Danıştay 12. Daire E.2024/3570 K.2024/3981

Dava konusu istem: Davacı Sendika tarafından, Gürsu Belediye Başkanlığı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında 08/01/2021 tarihinde imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinin ''Sözleşmenin Kapsamı ve Sözleşmeden Yararlanma Koşulları'' başlıklı 5. maddesinin "Yararlanma Koşulları" başlıklı (B) fıkrasının (c) bendindeki ''Başka sendikaya üye çalışanların bu sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi; ...'e sözleşme aidatı ödemeyi kabul ve taahhüt edecekleri dilekçeyi idareye vermesi ile mümkündür.

Üyelik aidatı. 01/01/2021 tarihinden itibaren taban aylığın %1'i, ayrıca Sosyal Denge Sözleşme tutarının %1'i olup, 01/01/2021 tarihinden sözleşme bitiş tarihine kadar Maliye Bakanlığı Muhasebat Müdürlüğünün tebliğinde belirtildiği şekilde SDS ödeneğinden her ay tevkif edilir." ibaresinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu edilen Sosyal Denge Sözleşmesinin ''Sözleşmenin Kapsamı ve Sözleşmeden Yararlanma Koşulları'' başlıklı 5. maddesinin "Yararlanma Koşulları" başlıklı (B) fıkrasının (c) bendindeki ''Başka sendikaya üye çalışanların bu sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi; ...'e sözleşme aidatı ödemeyi kabul ve taahhüt edecekleri dilekçeyi idareye vermesi ile mümkündür.

Üyelik aidatı.

01/01/2021 tarihinden itibaren Sosyal Denge Sözleşme tutarının %1'i olup, 01/01/2021 tarihinden sözleşme bitiş tarihine kadar Maliye Bakanlığı Muhasebat Müdürlüğünün tebliğinde belirtildiği şekilde SDS ödeneğinden her ay tevkif edilir.'' düzenlemesine ilişkin kısmının incelenmesinden; ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; sosyal denge tazminatından yararlanmaya matuf şekilde akdedilen sözleşmelerin konusunun, toplu sözleşmelerde belirlenen tavanı aşmamak kaydıyla ilgili kurum ve kuruluşlarda çalışan kamu görevlilerine ödenecek tazminatın tutarını belirlemek olduğu,

bu sözleşmelerin 4688 sayılı Kamu Görevlileri ve Sendikaları Toplu Sözleşme Kanunu'nun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı ve bu sözleşmelerde hiçbir şekilde sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, aksine bir yorumun ise sosyal denge tazminatının amacına ve Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılık teşkil edeceği hususlarında şüphe bulunmadığının görüldüğü; diğer yandan, ilgili mevzuatla sosyal denge tazminatı alan kamu görevlilerinden dayanışma aidatı kesilmesine imkan sağlayan bir düzenlemeye yer verilmediği,

bu bakımdan kamu görevlilerinden herhangi bir aidat kesintisi yapılamayacağı, nitekim 4688 sayılı Kanun'da belirtilen ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek temsilci ile sözleşme imzalanacağına ilişkin düzenleme ile tanınan yetkinin, sözleşme imzalanması safhasında yürütülecek işlemler açısından hüküm ifade edeceği, anılan yetkiye dayalı olarak Sosyal Denge Sözleşmesiyle, sözleşmeye taraf sendikaya aidat ödenmesine yönelik bir yükümlülük getirilmesine olanak bulunmadığı,

bu durumda, davacının, Sosyal Denge Sözleşmesini imzalamayan sendika olduğu dikkate alındığında, üyelerinden sosyal denge sözleşme tutarının %1'i oranında sözleşme aidatı adı altında kesinti yapılmasına ilişkin düzenlemenin bu kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle iptaline; dava konusu edilen Sosyal Denge Sözleşmesinin başka sendikaya üye çalışanların sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi koşullarından olan 01/01/2021 tarihinden itibaren taban aylığın %1'i miktarında üyelik aidatı ödenmesi gerektiğine ilişkin kısmının incelenmesinden;

davanın açılmasından sonra davalı Belediye Başkanlığı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında yapılan ek protokolle, Sözleşmenin 5. maddesinin (B) fıkrasının (c) bendinde yer alan başka sendikaya üye çalışanların bu sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi koşullarından olan "01/01/2021 tarihinden itibaren taban aylığın %1'i miktarında üyelik aidatı ödenmesine" ilişkin ibarenin kaldırıldığı anlaşıldığından, bu kısım yönünden işin esasının incelenmesine gerek olmadığı gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesince; istinafa konu kararın, Sosyal Denge Sözleşmesinin başka sendikaya üye çalışanların bu sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi koşullarından olan 01/01/2021 tarihinden itibaren taban aylığın %1'i miktarında üyelik aidatı alınmasına ilişkin kısmının incelenmesinden; konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kararda hukuka aykırılık bulunmadığından, istinaf başvurularının bu kısım yönünden reddine.

Sosyal Denge Sözleşmesinin ''Sözleşmenin Kapsamı ve Sözleşmeden Yararlanma Koşulları'' başlıklı 5. maddesinin "Yararlanma Koşulları" başlıklı (B) fıkrasının c) bendindeki ''Başka sendikaya üye çalışanların bu sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi; ...-SEN'e sözleşme aidatı ödemeyi kabul ve taahhüt edecekleri dilekçeyi idareye vermesi ile mümkündür. Üyelik aidatı.

01/01/2021 tarihinden itibaren Sosyal Denge Sözleşme tutarının %1'i olup, 01/01/2021 tarihinden sözleşme bitiş tarihine kadar Maliye Bakanlığı Muhasebat Müdürlüğünün tebliğinde belirtildiği şekilde SDS ödeneğinden her ay tevkif edilir.'' kısmı incelendiğinde ise; sosyal yardımdan faydalanmak için sendika üyesi olma zorunluluğunun bulunmadığı,

sendikaya üye olmayanların da bu yardımdan yararlanabilecekleri, bunun için yapılan ek protokolle ... üyesi olanların ödediği sendikal aidatın aynı tutarının ödenmesi şartı bulunduğu dikkate alındığında, bu şartın müdahale edilen hakkın özünü zedelemediği gibi ölçüsüz bir müdahale olarak da kabul edilemeyeceği, Anayasa ve Kanunların emredici hükümlerine aykırılık taşımadığı,

belediye ile müdahil sendikanın karşılıklı kabul ettiği sözleşmenin taraflar açısından hak ve yükümlülük olarak nitelendirilebilecek ve toplu görüşme kavramı içinde kabul edilebilecek nitelikte olduğu görüldüğünden, sözleşmenin anılan hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurularının bu kısım yönünden kabulüne, İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Usul yönünden; düzenleyici işlemin iptali istenilmesine rağmen, kesin olarak karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, esas yönünden; dayanışma aidatına ilişkin düzenleyici işlemler, yargı kararlarıyla iptal edildiğinden buna bağlı düzenlemelerinde hukuki dayanaklarının kalmayacağı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 32. maddesi gereğince imzalanmış sözleşme olmasına karşın, diğer sendika üyelerinin sözleşmeden yararlanabilmesinin dayanışma aidatı/sözleşme aidatı ödenmesi koşuluna bağlanmasının açıkça hukuka aykırı olduğu,

mevzuatta aidat ödenmesine ilişkin bir hüküm bulunmadığından yasal dayanağı bulunmayan işlemin iptalinin gerektiği, aynı zamanda kamu görevlilerinin mali ve özlük haklarını etkiler nitelikte, normlar hiyerarşisine aykırı düzenleme getirilemeyeceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı idare tarafından; usul yönünden.

Bölge İdare Mahkemesince kesin olarak karar verildiğinden temyiz isteminin incelenmeksizin reddinin gerektiği, esas yönünden; davacı tarafça sunulan yargı kararlarının önceki dönem sözleşmelerine ilişkin olduğu, dava konusu Sözleşmenin iptali istenilen hükmünün, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve olmayan kamu görevlileri arasında ayrım niteliğinde olmadığı, zira sendika üyeliğine bakılmaksızın tüm personelin sosyal denge sözleşmesi hükümlerinden yararlanabildiği, Anayasa Mahkemesi kararları uyarınca da bu aidatın alınmasında hukuka aykırılık bulunmadığı,

yetkili sendika üyesi ile bu sendikaya üye olmayan çalışanlar arasında kesintilerin aynı oranda olduğu, aksi durumun eşitsizliğe sebebiyet vereceği, hiçbir sendikaya üye olamayan kamu görevlisinin, üyelik aidatı ve dayanışma aidatı ödemeden sosyal denge sözleşmesinin tüm imkanlarından faydalanabilmesinin, sendikasızlaşmaya teşviğe yol açacağı;

Davalı idare yanında müdahil tarafından; usul yönünden.

Bölge İdare Mahkemesince kesin olarak karar verildiğinden temyiz isteminin incelenmeksizin reddinin gerektiği, esas yönünden; toplu sözleşme ile sosyal denge sözleşmesinin birbirinden farklı olduğu, sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin içeriğine dair bir hükmün 4688 sayılı Kanun'da bulunmamasından dolayı, bu sözleşmelere anılan Kanun'da yapılan atıf gereğince 6356 sayılı Kanun Hükümlerinin uygulanmasının gerektiği, dava konusu Sözleşmenin iptali istenilen hükmünün, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve olmayan kamu görevlileri arasında ayrım niteliğinde olmadığı,

kaldı ki, tüm kamu görevlilerinden aynı oranda dayanışma aidatı kesileceğinden bahsedildiği, Anayasa Mahkemesi kararları uyarınca da bu aidatın alınmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, aksi durumda hiçbir sendikaya üye olmayan kamu görevlisi üyelik aidatı ve dayanışma aidatı ödemeden sosyal denge sözleşmesinin tüm imkanlarından faydalanabilmekte olup, aslında bu haliyle çalışanların sendikasızlaşmaya teşvik edildiği, ayrıca eşitlik ilkesinin de ihlal edileceği belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, her ne kadar Bölge İdare Mahkemesi tarafından istinaf başvurusu hakkında kesin olarak karar verilmişse de, kararın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesi uyarınca temyize tabi kararlardan olduğuna karar verilerek esasa geçildi, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Gürsu Belediye Başkanlığı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası arasında 08/01/2021 tarihinde imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinin ''Sözleşmenin Kapsamı ve Sözleşmeden Yararlanma Koşulları'' başlıklı 5. maddesinin "Yararlanma Koşulları" başlıklı (B) fıkrasının (c) bendinde, ''Başka sendikaya üye çalışanların bu sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi; ...'e sözleşme aidatı ödemeyi kabul ve taahhüt edecekleri dilekçeyi idareye vermesi ile mümkündür. Üyelik aidatı; 01/01/2021 tarihinden itibaren taban aylığın %1'i, ayrıca Sosyal Denge Sözleşme tutarının %1'i olup, 01/01/2021 tarihinden sözleşme bitiş tarihine kadar Maliye Bakanlığı Muhasebat Müdürlüğünün tebliğinde belirtildiği şekilde SDS ödeneğinden her ay tevkif edilir." şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.

Dava tarihinden sonra taraflar arasında 24/02/2021 tarihinde imzalanan ek protokolle, sözleşmenin 5. maddesinin "Yararlanma Koşulları" başlıklı (B) fıkrasının (c) ve (d) bentlerinde değişiklik yapılarak, birleştirilen (c) fıkrası, "Başka sendikaya üye çalışanların ve hiçbir sendikaya üye olmayan çalışanların bu sosyal denge sözleşmesinden yararlanabilmesi; ...'e sözleşme aidatı ödemeyi kabul ve taahhüt edecekleri dilekçeyi idareye vermesi ile mümkündür. Sözleşme aidatı, Sosyal Denge Sözleşme tutarının %1'i olup, 01/01/2021 tarihinden sözleşme bitiş tarihine kadar Maliye Bakanlığı Muhasebat Müdürlüğünün tebliğinde belirtildiği şekilde SDS ödeneğinden her ay tevkif edilir." şeklinde düzenlenmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

11/04/2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6289 sayılı Kanun'un 33. maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Ek 15. maddede; "Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.

" kuralına yer verilmiştir.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun ''Toplu Sözleşmenin Kapsamı'' başlıklı 28. maddesinde; ''Toplu sözleşme; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar.

Toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamaz...'', ''Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması'' başlıklı 32. maddesinde;

''27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı,

il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.'' hükmü öngörülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda metnine yer verilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin konusunun, toplu sözleşmelerde belirlenen tavanı aşmamak kaydıyla ilgili kurum ve kuruluşlarda çalışan kamu görevlilerine ödenecek sosyal denge tazminatını belirlemek olduğu,

yine 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'un 28. maddesinde belirtildiği üzere, sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, aksine bir yorumun sosyal denge tazminatının adaletli bir ücret dağılımı yoluyla ekonomik ve sosyal barışı sağlama amacına ve Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kaldı ki;

belirtilen Kanun'un 32. maddesinde böyle bir ayrım yapılmasına imkan sağlayan bir düzenleme bulunmadığı gibi sosyal denge sözleşmesinde ancak görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre bir farklılığa gidilebileceği; başka bir kriter oluşturularak sosyal denge tazminatından kesinti yapılamayacağı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, sözleşmenin imzalandığı tarihte; yasadan kaynaklı sendika üyesi olmayanlar, bir başka sendika üyesi olanlar ya da 4688 sayılı Kanun'a göre sendika üyesi olabilecekler arasında olduğu halde herhangi bir sendikaya üye olmayan çalışanlardan, yetkili sendikaya üye olanlardan alınan üyelik aidatı kadar ya da bu miktarın altında veya üstünde dayanışma aidatı alınmasına ilişkin yasal bir düzenlemeye yer verilmediği ve bu nedenle sosyal denge sözleşmesini imzalayan sendikaya üye olmayanlardan dayanışma aidatı kesintisi yapılamayacağı açık olduğundan, sosyal denge sözleşmesinden yararlanma şartı olarak dayanışma aidatı kesilmesine ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Bu itibarla; kısmen konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı ve kısmen dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının kısmen reddi ve kısmen kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve davanın reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.