Danıştay 13. Daire E.2015/5834 K.2021/5319

2- … Lisesi Müdürlüğü Okul Aile Birliği

İSTEMİN KONUSU

… İdare Mahkemesi'nin .. tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: … Lisesi içinde bulunan okul kantininden davacının tahliye edilmesi nedeniyle uğranıldığı öne sürülen kâr mahrumiyetine ilişkin olarak tazminat ile demirbaşlara ilişkin 17.577,77-TL bedelin ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 24/02/2011 tarih ve 167 sayılı işlemin iptali ile kantin imalatı ve burada yer alan demirbaşlar nedeniyle 17.577,77-TL, kâr mahrumiyetinden kaynaklanan 10.000,00-TL maddi tazminat ile 20.000,00-TL manevi tazminata hükmedilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; … Lisesi'ne ait kantin işletmesinin davacı tarafından 5 yıl süre ile işletildikten sonra 06/04/2010 tarihinde yapılan ihaleye rağmen söz konusu işletmenin tekrar davacıya bırakılması ve bu işlemin de … İdare Mahkemesi nezdinde açılan davada verilen … tarih ve E:… sayılı karar ile yürütmesinin durdurulması üzerine davacı tarafından uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmininin istenildiği;

İdarenin bir eylem ya da işleminden dolayı tazminatla yükümlü kılınabilmesi için zarar ile idarenin işlemi arasında nedensellik bağının kurulması ve ortaya çıkan zararın idari işlemin bir sonucu olmasının gerektiği, olayda kantin imalatının ve burada yer alan demirbaşlara ilişkin masrafların … tarih ve … sayılı Olur ile kantinin işletmesinin davacıya bırakılması sonrası yapılmayıp anılan tarihten önce işletmede var olan unsurlara yönelik olduğundan uğranıldığı ileri sürülen 17.577,77-TL zarar ile davalı idareye ait işlem arasında nedensellik bağının bulunmadığı;

Diğer yandan hukuka aykırı olarak tesis edilmiş her idari işlem kişinin mal ve şahıs varlığında bir zarar doğurmayıp, davacının anılan işlem nedeniyle özel bir zararının ortaya çıktığının tartışmaya meydan bırakmayacak biçimde açıkça ortaya konulmasının gerektiği, davacının davalı idareye ait kantin işletmesini devralmamış olması hâlinde başka ihalelere katılarak kazanç sağlayacağı husunun kesinlik arz etmediği, nitekim dava konusu okula ait 06/04/2010 tarihli ihalede de davacının en yüksek teklifi veremediği için ihalenin üzerinde bırakılmadığı,

bu hâliyle ileride gerçekleşmesi muhtemel zararlarının idarece tazminine olanak bulunmadığından kar mahrumiyetinden kaynaklanan 10.000,00-TL maddi zarara ilişkin talebin reddi gerektiği, bu işlem nedeniyle kişi varlığında ortaya çıkan zararlara ilişkin olarak da somut değerlendirmelere yer verilmediğinden 20.000,00-TL manevi tazminata ilişkin kısmın da reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuku uygun bulunmuş ve gerek işlem yönünden, gerek davacının tazminat talepleri yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, kantine masraf yapıldığı karşı tarafça da kabul edildiği hâlde Mahkemece kantin imalatının ve burada yer alan demirbaşlara ilişkin masrafın anılan tarihten önce işletmede yer alan unsurlara yönelik olduğunun kabul edilmesinin hukuka aykırı olduğu, davalı idare ile imzalanan 1 yıldan az olmamak üzere 5 yıl süreli sözleşme sebebi ile davalı idare bünyesindeki kantini işleteceği inancıyla çevre okul kantin ihalelerine girmediği, bunun gibi birçok iş ve yatırım fırsatını göz ardı ettiği, bir aylık kantin gelirinin aylık 5.000,00-TL olduğu varsayıldığında kâr mahrumiyetinden doğan maddi zararının da söz konusu olduğu,

maddi yönden çok büyük bir mağduriyetinin olduğu, manevi yönden de çok derin bir üzüntü içerisine girdiği, ciddi boyutta ruhsal tahribata uğradığı, bu denli ekonomik kaybı olduğu hâlde psikolojik olarak olumsuz etkilenmemiş olmasının kabulünün hayatın olağan akışına aykırılık teşkil ettiği, davalı idare tarafından alınan haksız ve zorunlu tahliye kararının ardından Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin psikiyatri servisinde psikolojik tedavi görmeye başladığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı idareler tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

… Lisesi kantin işletmesinin kiralama süresinin dolması nedeniyle Aliağa Kaymakamlığı'nın … tarih ve … sayılı Olur'u ile ihale komisyonu oluşturulmuş, … Lisesi kantinin kiralanmasına ilişkin İdari Şartname, İşletme Sözleşmesi örneği hazırlanmış ve duyurular yapılmıştır.

06/04/2010 tarihinde pazarlık usulü ile yapılan ihale 101. turda 11.781,00-TL teklif veren … üzerinde kalmış, 17/04/2010 tarihinden itibaren yürürlüğe girmek üzere 12/04/2010 tarihinde ihale sözleşmesi imzalanmıştır.

Kantinin eski yüklenicisi ve ihale katılımcısı olan davacı, 15/04/2010 tarihli dilekçesinde, sözleşme süresinin 15/04/2010 tarihinde sona ereceğini, ancak 5 yıllık sürenin ise 31/05/2010 günü sona ereceğini, uygun görülürse bu tarihe kadar kantin işletmesine devam etmek isteğini belirtmiştir.

İhaleyi kazanan … tarafından sunulan 15/04/2010 tarihli dilekçede, bu durumu kabul ettiğini, ayrıca Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 31/05/2010 tarihine kadar kantin işletmesiyle ilgili herhangi bir yasal düzenleme yapıldığında bu yeni yasal düzenlemeye göre hareket edeceğini, herhangi bir yasal düzenleme yapılmadığı takdirde 31/05/2010 tarihinde kantin yerini eski yükleniciden teslim alacağını kabul ve taahhüt ettiğini bildirmiştir.

Davacının bu talebi üzerine, … Lisesi Okul Aile Birliği ile davacı arasında 15/04/2010 tarihli ikinci bir sözleşme imzalanmış, bu sözleşme ile kantin işletmesi 31/05/2010 tarihine kadar eski yüklenici olan davacıya bırakılmış, 31/05/2010 tarihine kadar herhangi bir yasal düzenlemenin yapılması durumunda davacının bu yasal düzenlemeye uyacağı da belirtilmiştir.

Milli Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı kararında, Milli Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin Maliye Bakanlığı ile yeniden düzenlenmesi çalışmalarının sürdüğü, değişiklik çalışmaları sonuçlanıncaya kadar 5 yıllık işletme süresi sona eren okul kantinlerinin işletme sürelerinin uzatılması, uygulamada birliğin sağlanması gerektiği bildirilmiş, bunun üzerine … tarih ve … sayılı Olur ile, ihalenin yapılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı ihale komisyonu kararı iptal edilmiş, anılan karara karşı açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… sayılı kararı ile dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.

Anılan karar üzerine, davacıya gönderilen … Lisesi Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı yazısında, kantinin 26/11/2010 tarihine kadar boşaltılması istenilmiş, okul kantini 26/11/2010 tarihinde davacıdan tutanakla teslim alınmış ve yeni işletmecisi …'ya teslim edilmiştir.

Davacı tarafından … Lisesi Müdürlüğü'ne 07/12/2010 tarihli dilekçe ile başvurularak, okul kantin binasının 2001 yılında tüm giderleri tarafından karşılanarak yeniden yaptırıldığı, sözleşme hükümlerine istinaden kantine yapmış olduğu kalıcı yatırımlara ait gider ve masrafları, okul idaresince tayin ve tespit edilecek bir komisyon marifetiyle kullanılan süreyle ilgili amortisman kaybı da dikkate alınarak tespit edilecek kalıcı yatırım bedelinin yeni kantin işletmecisi tarafından kendisine ödenmesinin sağlanması istenilmiştir.

Akabinde, ... Lisesi Kantini Bedel Tespit Komisyonu oluşturulmuş, ... Fen İşleri Müdürlüğü İnşaat Mühendisi olan bilirkişi tarafından 31/12/2011 tarihinde hazırlanan bilirkişi tespit raporu esas alınarak, okul kantini sabit tesis masrafları bedeli 6.522,79-TL olarak komisyonca takdir edilmiştir.

Aliağa Okul Aile Birliği Yönetim Kurulu'nun 20/01/2011 tarihli kararında, komisyonca takdir edilen 6.522,79-TL bedelin, davacı şirket ile yapılan 21/07/2011 tarihli sözleşmenin "özel şartlar" bölümünün 1. maddesinde belirtilen hüküm gereğince yeni kantin işletmecisi … tarafından, eski kantin işletmecisine ödenmesine karar verilmiş, bu bedel yeni kantin işletmecisi tarafından davacının banka hesabına yatırılmıştır.

Daha sonra, davacı tarafından … Asliye Hukuk Mahkemesi'nin … D. İş sayılı dosyasında kantindeki inşaat imalatları ve tesisatlara ilişkin fiyat tespiti yaptırılmış ve bilirkişi tarafından 2010 yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat tebliğleri ve geçerli piyasa yapım fiyatları göz önüne alınarak yapılan hesaplamalarda malzeme+işçilik+her türlü nakliye-yıpranma payları dahil 24.100,56-TL bedel takdir edilmiştir.

Davacı tarafından 18/12/2011 tarihli dilekçe ile yapılan başvuruda, okul aile birliğinin kararına esas alınan 31/12/2010 tarihli bilirkişi raporunda, ne tespit mahallinin açıkça belirtildiği ne de kendileri tarafından yaptırılmış demirbaşlara yer verildiği, yapıda görülen malzeme kalitesi ve işçilik indirimi adı altında gerçekleştirilen %50 oranındaki yıpranma payının da Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat tebliğleri göz önünde bulundurulmadan takdir edildiği, raporda eksik inceleme ile malul, muğlak ifadelere yer verildiğinden inşaat imalatları ve tesisatlara ilişkin olarak tespit edilen 6.522,79-TL bedelin çok düşük olduğu,.

Asliye Hukuk Mahkemesi'nin. D. İş sayılı dosyasında ise 24.100,56-TL bedel takdir edildiği, bu nedenle hem davacının zorunlu tahliye işlemini gerçekleştirdiği 26/11/2006 tarihinden bu yana yoksun kalınan kârın hem de 24.100,56-TL bedelden tarafına ödenen 6.522,79-TL bedelin mahsubu sonucunda bakiye kalan 17.577,77-TL'nin banka hesabına yatırılması talep edilmiştir.

Bu başvurunun reddine ilişkin ... Lisesi Müdürlüğü'nün … tarih ve …sayılı işleminde, … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… sayılı dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına ilişkin kararın yerine getirilmesi mükellefiyeti altında olunduğu, … Asliye Hukuk Mahkemesi'nin … D. İş sayılı dosyasına sunulan 09/02/2011 tarihli bilirkişi raporuna itiraz edildiği bildirilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun "Eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin işbirliği" başlıklı 16. maddesinin ikinci fıkrasında, "Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanır. Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur.

Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddi katkı sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler.

Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz.

Okul-aile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri, sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesi ile açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usûl ve esaslar, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir."; üçüncü fıkrasında, "Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, gerekli görülen hâllerde il milli eğitim müdürlükleri;

il sınırları içerisinde bulunan bir veya birden fazla eğitim kampüsü yönetiminin veya okul-aile birliğinin işlettirebileceği veya işletebileceği yerlere ilişkin ihaleleri bunlar adına yapmaya yetkilidir." kurallarına yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 1739 sayılı Kanun'un 16. maddesine dayanılarak hazırlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin 6. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde, "Okula yapılan aynî ve nakdî bağışları kabul ederek kayıtlarını tutmak; sosyal, kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenlemek; kantin, açık alan, salon ve benzeri yerleri işlettirmek veya işletmek." okul-aile birliğinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

Anılan Yönetmeliğin "Kiraya verme usulü" başlıklı 17. maddesinde, "Resmî okullarda birlik; kantin, açık alan, salon ve benzeri yerleri, eğitim-öğretimi aksatmayacak şekilde öncelikle işletmecilere kiralama usulü ile işlettirir veya işletebilir. Bu yerler, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 35/d ve 51/g maddeleri gereğince pazarlık usulü ile kiraya verilir ve kiralamada taraflarca sözleşme düzenlenir (EK-2).

Kantin, açık alan, salon ve benzeri yerlerin muhammen bedel tespiti ve kiralanması; a) Muhammen bedel tespiti; valilik/kaymakamlıkça görevlendirilecek il/ilçe millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında okul müdürü/müdür yardımcısı, birlik başkanı, defterdarlık/mal müdürlüğü, gerektiğinde özel idare müdürlüğü temsilcisi ile varsa ilgili meslek odası temsilcisinin katılımıyla oluşturulacak komisyonca belirlenir.

Aylık kira bedelinin belirlenmesinde okulların açık olduğu günler dikkate alınır. b) Kiralama işlemleri, valilik/kaymakamlıkça görevlendirilecek il/ilçe millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında okul müdürü, birlik başkanı, defterdarlık/mal müdürlüğü, gerektiğinde özel idare müdürlüğü temsilcisinin katılımıyla oluşturulacak ihale komisyonunca yapılır. (...)" kuralına yer verilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin ekinde yer alan "Ek-2 Okullarda Bulunan Kantin, Açık Alan, Salon ve Benzeri Yerlerin İşletme (Kiralama) Sözleşmesi"nin "Özel Şartlar" başlıklı bölümünde yer alan 1. maddesinde, "Yüklenicinin değişmesi durumunda; okul kantinine yapılan sabit tesis masrafları, kullanım süresi ve amortisman dikkate alınarak okul, birlik, varsa ilgili meslek odası temsilcisinin ve gerektiğinde bilirkişi katılımıyla oluşturulan komisyonca takdir edilen meblağ, eski yükleniciye yeni yüklenici tarafından ödenir. Bu husus ihale ilânında belirtilir." düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu işlemin kâr mahrumiyetine ilişkin olarak tazminatın ödenmesi istemi yönünden başvurunun reddine ilişkin kısmı ile kâr mahrumiyetinden kaynaklanan 10.000,00-TL maddi tazminat ile 20.000,00-TL manevi tazminata hükmedilmesi yönünden davanın reddine dair kısmında hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.

2. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu işlemin demirbaşlara ilişkin olarak 17.577,77-TL bedelin ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı ile kantin imalatı ve burada yer alan demirbaşlar nedeniyle 17.577,77-TL tazminata hükmedilmesi yönünden davanın reddine dair kısmı incelendiğinde;

Davacı ile ... Lisesi Okul Aile Birliği arasında imzalanan 21/07/2010 tarihli kira sözleşmesinin "Özel Şartlar" başlıklı bölümünün 1. maddesinde, yüklenicinin değişmesi durumunda okul kantinine yapılan sabit tesis masrafları, kullanım süresi ve amortisman dikkate alınarak, Okul Müdürlüğü, Okul Aile Birliği varsa ilgili Meslek Odası temsilcisinin ve gerektiğinde bilirkişi katılımıyla oluşturulan Komisyonca takdir edilen meblağın, eski yükleniciye yeni yüklenici tarafından ödeneceği belirtilmiştir.

Uyuşmazlık konusu olayda, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:… sayılı yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararına istinaden ... Lisesi okul kantininden davacı 26/11/2010 tarihinde tahliye edilmiş, söz konusu kantin yeni işletmeci …'ya teslim edilmiş, bunun üzerine okul müdürü, okul aile birliği başkanı ve başkan yardımcısı, esnaf ve sanatkarlar odasından bir temsilci ile bedel tespit komisyonu oluşturulmuş, Aliağa Belediyesi'nce görevlendirilen bilirkişi, davacı tarafından ... Lisesi kantinine 2001 yılında yapılan ilave inşaatın maliyet hesabını, 2001 yapı sınıfı: 1. sınıf A grubu, 2. sınıf B grubu, 2010 Bayındırlık birim fiyatları kullanarak, yapının yaklaşık olarak hesaplanan toplam bedelini 6.522,79-TL olarak tespit etmiş, 31/12/2010 tarihli tespit raporunu hazırlamıştır.

Diğer taraftan, … Asliye Hukuk Mahkemesi'nin … D. İş sayılı dosyasında, davacı tarafından sağlanmış ve yaptırılmış olan tüm demirbaşların tespitinin istenilmesi üzerine, tespite konu yer olan ... Lisesi'nde bulunan 50 m²'lik okul kantinine gidilerek keşif yapılmış, inceleme ve ölçümler yapıldıktan sonra hazırlanan 09/02/2011 tarihli bilirkişi raporunda, kantindeki inşaat imalatları ve tesisatlara ilişkin fiyat tespiti yapılarak, 2010 yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat tebliğleri ve geçerli piyasa yapım fiyatları göz önüne alınarak yapılan hesaplamalarda malzeme+işçilik+her türlü nakliye-yıpranma payları dahil 24.100,56-TL bedel takdir edilmiştir. İşbu rapora ... Lisesi Müdürlüğü'nce de itiraz edildiği beyan edilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, 31/12/2010 tarihli bilirkişi raporunda tespit edilen 6.522,79-TL yeni yüklenici tarafından davacıya ödenmiş, davacı tarafından bu bedel … Asliye Hukuk Mahkemesi'nin … D. İş sayılı dosyasında alınan 09/02/2011 tarihli bilirkişi raporunda belirtilen 24.100,56-TL tutarındaki bedelden mahsup edilmek suretiyle geriye kalan 17.577,77-TL'nin, davacı tarafından sağlanmış ve yaptırılmış olan tüm demirbaşlara yönelik olarak dava konusu edildiği görülmüştür.

Bu bakımdan, dava konusu 17.577,77-TL tutarındaki talebin, yüklenicinin değişmesi hâlinde eski yüklenici olan davacıya ödenecek olan ve okul kantinine yapılan sabit tesis masraflarının, kullanım süresi ve amortisman dikkate alınarak, okul müdürlüğü, okul aile birliği varsa ilgili meslek odası temsilcisi ve gerektiğinde bilirkişi katılımıyla oluşturulan Komisyonca bedel takdirinde hata yapılıp yapılmadığına ilişkin olduğu ve davacının talebine ilişkin olarak Komisyon tarafından takdir edilen bedelin hesabında eksiklik olup olmadığı yönünde inceleme yapılmasının gerektiği görülmüştür.

Bu itibarla, dava konusu 17.577,77-TL tutarındaki bedel yönünden, 21/07/2010 tarihli kira sözleşmesi çerçevesinde Komisyonca bedel takdirinde hata yapılıp yapılmadığına yönelik araştırma yapılarak bir karar verilmesi gerekirken, bu hususta hiçbir değerlendirme yapılmadan verilen davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.