Danıştay 12. Daire E.2023/3826 K.2023/5153

Dava konusu istem: İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile ... Sendikası (...-Sen) arasında 24/05/2019 tarihinde imzalanan ve 01/04/2019 - 31/12/2019 tarihleri arasını kapsayan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi'nin 7. maddesinin (b) bendi, 11. maddesi ve 16. maddesinin (a) bendinin iptali ile sendika üyelerinin uğradığı tüm maddi kayıpların (sözleşme aidatının) yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla; sosyal denge tazminatı sözleşmesinde taraf olan sendikanın dışında kalan sendikaların üyesi olan ve hiçbir sendikaya üye olmayan kamu görevlilerinden dayanışma aidatı veya başka adlar altında farklı oranlar üzerinden ödenti (aidat) alınmasına ilişkin hükümlerin, sosyal denge tazminatının ödenmesinde aynı kadro veya pozisyonlarda bulunan kamu görevlileri arasında ayrım (eşitsizlik) yaratacağı açık olduğundan, dava konusu Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi'nin 7. maddesinin (b) bendinde hukuka uygunluk bulunmadığı;

dava konusu Sözleşme'nin 11. maddesinde adli, idari veya hesap mahkemeleri tarafından verilmiş tazmin kararı varsa, karar tarihine bakılmaksızın, hükmedilen tazmin meblağı karşılanıncaya kadar ödenecek tutardan kesintilerin yapılacağı yönünde düzenleme yapıldığı görülmekle birlikte, hukuk sistemimizde ilamların icrasına ilişkin olarak yapılan düzenleme dikkate alındığında ilamlı icra takibi usulünün dışında ayrı bir icra/tahsil mekanizması ile ödenecek sosyal denge tazminatı miktarından kesinti yapılmasının taraflar arasında yapılacak sözleşmeye dayalı olarak düzenlenmesinin,

Anayasa'nın 128. maddesinde yer alan aylık ve ödeneklerin kanunla düzenleneceği ancak mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümlerinin saklı bulunduğu hükmü karşısında, Kanun ve ilgili toplu sözleşmede ilama dayalı kesintilerin yapılmasına ilişkin düzenleme bulunmadığı dikkate alındığında, anılan düzenlemelere aykırı şekilde tahsil yolu öngören dava konusu Sözleşmenin 11. maddesinde de hukuka uygunluk görülmediği;

dava konusu Sözleşmenin 16. maddesinin (a) bendi ile uyarma cezasında 15 gün, kınama cezasında 1 ay, aylıktan kesme cezasında 1,5 ay ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında 2 ay süre ile sosyal denge tazminatının eksik ödeneceğine ilişkin düzenleme yapıldığı görülmekle birlikte, dava konusu sözleşmenin dayanağı olan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme uyarınca; ödenecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceğine yer verildiği,

ancak alınan disiplin cezaları sebebi ile sosyal denge ücretinde kesinti yapılmasına ilişkin düzenlemeye yer verilmediğinin anlaşılması karşısında sözleşme ile Anayasa'nın 128. maddesi ve toplu sözleşme hükmüne aykırı olacak şekilde düzenleme yapılmayacağı sonucuna ulaşılmakla, dava konusu Sözleşmenin 16. maddesinin (a) bendinde de hukuka uygunluk bulunmadığı; idari yargı yerlerinde tam yargı davası açılabilmesi için kişisel hakların doğrudan ihlal edilmiş olması şartı arandığından,

parasal hak talebine ilişkin davanın, bireysel hakları doğrudan muhtel olan sendika üyeleri veya verdikleri yetki doğrultusunda, onları temsil yetkisi kapsamında üye oldukları sendikalar tarafından açılacağı, bakılan davada belirtilen şartlar gerçekleşmediğinden davanın, davacı Sendika üyelerinin uğradığı tüm maddi kayıpların (sözleşme aidatının) işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine ilişkin kısmı bakımından, davacı Sendikanın ehliyetli olmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle, dava konusu Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi'nin 7. maddesinin (b) bendi, 11. maddesi ve 16. maddesinin (a) bendinin iptaline,

davacı Sendika üyelerinin uğradığı tüm maddi kayıpların (sözleşme aidatının) işleyecek yasal faiziyle birlikte tazmini istemine ilişkin kısmı yönünden ise, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesince, Danıştay Onikinci Dairesinin 01/06/2022 tarih ve E:2021/8064, K:2022/3216 sayılı kararıyla; dava konusu Sözleşme'nin, 7. maddesinin (b) bendi, 11. maddesinin 2. ve 3. cümlesi ve 16. maddesinin (a) bendine ilişkin kısmının onanması, 11. maddesinin ilk cümlesine ve dava konusu Sözleşme hükmü uyarınca davacı Sendika üyelerinden fazladan kesilen dayanışma aidatlarının, ilgililerin davalı idareye başvurmaları halinde kendilerine dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine ilişkin kısmının bozulması üzerine, bozma kararına uyularak; davacı istinaf başvurusu yönünden.

Mahkeme kararının, davacı Sendika üyelerinin uğradığı tüm maddi kayıpların (sözleşme aidatının) işleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi isteminin ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmı hukuka uygun bulunduğundan ve başvuru dilekçesinde ileri sürülen iddialar da kararın bu kısmının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediğinden bu kısma ilişkin istinaf başvurusunun reddi gerektiği, davalı İdare ve davalı idare yanında müdahilin istinaf başvuruları yönünden.

Mahkeme kararının, dava konusu Sözleşmenin 7. maddesinin (b) bendi, 11. maddesinin 2. ve 3. cümlesi ve 16. maddesinin (a) bendinin iptaline ilişkin kısmı hukuka uygun bulunduğundan ve başvuru dilekçelerinde ileri sürülen iddialar da kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediğinden bu kısma ilişkin istinaf başvurularının reddi gerektiği, Mahkeme kararının, dava konusu Sözleşmenin 11. maddesinin ilk cümlesinin iptaline ilişkin kısma karşı yapılan istinaf başvurusu yönünden incelendiğinde;

dava konusu Sözleşmenin 11. maddesinin birinci cümlesinin, ''Sosyal denge tazminatı, çalışılan her ayın 15'inde maaşlar ile birlikte, mer'i mevzuatta belirtilen yasal kesintiler yapılarak ödenir'' şeklinde olduğu, tarafların hak ve yükümlülüklerini yeniden düzenleyen bir hüküm getirmediği, sosyal denge tazminatının da davacının toplam geliri içinde sayılacağı belirtilerek var olan yasal düzenlemelerin uygulanmasına yönelik olduğu, dolayısıyla maddenin belirtilen kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle;

davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine, iptale ilişkin kısmına karşı davalı İdare ve davalı idare yanında müdahil tarafından yapılan istinaf başvurusunun, dava konusu 7. maddesinin (b) bendi, 11. maddesinin 2. ve 3. cümlesi ve 16. maddesinin (a) bendinin iptaline ilişkin kısmı yönünden reddine, 11. maddesinin ilk cümlesinin iptaline ilişkin kısmı yönünden ise kabulüne, bu kısmın kaldırılmasına ve bu kısım yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu ödemenin, sosyal denge sözleşmesinde sözleşme serbestisi ilkesi gereği mevzuat hükümlerine göre belirlendiği, Sosyal Denge Sözleşmesi maddelerinin yasalara ve yönetmeliklere uygun olduğu, İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararlarının açıkça hukuka aykırı olup, aleyhe olan kısımların bozulması gerektiği belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı İdare yanında müdahil tarafından, Sözleşmeye taraf olan sendika üyelerinin sendika aidatı ödemelerine karşılık, sendika üyesi olmayanların hiçbir yükümlülük altına girmeden sendikanın kendi üyeleri için toplu sözleşmede sağladığı bir haktan yararlandırılmasının, hem Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesini hem de olumlu sendika hürriyetini ortadan kaldıracak nitelikte bir uygulamanın ortaya çıkmasına sebep olacağı, imzalanan sosyal denge sözleşmesinin ölçülülük ve orantılılık ilkesine aykırı olmayıp, tarafların özgür iradesi ile imzalanan sözleşme metninin ilgili Mahkeme kararı ile yeniden düzenlenmesinin söz konusu olduğu, Sözleşme maddelerinde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmamakta olup, takdir yetkilerinin ihlal edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun ile değişik 50. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, Bölge İdare Mahkemesi kararlarının Danıştay tarafından bozulması halinde yeniden verilecek kararlara karşı yapılacak temyiz başvurularının Bölge İdare Mahkemesince bozma esaslarına uyulmuş olup olmadığı yönünden incelenmesi mümkündür. Olayda, Bölge İdare Mahkemesince Danıştay Onikinci Dairesince verilen 01/06/2022 tarih ve E:2021/8064, K:2022/3216 sayılı bozma kararında belirtilen esaslara uyulduğu anlaşılmıştır.