Danıştay 13. Daire E.2018/3420 K.2023/4295

Dava konusu istem: Bayilik lisansı sahibi davacıya ait akaryakıt istasyonunda 09/06/2014 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, istasyon otomasyon sistemine bağlı olmayan tank varken akaryakıt hareketine konu eylem yapıldığı tespit edildiğinden bahisle, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 72.751,00-TL idari para cezası ile verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda 09/06/2014 tarihinde yapılan denetimde istasyonda bulunan tanklardan birinin otomasyon sistemine bağlı olmadığı, bu tanka ait bir pompanın olduğu ve tank içerisinde 45 cm civarında motorin bulunduğunun tespit edildiği, söz konusu tespite ilişkin tutanağın akaryakıt istasyonu yetkilisince de imzalandığı, dolayısıyla davacı şirkete isnat edilen fiilin sabit olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce; idari para cezalarının Kanun'da alt ve üst sınır belirtilmek suretiyle belirlendiği durumlarda, idari para cezası vermeye yetkili makamın, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 7. fıkrasında da belirlendiği üzere, idari para cezası yaptırımı konusundaki takdir yetkisini kullanırken, Kabahatler Kanun'un 17. maddesinde yer alan kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusur ve ekonomik durumunu göz önünde bulundurması ve hangi nedenle idari para cezasını üst sınırdan verdiğinin yargısal denetime imkan verecek şekilde somut olarak ortaya koyması gerektiği, ancak bu durumda idari para cezasına konu işlemin yargısal denetiminin yapılmasının mümkün olacağı,

Davacının söz konusu akaryakıt istasyonunda, otomasyon sistemine bağlı olmayan yakıt tankından akaryakıt hareketlerini gerçekleştirmek/sürdürmek suretiyle, mevzuat hükümlerini ihlâl ettiği sabit olmakla birlikte, davalı idare tarafından, idari para cezasının hangi nedenle üst sınırdan verildiği konusunda, hukuken kabul edilebilir herhangi bir açıklama getirilmediği anlaşıldığından, herhangi bir kriter gözetmeksizin salt takdir yetkisinden hareketle Kanun'da öngörülen üst sınırdan idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasına, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca esastan incelenen davada, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, harçtan muaf olunduğundan Kurum aleyhine harca hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu, tesis edilen idari para cezasının rakip teşebbüsler, tüketiciler ve diğer piyasa katılımcılarının menfaatinin korunması noktasında yaşanabilecek haksız rekabet durumunun ortadan kaldırılmasına yönelik olduğu, idari para cezasının alt sınırdan uygulanması hâlinde haksız rekabet nedeniyle elde edilebilecek kazanç dikkate alındığında söz konusu fiili işleyenler açısından caydırıcılığın sağlanamayacağı, anılan fiilin somut belgelerle sabit olduğu ve mevzuata aykırı bir durumun bulunmadığı, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Bayilik lisansı sahibi davacıya ait akaryakıt istasyonunda 09/06/2014 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, otomasyon sistemine bağlı olmayan tank varken akaryakıt hareketine konu fiili tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca 72.751,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararı tesis edilmiştir. Bunun üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınmasının zorunlu olduğu; üçüncü fıkrasında, lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemlerin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nca yapılacağı; onuncu fıkrasının (ı) bendinde, lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara ait usul ve esasların Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği.

4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetlerin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği ve lisans ile tanınan hakların, bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağı kurala bağlanmış, aynı Kanunu'un "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin yedinci fıkrasında.

"Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir." kuralına yer verilmiştir.

06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayii Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar hakkındaki" 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı kararının (01/06/2015 tarihinden önce yürürlükte olan) "İstasyon Otomasyon Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı mülga 5. maddesinin (9) numaralı bendinde "Akaryakıt istasyonunun bakım onarım ve arıza hallerinde, elektronik veri aktarımının kesintiye uğratılmaması esastır.

Bakım onarım ve arıza durumlarında, bakım onarıma veya arızaya konu ilgili yerlerden akaryakıt satışı yapılmaz" kuralı yer almakta iken, 01/06/2015 tarihinden itibaren yürürlükte olan 27/06/2007 tarihli ve 1240 sayılı Kurul Kararı'nın 5. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde.

"Bayilik lisansı sahihi, istasyon otomasyon sistemi çevrim içi olmayan yerlerde (tank, geçici tank, pompa vs.) akaryakıt hareketine konu eylem (satış, dolum vs.) gerçekleştiremez." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdarî para cezasına konu eylem nedeniyle verilecek idarî para cezasına ilişkin düzenlemenin yer aldığı Kanun maddesinde idarî para cezası için üst sınır belirlenmiş olması ve idarenin takdir yetkisini üst sınırdan kullanarak idarî para cezası vermesi uyuşmazlığa neden olmuştur.

Davacı tarafından akaryakıt istasyonunda istasyon otomasyon sistemine bağlı olmayan tank varken akaryakıt hareketine konu eylem yapıldığının tespit edilmesi üzerine 72.751,00-TL idarî para cezası verildiği anlaşılmaktadır.

Petrol piyasasına ilişkin düzenlemeler yapmak Kurul'un görevleri arasındadır. Kurul görevini yerine getirirken, tüketicileri ve diğer piyasa aktörlerini korumak ve piyasa faaliyetlerinin yapılan düzenlemelere uygun bir şekilde devamının sağlanması için gerektiğinde yaptırım uygulayabilmektedir. Bayilik lisansı sahibi davacının, sektörde faaliyet gösteren tüm bayilik lisansı sahiplerinin uymakla yükümlü oldukları ve ilgili mevzuat ile belirlenen usul ve esaslara göre faaliyet göstermesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, Bölge İdare Mahkemesince dava konusu işlemin dayanağı olan fiil ile ilgili değerlendirme yapıldıktan sonra cezanın üst sınırdan verilmesine ilişkin açıklama getirilmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, yürütülen faaliyetin niteliği göz önüne alınarak Kanun'da öngörülen üst sınırdan idarî para cezası uygulanması yönünde idarece takdir yetkisinin kullanılmış olmasında ölçülülük ilkesine aykırılık görülmemiştir.

Bu itibarla, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında bu yönüyle hukuki isabet bulunmamaktadır.