Danıştay 12. Daire E.2023/4781 K.2025/3579

Davanın konusu

Davacı tarafından, ... ili şoför alımı için elektronik ortamda yapmak istediği başvurusunun kabul edilmemesi üzerine, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığının iş yerlerinde 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olarak çalıştırılmak üzere daimi işçi alımı yapılacağına ilişkin ... tarihli ilanda yer alan şoför kadrosu için başvuracak adaylarda aranacak şartlar arasında "sınav başvurusunun son günü itibarıyla 30 yaşını bitirmemiş olmak" ibaresinin ptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığınca, İŞKUR kanalıyla işçi alımına ilişkin ... tarihinde kurumun kendi internet sitesinde ilana çıkıldığı, başvuruların ... - ... tarihleri arasında Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR) üzerinden alındığı, ... ili için şoför kadrosuna başvuru yapmak istediği, ancak başvurusunun yaş şartı nedeniyle alınmadığı ve başvurusunun reddedilme nedenlerinden birisinin de idarenin görünmeyen sebep unsuru olan yaş şartının sağlanamaması olduğu,

bu ilan üzerine İŞKUR internet ekranı üzerinden şifre ve kullanıcı adıyla giriş yapıldığında, sistemin TC Kimlik numarasından otomatik olarak yaşı gördüğü için yaş şartından dolayı başvuruyu tamamlatmadığı, yaş şartının ... tarihli ilanla getirildiği, özel Kanununda işçi alımında yaş şartına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığı, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte de kamuya işçi alımında getirilen herhangi bir yaş şartı bulunmadığı, üst yaş sınırı ile ilgili yasal düzenleme ve bu yasal düzenlemenin işaret ettiği alt normun da olmadığının görüldüğü,

bu nedenle, ilanda belirlenen "sınav başvurusunun son günü itibarıyla 30 yaşını bitirmemiş olmak" şartında üst hukuk normuna uygunluk bulunmadığı, üst yaş sınırının bu şekilde önceden belirlenmeyip, son anda ilanla belirlenmesinin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine de aykırı olduğu belirtilerek iptali gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Usule ilişkin olarak; öncelikle davanın idare mahkemesinde görülmesi gerektiğinden yetki ve menfaat şartı da oluşmadığından ehliyet yönünden reddi gerektiği, esasa ilişkin olarak; Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İşçi talebinde dikkat edilecek hususlar” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrası

“İşçi talep eden kamu kurum ve kuruluşu tarafından, işçinin alınacağı mesleğin niteliğine

göre özel şartlar belirlenebilir” hükmü ile Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı İnsan

Kaynakları Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında “Başkanlıkta istihdam

edilecek personel için yapılacak işin niteliğine göre ek özel şartlar belirlenebilir.” hükmü

gereğince Başkanlık bünyesinde şoför olarak istihdam edilecek personel için iş sağlığı ve

güvenliği kapsamında yaşın artmasına bağlı olarak görme kayıplarının artması,

reflekslerin azalması, dikkat dağınıklığının artmasından dolayı can ve mal kaybının en aza

indirmek amacıyla ek özel şart olarak “Sınav başvurusunun son günü itibariyle 30 yaşını

bitirmemiş olmak” şartı konulduğu, 375 sayılı KHK’nın ek 28 inci maddesi, 4 sayılı

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 673 üncü maddesi, TÜSEB İnsan Kaynakları Yönetmeliği ve

Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin ilgili hükümleri incelendiğinde yapılan idari işlemin

kanuni dayanağının olduğu, bu kanuni dayanağa göre çıkarılan yönetmeliğe göre işlem

yapıldığı, idari işlemde kamu yararının ve hizmet gereklerinin gözetildiği hususunun açık şekilde

görüleceği belirtilerek, dava konusu sınav ilanında yer alan düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu düzenleme üst hukuk normlarına aykırı olduğundan iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava; Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı bağlı birimlerinde 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olarak çalıştırılmak üzere 120 personel alımı için yapılan İlanda (...) "şoför" kadroları için öngörülen "sınav başvurusunun son günü itibarıyla 30 yaşını bitirmemiş olmak" şartının iptali istemiyle açılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden; Başkanlığa bağlı birimlerde istihdam edilmek üzere 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı İnsan Kaynakları Yönetmeliğine istinaden çeşitli ünvanlarda 120 personel alımı gerçekleştirileceğinin Personel Alım İlanı (...) ile duyurulduğu, başvuruların Türkiye İş Kurumu resmi internet sitesi adresi üzerinden ...-... tarihleri arasında alındığı, şoför kadrosu için başvuru yapmak isteyen davacının, anılan İlanda ... ve ... İlleri "şoför" kadroları için öngörülen "sınav başvurusunun son günü itibarıyla 30 yaşını bitirmemiş olmak" koşulunu sağlamadığı için başvurusunun sistem üzerinden kabul edilmediği belirtilerek, anılan koşulun iptaline karar verilmesi istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Merkezi İstanbul'da, kamu tüzel kişiliğine, bilimsel ve idari özerkliğe sahip, özel bütçeli, Sağlık Bakanlığı'na bağlı bir kuruluş olan Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı'nın kurulması ile teşkilat ve görevleriyle ilgili usul ve esaslar, 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kırkyedinci Bölüm başlığı altında yer verilen 663 ilâ 678 inci maddelerde düzenlenmiş, "Personel" başlıklı 673. maddesinin 1. fıkrasında; "Başkanlık personeli, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 28 inci maddesine göre çalıştırılır. Başkanlık personelinin birimlere dağılımını yapmaya Başkan yetkilidir." kuralı yer almıştır.

Anılan maddede atıfta bulunulan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 28. maddesinde; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi personel istihdam edilmeyen kamu kurum ve kuruluşlarından teşkilatlanmalarına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülenlere ait hizmetlerin iş mevzuatı hükümlerine göre istihdam edilen personel eliyle yürütüleceği, bu kapsamda istihdam edilecek personelde kurumsal hizmetlerin gerektirmesi halinde aranacak öğrenim ve yabancı dil bilgisi şartı ile diğer şartların, bunların işe alınmaları, sınav ve istisnaları, sözleşme süre, usul ve esasları, görev, yetki ve yükümlülükleri ile istihdamlarına dair diğer hususların Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak kurumlarca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.

16.11.2022 tarihli ve 32015 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı İnsan Kaynakları Yönetmeliğinin 9. maddesinde personel istihdamında hizmet grupları ve nitelikleri düzenlenmiş, maddenin (2). fıkrasının d) bendinin 3. alt bendinde, şoförün en az lise veya dengi okul mezunu ve görevinin gerektirdiği sınıfta en az üç yıl önce alınmış sürücü belgesine sahip olması gerektiği, maddenin (4). fıkrasında da; Başkanlıkta istihdam edilecek personel için yapılacak işin niteliğine göre ek özel şartların belirlenebileceği kurala bağlanmıştır.

Kamu kurum ve kuruluşlarına, iş kanunları hükümlerine göre çalıştırılmak üzere, sürekli veya geçici işçi alınmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanan ve 09/08/2009 tarih ve 27314 sayılı Resmi Gazete'de yayımlananarak yürürlüğe giren Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin "İşçi olarak alınacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 4. maddesinin (b) bendinde, "18 yaşını tamamlamış olmak" kuralına, "İşçi talebinde dikkat edilecek hususlar" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında da; İşçi talep eden kamu kurum ve kuruluşu tarafından, işçinin alınacağı mesleğin niteliğine göre özel şartlar belirlenebileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilecek personelin işe alınmasında aranacak şartlar arasında hizmetin özellikleri ve mesleğin niteliği gözetilerek yaş konusunda üst sınır belirlenmesi doğal ve tutarlı bir tutum olmakla birlikte, üst yaş sınırının, hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkeleri çerçevesinde önceden öngörülebilen şekilde, kurum ve kuruluşların kanun ve kuruluş statülerinde, kanunun bu konuya dair düzenleme yetkisi öngördüğü yönetmeliklerde belirtilmesi gerekmektedir. İlan gibi alt düzenleyici işlemlerle üst yaş sınırı belirlenmesi normlar hiyerarşisine, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olacağı gibi Anayasa ile koruma altına alınan bir hak olan çalışma hakkının kısıtlanması sonucunu doğuracağı açıktır.

Bu durumda, gerek davalı Kuruluşun İnsan Kaynakları Yönetmeliğinde gerekse uyuşmazlığa uygulanması gereken Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te, 4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak çalışacak olan sürekli işçi alımında, aranacak koşullar arasında üst yaş sınırı ile ilgili olarak herhangi bir koşula yer verilmemesine karşın, davaya konu İlan'da 4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak çalışacak olan sürekli işçi alımına ilişkin İlanda "şoför" kadrosu için başvuracak adaylarda aranacak şartlara "sınav başvurusunun son günü itibarıyla 30 yaşını bitirmemiş olmak" koşulu getirilmek suretiyle üst sınır konulmasında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Belirtilen nedenlerle; dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığına bağlı birimlerde istihdam edilmek üzere 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı İnsan Kaynakları Yönetmeliğine istinaden çeşitli unvanlarda 120 personel alımı gerçekleştirileceği Personel Alım İlanı (...) ile duyurulmuştur.

Başvurular, Türkiye İş Kurumu resmi internet sitesi adresi üzerinden ... - ... tarihleri arasında alınmış, ... ilinde şoför kadrosu için başvuru yapmak isteyen davacının, anılan İlanda "şoför" kadrosu için öngörülen "sınav başvurusunun son günü itibarıyla 30 yaşını bitirmemiş olmak" koşulunu sağlamadığı için başvurusu sistem üzerinden kabul edilmemiştir.

Davacı tarafından; anılan koşulun iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı'nın kurulması ile teşkilat ve görevleriyle ilgili usul ve esaslar, 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 663 ilâ 678. maddelerinde düzenlenmiş, "Personel" başlıklı 673. maddesinin 1. fıkrasında; "Başkanlık personeli, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 28 inci maddesine göre çalıştırılır. Başkanlık personelinin birimlere dağılımını yapmaya Başkan yetkilidir." düzenlemelerine yer verilmiştir.

Anılan madde ile atıfta bulunulan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 28. maddesinde; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi personel istihdam edilmeyen kamu kurum ve kuruluşlarından teşkilatlanmalarına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülenlere ait hizmetlerin iş mevzuatı hükümlerine göre istihdam edilen personel eliyle yürütüleceği, bu kapsamda istihdam edilecek personelde kurumsal hizmetlerin gerektirmesi halinde aranacak öğrenim ve yabancı dil bilgisi şartı ile diğer şartların, bunların işe alınmaları, sınav ve istisnaları, sözleşme süre, usul ve esasları, görev, yetki ve yükümlülükleri ile istihdamlarına dair diğer hususların Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak kurumlarca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.

16/11/2022 tarihli ve 32015 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı İnsan Kaynakları Yönetmeliğinin 9. maddesinde personel istihdamında hizmet grupları ve nitelikleri düzenlenmiş; anılan maddenin ikinci fıkrasının (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde, şoförün en az lise veya dengi okul mezunu ve görevinin gerektirdiği sınıfta en az üç yıl önce alınmış sürücü belgesine sahip olması gerektiği; dördüncü fıkrasında ise, Başkanlıkta istihdam edilecek personel için yapılacak işin niteliğine göre ek özel şartların belirlenebileceği kurala bağlanmıştır.

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığının, taşra iş yerlerinde ihtiyaç duyduğu işçi personelin, 4857 sayılı Kanun (ve ilgili diğer mevzuat) kapsamında 09/08/2009 tarih ve 27314 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanmak suretiyle istihdamının Türkiye İş Kurumundan istenildiği; anılan Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde.

Yönetmeliğin, kamu iktisadi teşebbüsleri de dahil olmak üzere kuruluşların sürekli veya geçici işçi alımını kapsadığının belirtildiği, "İşçi olarak alınacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde. "18 yaşını tamamlamış olmak"; (ç) bendinde, "Kamu kurum ve kuruluşlarının özel kanunlarında yer alan özel şartları taşımak" şartı arandığı.

7. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde ise, "Müfettiş, kontrolör, denetmen, denetçi, uzman gibi kariyer mesleklerin yardımcıları ve stajyerleri hariç, başvurularda yaş şartı getirilmemesi" düzenlemesine yer verilmekte iken, 08/11/2018 tarih ve 30590 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 322 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının 4. maddesi ile 7. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin yürürlükten kaldırıldığı görülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kamu kurum ve kuruluşlarında hizmetin özellikleri ve niteliği dikkate alınarak, yaş konusunda üst sınır belirlenmesi mümkün olup, üst yaş sınırının, kurum ve kuruluşların kanun ve kuruluş statülerinde veya kanunun bu konuya dair düzenleme yetkisi öngördüğü yönetmeliklerde belirtilmesi gerekmektedir. Genel düzenleyici işlem niteliğini haiz olmayan ilan gibi alt düzenleyici işlemler ile üst yaş sınırı belirlenmesi normlar hiyerarşisine ve dayanağı olan üst norm niteliğindeki düzenlemelere aykırı olacağı gibi Anayasa ile güvence altına alınan bir hak olan çalışma hakkının kısıtlanması sonucunu da doğurabileceği de açıktır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığının işçi alımında üst yaş sınırı ile ilgili olarak personel yönetmeliğinde bir düzenleme bulunmadığı gibi, uyuşmazlığa uygulanması gereken Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te de bir hükmün mevcut olmadığı anlaşılmıştır.

Buna göre, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığına daimi işçi alımında aranacak yaş şartına ilişkin düzenlemelerin ancak bir kanun veya kanunun bu konuda düzenleme yetkisi verdiği yönetmelik ile getirilebileceği açık olduğundan, doğrudan dava konusu İlanda şoför kadrosu için başvuracak adaylarda aranacak şartlar arasında belirlenen "sınav başvurusunun son günü itibarıyla 30 yaşını bitirmemiş olmak" şartına yer verilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.