Danıştay 13. Daire E.2019/836 K.2023/5326

...

VEKİLLERİ

Av. ... , Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Erzurum-Bayburt illeri sınırları içerisinde yapılması plânlanan Laleli Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) projesi kapsamında davacı şirketten 3.369.323,81-TL proje hizmet bedelinin ödenmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; DSİ Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen ve ilân edilen hidroelektrik enerji projelerine müracaat eden şirketlerin bu projeyi kullanmak için ödedikleri bedelin hizmet bedeli olduğu ve proje ile ilgili yeni bir fizibilite raporu sunulması durumunda bu projenin DSİ Genel Müdürlüğü tarafından incelenmesinin de ücret mukabilinde olduğu;

Bu itibarla, davacı şirketin uhdesinde kalan proje nedeniyle taahhüt ettiği proje hizmet bedelinin ödenmesine yönelik tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; Laleli Barajı ve HES projesinin ÇED sürecinin sona erdirilmesi ve üretim lisansının iptal edilmesi sebebiyle su kullanım hakkı ve işletme esaslarına ilişkin anlaşma ve bu anlaşmanın bir parçası olan taahhütnamenin hükümsüz sayılması, ÇED sürecinin sona erdirilmesinin davacının kusurundan kaynaklanmaması ve projenin hayata geçirilememiş olması sebebiyle davacı şirketçe bu projenin kullanıldığından ve bu sebeple proje için hizmet bedeli ödemesi gerektiğinden söz etmeye olanak bulunmaması karşısında, davacı şirketten 3.369.323,81-TL proje hizmet bedeli istenilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi'nin davanın reddi yolundaki kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, usûle ilişkin olarak, uyuşmazlık taşınmaz mallara ilişkin mevzuattan kaynaklanmadığından Erzurum İdare Mahkemesi'nin yetkisiz mahkeme olduğu; esasa ilişkin olarak ise, su kullanım hakkı anlaşması imzalanmasa dâhi hizmet bedelinin ödenmesi gerektiği, proje hizmet bedelinin su kullanım hakkı anlaşması ve taahhütname gereğince alındığı, Bölge İdare Mahkemesi'nce su kullanım hakkı anlaşmasının hükümsüz kaldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen kararda hukukî isabet bulunmadığı, kaldı ki davacının, idarelerince hazırlanan proje hizmetinden faydalandığı,

davacının hizmet bedelinin tamamını ÇED olumlu belgesini aldığı 09/11/2010 tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ödemesi gerektiğinden borcun bu tarihte muaccel hâle geldiği, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, davalı idarenin yetki itirazının yerinde olmadığı, hâlihazırda su kullanım hakkı anlaşmasının yürürlükte olmadığı, şirketlerinin, davalı idarece hazırlanan projeden yararlanmadığı, Bölge İdare Mahkemesi kararının usûl ve hukuka uygun olduğu, davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USÛL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Erzurum-Bayburt illeri sınırları içerisinde yapılması plânlanan Laleli Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) projesi kapsamında ... tarih ve ... sayılı DSİ Genel Müdürlüğü Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığı işlemiyle davacı şirketten 3.369.323,81-TL proje hizmet bedelinin ödenmesinin istenilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları idarî dava türleri arasında sayılmış; 14. maddesinin üçüncü fıkrasında, dilekçelerin görev ve yetki, idarî merci tecavüzü, ehliyet, idarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve Kanun'un 3. ve 5. maddelerine uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği belirtilmiş; 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın yetki yönünden reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı Kanun'un "İdarî davalarda genel yetki" başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasında, "Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, bu Kanun'da veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idarî işlemi veya idarî sözleşmeyi yapan idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir."; 34. maddesinin birinci fıkrasında ise, "İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idarî davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

İdarî davalarda genel yetki, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenmiştir. 32. maddenin yukarıda yer verilen birinci fıkrasına göre, iptal davalarında yetki konusundaki genel kural, dava konusu idarî işlemi tesis eden idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinin yetkili olmasıdır.

2577 sayılı Kanun'un 33. ile 37. maddeleri arasında ise, kamu görevlileri ile ilgili davalarda, taşınmaz ve taşınır mallara ilişkin davalarda, tam yargı davalarında ve vergi uyuşmazlıklarında geçerli olan özel yetki kuralları düzenlenmiştir.

Kanun'un 34. maddesinde, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından kaynaklanan iptal ve tam yargı davaları ile konusu taşınmaz mal olan idarî sözleşme uyuşmazlıklarından ve ayrıca kamu mallarına ilişkin idarî davalardan söz edilmiştir. Maddenin öngördüğü yetki kuralı özel ve kesin nitelikte olduğundan; anılan davaların mutlaka uyuşmazlık konusu taşınmaz malın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde görülmesi gerekmekte, 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının bu alanda geçerliliği bulunmamaktadır (YENİCE Kâzım / ESİN Yüksel, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, 1983, Ankara, s.656).

Aslında, 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen idarî dava türlerinden hiçbirinin konusu taşınmaz mallar değildir. Dolayısıyla, 34. maddede yer alan "taşınmaz mallara ilişkin davalar" ifadesinden anlaşılması gereken, taşınmaz malları konu edinen idarî davalar değil; "idarî uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmaz mallarla ilgili bir isteği karşılayan" ya da "taşınmaz mallar üzerindeki bir hakkı ihlâl eden" idarî işlemleri konu edinen idarî davalardır (Turgut CANDAN, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 2020, Ankara, s.1051).

İdarî dava türlerinden olan iptal davalarında, yetkili mahkemenin tespitinde kural olarak 32. maddede belirlenen ilkenin uygulanmasının esas olduğu; bu genel kuraldan ayrılmanın ancak istisna öngören özel bir yetki kuralının varlığı hâlinde mümkün olduğu; 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralının ise taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasını veya taşınmaza bağlı hakları konu alan işlemlere karşı açılan davalara yönelik olduğu açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, davacı şirketten Erzurum-Bayburt illeri sınırları içerisinde yapılması plânlanan Laleli Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) projesi kapsamında 3.369.323,81-TL proje hizmet bedelinin ödenmesinin istenilmesine ilişkin işlemin DSİ Genel Müdürlüğü Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığı'nca tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Bu kapsamda, dava konusu uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin birinci fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı, uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu işlemi tesis eden idarî merci olan DSİ Genel Müdürlüğü'nün bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının ... İdare Mahkemesi'ne gönderilmesini teminen İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak Mahkemesi'ne iadesi gerekirken esasın incelenmesi suretiyle verilen istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi'nin davanın reddi yolundaki kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usûl hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.