Danıştay 13. Daire E.2019/4006 K.2024/1624

Dava konusu istem: Bayilik lisansı sahibi davacı şirketin yeniden satış amaçlı akaryakıt satışı yaptığının tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendi ile aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca 67.962,00-TL; teknik düzenlemelere aykırı akaryakıt ikmal ettiğinin tespit edildiğinden bahisle aynı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendi ile uyarınca 67.962,00-TL olmak üzere toplam 135.924,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemle bildirilen ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ... Gıda Temizlik Hizmetleri Ticaret ve Sanayi Ltd.

Şti.'ye ait istasyonda yapılan denetimlerde, ... plakalı akaryakıt tankerinin istasyonun yer altı tanklarına akaryakıt boşaltım işlemine başladığının tespit edildiği, akaryakıt tankerini süren şoförün ifadesinde, "tankerin içindeki akaryakıtı OPET dolum tesislerinden aldığı, patronunun kendisine söylemesi üzerine denetim yapılan yere akaryakıtı boşaltmaya geldiği, bir müddet sonra görevli polislerin gelerek fatura ve sevk irsaliyesi istemesi üzerine,

Opet dolum firmasından alınmış davacı şirket adına tanzim edilmiş sevk irsaliyesini görevli polislere teslim ettiği, firmalar arasında yakıt transferinin suç olduğunu bilmediği" şeklinde ifadelerde bulunduğu, olayda adı geçen tankerin davacı şirket adına kayıtlı olduğu, davacı şirket tarafından söz konusu tankerin başka bir kişiye satıldığı fakat resmi olarak satışı yapılamadığı için hala şirketleri adına kayıtlı olduğu iddia edilse de bunu kanıtlayacak somut bilgi ve belgenin bulunmadığı,

söz konusu akaryakıttan alınan numunenin İNÖNÜ PAL tarafından yapılan analizi neticesinde düzenlenen ... sayılı analiz raporuna göre akaryakıtın teknik düzenleme aykırı olduğu ve içerisine kükürt içeren bir organik maddenin eklenerek tağşiş edildiğinin tespit edildiğinin görüldüğü;

Bu durumda, yeniden satış amaçlı akaryakıt satışı yapmak ve teknik düzenlemelere aykırı ve tağşiş edilmiş akaryakıt ikmal etmek fiillerini işlediği sabit olan davacıya her bir fiilinden dolayı 67.962,00-TL olmak üzere toplam 135.924,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, şirkete verilen idari para cezası miktarının neye göre belirlendiğinin açıklanmadığı, kararın kanunilik ilkesine aykırı olduğu, verilen cezanın zamanaşımına uğradığı, söz konusu cezanın uygulanması için 5015 sayılı Kanun'da belirtilen zamanaşımı sürelerinin dolduğu, bu nedenle şirkete verilen cezanın hukuka aykırı olduğu, ön araştırma yapılmasına karar verilmesi zorunlu olmasına rağmen somut olayda usule uyulmadığı, yeterince araştırma yapılmadan idari para cezası verildiği, ... plakalı tankerin 02/05/2012 tarihinde şirket tarafından satın alındığı, ancak hiç kullanılmadan ...rol Ürünleri Ltd.

Şti. sahibi E.Ö.'ye satıldığı, ancak şirketin K-1 belgesinin iptal olmaması amacıyla devir işleminin resmi olarak yapılmadığı, daha sonra E.Ö.'nün söz konusu aracı başka bir firmaya satması üzerine devir işleminin gerçekleştirildiği, tanker şoförünün şirketleriyle hiçbir alakası olmadığı, ... Petrol Ltd.

Şti.'nde çalıştığı, şirketin kendi araçlarının yetişmediği durumlarda ya da Mersin'de yapılacak taşımalarda bu kişiden nakliye hizmetinin satın alındığı, tankerin üzerinde bulunan benzinin şirketleriyle hiçbir alakası olmadığı, şirketin OPET’ten motorin aldığı, tankerin üzerınde bulunan ve tağşiş olduğu belirtilenin ise benzin olduğu, ceza sorumluluğunun şahsiliği kapsamında kusurları olmayan bir eylemden dolayı sorumluluklarının bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

14/06/2012 tarihinde "... Mahallesi ... Bulvarı No:... ADIYAMAN" adresinde bulunan bayilik lisansı sahibi ... Gıda Temizlik Hizmetleri Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi'ne ait istasyonda yapılan denetimlerde, ... plakalı akaryakıt tankerinin istasyonun yer altı tanklarına akaryakıt boşaltım işlemine başladığı, söz konusu akaryakıtın "... Mahallesi ... Caddesi No:...

Kazımkarabekir/KARAMAN" adresinde faaliyet gösteren bayilik lisansı sahibi davacı şirkete ait olduğu, söz konusu akaryakıttan alınan numunenin ...

PAL tarafından yapılan analizi neticesinde düzenlenen ... sayılı analiz raporuna göre akaryakıtın teknik düzenlemelere aykırı olduğu ve içerisine kükürt içeren bir organik maddenin eklenerek tağşiş edildiği tespit edilmiş, bu nedenle yapılan soruşturma sonrasında düzenlenen 10/10/2018 tarihli Soruşturma Raporu ve davacı şirketten alınan yazılı savunma ile Denetim Dairesi Başkanlığı'nın konuya ilişkin görüşü çerçevesinde ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile davacı şirkete, yeniden satış amaçlı satış fiilini gerçekleştirdiğinden,

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına ve Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 38. maddesinin (g) bendine aykırı hareket ettiğinden bahisle Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendi ile dördüncü fıkrası uyarınca 67.962,00-TL;

teknik düzenlemelere aykırı akaryakıt ikmal ettiğinden, Kanun'un 4. maddesinin (ı) bendi ile Petrol Piyasasında Uygulanacak Teknik Kriterler Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile 7. maddesinin (d) bendine aykırı hareket ettiğinden bahisle 67.962,00-TL olmak üzere toplam 135.924,00-TL idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun'un amacının, yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamak olduğu; 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği, lisans ile tanınan hakların, bu Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağı belirtilmiştir.

Aynı Kanun'un dava konusu Kurul kararına ilişkin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendinde, 4. madde hükümlerinin ihlâli hâlinde, sorumlularına ikiyüzellibin Türk Lirası idarî para cezası verileceği, aynı maddenin dördüncü fıkrasında, bayiler için para cezalarının beşte birinin uygulanacağı kurala bağlanmış.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrasında yer alan "İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 04/01/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 298'inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır." kuralı uyarınca 2012 yılı için uygulanacak idarî para cezası miktarı 339.814,00-TL olarak belirlenmiştir.

11/04/2013 tarih ve 28615 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6455 sayılı Gümrük Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 44. maddesiyle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesi yeniden düzenlenmiş; getirilen düzenlemede, yukarıda aktarılan "4. madde hükümlerinin ihlâli" hâlinde idarî para cezası verileceği yönündeki kurala yer verilmemiş, 4. maddenin dördüncü fıkrasında bentler hâlinde sayılan yükümlülüklerin ihlâli durumunda, hangi bentte yer alan yükümlülüğün ihlâl edildiğine göre ayrı ayrı cezaların verilmesi öngörülmüştür.

5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrasında, lehe olan hükmün, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle belirleneceği belirtilmiştir.

Petrol piyasasına ilişkin faaliyetler kapsamındaki tesislerin ve piyasaya sunulan petrol ve madenî yağın teknik düzenlemelere ve standartlara uygunluğu ile ilgili usul ve esasların belirlenmesi amacıyla çıkarılan ve 10/09/2004 tarih ve 25579 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Petrol Piyasasında Uygulanacak Teknik Kriterler Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde, akaryakıtın teknik düzenlemelere uygun olmasının zorunlu olduğu; (b) bendinde, ürünlerin öncelik sırasıyla TS veya EN standartlarına veya bu standartlar da yoksa, TSE tarafından kabul gören diğer standartlara uygun olmasının esas olduğu; 7. maddesinin (d) bendinde ise, lisans sahiplerinin akaryakıtı teknik düzenlemelere uygun olarak arz etmekle yükümlü oldukları kural altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

"Yeniden satış amaçlı satış" fiili yönünden; Davacı şirkete, yeniden satış amaçlı satış fiilini gerçekleştirmek suretiyle 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 38. maddesinin (g) bendine aykırı hareket ettiğinden bahisle Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendi ile dördüncü fıkrası uyarınca 67.962,00-TL idari para cezası verilmiştir.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminin, Kanun'un karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlamına geldiği belirtilmiş. 3. maddesinde, bu Kanun'un, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı düzenlenmiş.

"Zaman Bakımından Uygulama" başlıklı 5. maddesinde ise, 26/09/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu düzenlemesi yer almış; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında da, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı kurala bağlanmıştır.

Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, idarî yaptırımlar bakımından ceza verilmesinin dayanağı kuralın yürürlükten kaldırılması veya lehe düzenleme yapılması yoluyla ortaya çıkan yeni hukukî durumun dikkate alınması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Bu bağlamda, 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkrasının ihlâli hâlinde, sorumlulara verilecek idari para cezasını düzenleyen anılan Kanun'un 19. maddesinin fiil tarihi itibarıyla (14/06/2012) yürürlükte bulunan hâlinde, sorumlulara 339.814,00-TL idari para cezası verileceğinin anlaşıldığı.

11/04/2013 tarih ve 28615 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6455 sayılı Kanun'un 44. maddesiyle getirilen değişiklikten sonra anılan fiili işleyenlere Kanun'un 19/7 maddesi uyarınca 1.500,00-TL'den 70.000,00-TL'ye kadar idarî para cezası verileceğinin belirtildiği.

28/02/2019 tarih ve 30700 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7164 sayılı Kanun'un 32. maddesiyle anılan maddede yapılan düzenlenmeden sonra ise, isnat edilen fiil nedeniyle sorumlulara 110.000,00-TL'den az olmamak ve 550.000,00-TL'yi geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde sekizi oranında idari para cezası verileceğinin belirtildiği görülmüş olup; uyuşmazlıkta birden fazla Kanun hükmünün uygulanma durumu olduğu anlaşıldığından, belirtilen Kanun hükümlerinden hangisinin daha lehe olduğu konusunda değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Bu noktada, anılan maddede yapılan düzenlemelerden hangisinin davacı yönünden daha lehe hüküm teşkil ettiği yönündeki değerlendirmede, maddede öngörülen ceza miktarları karşılaştırıldığında 6455 sayılı Kanun'un 44. maddesiyle düzenlenen anılan madde hükümlerinin davacı için daha lehe nitelikte olduğu açıktır.

Bu itibarla, 6455 sayılı Kanun'un 44. maddesiyle düzenlenen ve 11/04/2013 tarihinde yürürlüğe giren şekliyle 19. maddede isnat edilen fiil nedeniyle anılan maddenin yedinci fıkrası uyarınca 1.500,00-TL'den 70.000,00-TL'ye kadar idarî para cezası verilebileceği görüldüğünden, lehe olan kanun hükmünün geriye yürümesi ilkesi çerçevesinde, davacıya "4. maddenin birinci ve ikinci fıkrasının ihlâli" nedeniyle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendi ile dördüncü fıkrası uyarınca idarî para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın bu işlem yönünden reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.

"Teknik düzenlemelere aykırı akaryakıt ikmal etme" fiili yönünden;

Davacı şirkete, teknik düzenlemelere aykırı ve tağşiş edilmiş akaryakıt ikmal etmek suretiyle Kanun'un 4. maddesinin (ı) bendi ile Petrol Piyasasında Uygulanacak Teknik Kriterler Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile 7. maddesinin (d) bendine aykırı hareket ettiğinden bahisle 67.962,00-TL idari para cezası verilmiştir.

Dava konusu işleme esas alınan İNÖNÜ-PAL tarafından düzenlenen 21/03/2018 tarihli Benzin Analiz Raporu'nda, davacı adına faturalı benzinden alınan numunenin ulusal marker seviyesi geçerli bulunmuş, ancak raporda ayrıca "Söz konusu benzin numunesinin ... yapılan analiz sonuçlarının Kaynama Noktası Sonu açısından TSE (Türk Standardları Enstitüsü)'nin TS EN 228 (Benzin) Standardına aykırı olduğu tespit edilmiştir." açıklamasına yer verilmiştir. Bir başka ifade ile, inceleme konusu numune açısından "kaynama noktası sonu" dışındaki tüm parametreler teknik düzenlemelere uygun çıkmıştır.

Benzer bir davada, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için gerekli görüldüğünden Dairemizin 24/04/2019 tarih ve E:2013/2168 sayılı ara kararı ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'nden; "'kaynama noktası sonu' parametresinin üretim aşamasında ayarlanıp ayarlanmadığının, diğer parametreler sınır değerlere uygun tutulmak suretiyle söz konusu parametrenin sonradan müdahale ile standardının altında veya üzerinde olacak şekilde değiştirilmesinin teknik olarak mümkün olup olmadığının ve saklama koşullarından ve analize başlama süresinden kaynaklanan sebeplerle bu parametrenin etkilenip etkilenmeyeceğinin..." sorulduğu;

... tarih ve ... sayılı cevabî yazıda, "kaynama noktası sonu parametre değerlerinin üretim aşamasında rafineriler tarafından ayarlanmakta olduğu, numunelerin uygun şekilde saklanıp nakliye edilmeleri gerektiği, söz konusu parametrelerin numune almadan başlayan ve analizin tamamlanmasına kadar geçen süreç içerisinde tağşiş amaçlı herhangi bir ürün karıştırılmadığı müddetçe dış etkenlerden etkilenmeyeceğinin değerlendirildiği" ifade edilmiştir.

Ara kararı cevabı üzerine bu defa yine anılan Araştırma Merkezi'nden, 09/07/2019 tarihli ara kararı ile, "numunenin incelenmesi sonucunda TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'nce düzenlenen ... tarih ve ... numaralı analiz raporu ile numunenin 'ulusal marker seviyesinin geçerli bulunduğunun', ve 'kaynama noktası sonu' parametresinin teknik düzenlemede yer alan kriterlere uygun olmadığının belirtildiği; bu durumda söz konusu raporda numunede tağşiş olmadığı hâlde 'kaynama noktası sonu' parametresinin yüksek çıkmasının teknik olarak ne anlama geldiğinin sorulmasına;

'kaynama noktası sonu' parametresinin, 'tağşiş olmadığı hâlde' yüksek çıkmasının sebebinin numunenin alınması, laboratuvara teslimi ve saklanması sırasında dış etkenlere maruz bırakılmış olmasından, kısaca davacı şirketin müdahaleleri dışında bir sebepten kaynaklanmış olup olmayacağı sorularak, bu hususun ayrıntılı şekilde açıklanmasının istenmesine" karar verildiği; ... tarih ve ... sayılı ara kararı cevabında ".. söz konusu numunede tağşiş olmadığı halde 'kaynama noktası sonu' ölçüm değerinin yüksek çıkmasının;

üretim aşamasından, numunenin standarda uygun alınmamasından, numunenin alındıktan sonra uygun ortam şartlarında muhafaza edilmemesinden ve numunenin depolandığı tankın temiz olmamasından kaynaklanabileceğinin değerlendirildiği" yönünde görüş bildirildiği görülmektedir.

Bu durumda, akredite laboratuvarlar tarafından verilen görüş yazıları ve ilgili ara kararı cevapları birlikte değerlendirildiğinde, akaryakıtın ulusal marker seviyesinin geçerli olması, "kaynama noktası sonu" parametresinin üretim aşamasında belirleniyor olması, ulusal marker seviyesi geçerli olduğu hâlde "kaynama noktası sonu" değerinin yüksek çıkmasında davacıya atfedilebilecek tek kusurun numunenin alındığı tankın temiz olmaması ihtimali olduğu, diğer unsurlara ilişkin davacının bir müdahalesinin ve kusurunun olmadığı;

öte yandan, idarî para cezasına dayanak teşkil eden 21/03/2018 tarihli Benzin Analiz Raporu'nda numunenin "berrak, parlak" olduğunun ifade edilmesi karşısında, numunenin alındığı tankın temiz olmadığına ilişkin herhangi bir tespitin de bulunmadığı dikkate alındığında, davacı şirketin teknik düzenlemelere uygun akaryakıt sağlama yükümlülüğünü yerine getirmediğinden söz etmeye olanak bulunmadığından,

davacı şirket hakkında idarî para cezası uygulanmasına ilişkin dava konusu Kurul kararının bu kısmında da hukuka uygunluk, davanın bu işlem yönünden reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.