan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar yedekte er kaynağına alınır.

Ayrıca;

b) Verilen ceza, ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse ve affa uğrasa dahi.

1) Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere yemin, cürüm tasnii, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhşiyata tahrik, gayri tabiî mukarenet, dolanlı iflâs gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçlar ile istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat,

isyan suçlarından dolayı mahkûm olanların, 2) 1632 sayılı Kanunun 148 inci maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanların,

ç) Taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan adlî veya askerî mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile mahkûm olanların,

Tugay, bağımsız tugay, tümen, bölge (ve eşidi) komutanlarınca veya eşidi kurum amirlerince; ordu, kolorduya (ve eşidi) doğrudan bağlı birlikleri ile eşidi kurum amirleri için kurmay başkanlarınca; kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ile Millî Savunma Bakanlığına doğrudan bağlı birlikler için personel başkanlarınca veya yetki verilen komutanlıklarca; Sahil Güvenlik Komutanlığında ise Sahil Güvenlik Komutanlığınca sözleşmeleri feshedilmek suretiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişikleri kesilir.

Uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi yapılır." düzenlemeleri yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Sözleşme süresi sonunda, sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi konusunda idarenin kamu yararı ve hizmet gerekleri kapsamında takdir yetkisi bulunduğu gibi, haklı nedenlerin bulunması durumunda sözleşmeli personelin sözleşme süresi dolmadan sözleşmelerinin feshedilebileceği; bunun için asli ve sürekli nitelikte kamu hizmeti ifa eden sözleşmeli personelin içinde bulunduğu kamu hukuku bağlantılı, esasları idare tarafından önceden düzenlenmiş, güvenceli durum sebebiyle yenilememenin veya feshin haklı sebeplere dayanması ve bu sebeplerin davalı idare tarafından yargı denetimine imkân verecek şekilde somut olarak ortaya konulması gerektiği açıktır.

Dosyada bulunan bilgi ve belgeler ile davacıya ilişkin süreç, soruşturma raporları, davacının beyanları ve icra edilen görevin önemi, özelliği ve hassasiyeti dikkate alındığında, davalı idarenin işlemi tesis ederken, kamu yararı amacına aykırı olarak ve hizmet gerekleri dışında, subjektif sebeplerle hareket ettiğine ilişkin bir bilgi veya belgenin bulunmadığı, sözleşme yenileme konusunda idarenin yargı kararı ile zorlanmasının hukuken mümkün olmadığı, dava konusu işlemin, takdir yetkisi kapsamında ve hukuka uygun olarak tesis edildiği sonucuna varılmıştır.

Öte yandan; davacı, dava dilekçesinde dava konusu işlem nedeniyle yoksun kaldığını öne sürdüğü "özlük haklarının" ödenmesine karar verilmesini istediği halde, mahkemece davacının istemi olmadığı halde; bir başka ifadeyle, taleple bağlılık ilkesine uyulmadan "işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi" şeklinde hükmün kurulmasında da hukuki isabet görülmemiştir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali ile işlem nedeniyle yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının dava tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

(X) KARŞI OY

İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.

Bakılan olayda, davacı dava dilekçesinde dava konusu işlem nedeniyle yoksun kaldığını öne sürdüğü "özlük haklarının" ödenmesine karar verilmesini istediği halde, mahkemece davacının istemi olmadığı halde; bir başka ifadeyle, taleple bağlılık ilkesine uyulmadan "işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi" şeklinde hükmün kurulmasında hukuki isabet görülmediğinden, davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın bu kısmının bozulması gerekmektedir.

Öte yandan, davacının istemi olan dava konusu işlemin iptaline, işlem nedeniyle yoksun kaldığı özlük haklarının dava tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacıya ödenmesine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bu kısmı hukuka ve usule uygun olduğundan, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın bu kısmının onanması gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki çoğunluk kararının bu kısmına katılmıyorum.