Danıştay 13. Daire E.2020/1756 K.2024/2675

Dava konusu istem: Kontak lens deposu olarak faaliyet gösteren davacı şirket tarafından, kontak lens üreticisi olan bir yabancı şirketin tedarikçisi müdahil şirketin internet sitesinde tanıtımı yapılan kampanyalarının rekabeti ihlal ettiğinden bahisle yaptığı başvurunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında incelenmeyeceği gerekçesiyle Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Rekabet Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; şikayetçi davacı şirket ile şikayet edilen müdahil şirketin aynı piyasada üretici ve satıcı oldukları, davacının şikayet ettiği müdahil şirketin ilgili olduğu yabancı şirketin ithal yoluyla alıcısı konumunda da olduğu,

davalı idarenin aynı piyasada faaliyet gösteren ticari şirketler arasında rekabeti engelleyen ve/veya haksız rekabete yol açan ticari faaliyetlerin tespiti ve önlenmesi için gerekli tedbirleri almakla ve yaptırım uygulamakla görevli/yetkili olduğu açık olup, her ne kadar davalı idare tarafından, davacının iddialarının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabete dair hükümleri çerçevesinde adli yargının konusu olduğu ve maddi zarar var ise adli yargıda talep edilmesi gerektiği ileri sürülmekte ise de,

haksız rekabet sebebiyle özel hukuk alanında zarar görüldüğü iddiasıyla 6102 sayılı Kanun'un 55. maddesine istinaden adli yargı merciinde dava açılıp açılmamasının ilgilinin/davacının takdirinde olduğu, özel hukuk alanında uyuşmazlık çıkarılması veya çıkarılmamasının, idarenin 4054 sayılı Kanun'un amir hükmü gereği mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmalarını önleme görevini ifa etmesine engel teşkil etmediği,

davacı tarafından "rakip şirketin kampanyasında müşterilerin yanıltıldığı ve karar verme hürriyetlerinin saldırgan satış yöntemleri ile kısıtlandığı, dürüstlük kuralına aykırı davranıldığı, 6102 sayılı Kanun'un 55. maddesinin ihlal edildiği, rekabeti kısıtlayıcı anlaşmaların 4054 sayılı Kanun'a göre yasak olduğu, kontak lenslerin ancak reçete ile satılabildiği, sağlık meslek mensuplarınca uygulanması gerekli cihazların reklamının yapılmayacağı, hastanın sağlığına zarar verebilecek şekilde de reklamın mümkün olmadığı,

piyasadaki hakim şirket tarafından rekabete aykırı davranılarak rakiplerinin zarara uğratıldığı" ileri sürüldüğünden, somut olayda mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulama olup olmadığı ve/veya piyasaya hakim olan teşebbüsün bu hakimiyetini kötüye kullanıp kullanmadığının tespiti görevini ifa ile yükümlü olan davalı idare tarafından, özel hukuk alanında uyuşmazlık çıkarılıp çıkarılmadığından bağımsız olarak,

davacının iddialarının 4054 sayılı Kanun'a göre değerlendirilerek bir karar verilmesi gerektiği, bu durumda, davacının faaliyet gösterdiği kontak lens satış piyasasında rekabetin internet sitesi üzerinden kampanyalı satış yoluyla engellendiği ve kontak lens satışına dair esasları düzenleyen kanun ve yönetmelik hükümlerinin de ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvuru hakkında 4054 sayılı Kanun'da düzenlenen ön araştırma süreci işletilerek soruşturma açılıp açılmayacağına karar verilmesi gerekirken, bu usule uyulmaksızın,

uyuşmazlığın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabete dair hükümleri çerçevesinde adli yargının konusu olduğu gerekçesiyle başvurunun doğrudan reddedilmesine dair dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacının iddialarının 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı, 6102 sayılı Kanun'un haksız rekabet hükümleri kapsamında adli yargı mercileri tarafından bu iddiaların incelenmesinin gerektiği, internet siteleri üzerinden kayıt gerçekleştiren tüketicilere indirim kuponu sağlanmasının tüketici refahını olumlu etkilediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, davalı idarenin somut olaya ilişkin pazar sınırlarını eksik belirlediği, yapılan kampanya yoluyla optik mağazalara sunulan fiyatların yıkıcı olup olmadığının tespitine yönelik maliyet hesaplaması yapılması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, davalı idare kayıtlarına 31/05/2018 tarih ve 4282 sayı ile intikal eden başvuruda özetle; "müdahil şirketin "www.lenskullan.com" adlı internet sitesi aracılığıyla başvuru sahiplerine karşı hukuka aykırı reklam, tanıtım ve yöntemlerle rekabeti engellediği ve bozduğu, müdahil şirketin söz konusu internet sitesi üzerindeki tanıtım ve satış faaliyetiyle piyasada tekelleştiği, bu bağlamda davacı şirketin piyasadan dışlandığı,

müdahil şirketin internet üzerinde reçetesiz kontak lens tanıtımı suretiyle, ürünün tehlikelerini gizleyerek ve müşteriyi yanıltarak müşterinin karar verme özgürlüğünü saldırgan satış yöntemleriyle sınırladığı, bu uygulamalarla müdahil şirketin tüketici sağlığını tehlikeye attığı, bahsi geçen internet sitesine üye olunduğunda müşterilere indirim kuponu sağlandığı,

bu suretle teşebbüsün haksız kazanç elde ettiği, bu bağlamda müdahil şirketin "www.lenskullan.com" sitesi üzerinden kontak lens tavsiye ve uygulamalarının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabete ilişkin hükümleri, 5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun’a bağlı Optisyenlik Müesseseleri Hakkında Yönetmelik’in 25. maddesi ve Tıbbi Cihaz Satış Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği’nin 15. maddesi vd. hükümleri ve 4054 sayılı Kanun hükümleri bağlamında hukuka aykırı olduğu," iddialarına yer vermiştir.

Davalı idare tarafından, davacının iddialarına ilişkin olarak ilk inceleme raporu tanzim edilmiş, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda dava konusu Kurul kararıyla davacının şikâyet başvurusunun 4054 sayılı Kanun kapsamında inceleme olanağının bulunmaması nedeniyle aynı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca başvurunun reddine karar verilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının; mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetimleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamak olduğu belirtilmiş.

2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukukî işlem ve davranışlarının, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemlerin bu Kanun kapsamına gireceği öngörülmüş.

27. maddesinin (a) bendinde ise, bu Kanun'da yasaklanan faaliyetler ve hukukî işlemler hakkında, başvuru üzerine veya re'sen inceleme, araştırma ve soruşturma yapmak; bu Kanun'da düzenlenen hükümlerin ihlâl edildiğinin tespit edilmesi üzerine, bu ihlâllere son verilmesi için gerekli tedbirleri alıp bundan sorumlu olanlara idarî para cezaları uygulamak Rekabet Kurulu'nun görevleri arasında sayılmıştır.

4054 sayılı Kanun'un "Ön araştırma" başlıklı 40. maddesinde ise "Kurul, resen veya kendisine intikal eden başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına karar verir." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğu kurala bağlanarak en çok rastlanılan rekabeti sınırlayıcı anlaşma örnekleri gösterilmiş.

Kanun'un hâkim durumun kötüye kullanılmasını yasaklayan 6. maddesinde, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması halinin hukuka aykırı ve yasak olduğu vurgulanmış ve (a-e) bentlerinde kötüye kullanma halleri belirtilmiş.

7. ve devamı maddelerinde ise teşebbüslerin birleşme ve devralınması ile Kurul'dan izin alınması gereken birleşme ve devralmanın izin alınmadan gerçekleştirilmesi halinde uygulanacak yaptırımlara yer verilmiştir.

Öte yandan, Kanun'un 40. maddesinde, Kurul'un; resen veya kendisine intikal eden başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için önaraştırma yapılmasına karar vereceği, 41. maddesi gereğince de, önaraştırma raporu üzerine soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar vereceği, Kanun'un 43., 44., 45., 46. ve 47. maddelerinde öngörülen süreç yürütülerek, hakkında soruşturma yürütülenin savunması alındıktan sonra nihaî karar verileceği hükümleri yer almıştır.

Rekabet Kurulu tarafından, yapılan şikâyetin açıkça Kanun kapsamında olmadığının saptanması hallerinde, 4054 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrası çerçevesinde reddedilmesi mümkün bulunmakla beraber, Rekabet Kurumu'na şikâyet edilen hususlarla ilgili olarak, eylemin 4054 sayılı Kanun'un ihlâli niteliğinde olup olmadığının nitelendirilebilmesi için; başka bir anlatımla, şikâyet edilen eylemin açıkça 4054 sayılı Kanun'un kapsamı dışında olmadığının anlaşılması halinde; Kurum tarafından Kanun'un "Kurulun İnceleme ve Araştırmalarında Usul" başlıklı dördüncü kısmındaki, Rekabet Kurulu'nun inceleme ve araştırmalarında uyulması zorunlu usullerin uygulanması ve önaraştırma kararının verilmesi gerekli bulunmaktadır.

Davacının Kuruma sunduğu şikâyet dilekçesi incelendiğinde, müdahil şirketin yapmış olduğu kampanyanın 6102 sayılı Kanun'un haksız rekabet hükümlerine, 5193 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olduğuna yönelik iddialarıyla birlikte 4054 sayılı Kanun hükümleri bağlamında da hukuka aykırı olduğu, bununla birlikte müdahil şirketin kampanya suretiyle davacı da dahil alt ve üst pazarda yer alan rakiplerini piyasadan dışlamaya yönelik faaliyette bulunduğu iddialarının yer aldığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar Mahkeme'ce davacının iddialarının 4054 sayılı Kanun'a göre değerlendirilerek bir karar verilmesi gerektiği yönünde karar verilmiş ise de, davacının 6102 sayılı Kanun'a ilişkin iddialarının da Kurul tarafından değerlendirilmesi sonucunu doğuracak bu durum, 4054 sayılı Kanun ile korunan ekonomik kamu düzeni ve rekabet hukuku ile 6102 sayılı Kanun ile korunan haksız rekabet hukukunun alanlarının ve bu alanların denetimini sağlayan Rekabet Kurulu ve adli yargı mercilerinin yetki ve görev alanlarının birbiri içerisine girmesine neden olacaktır. Dolayısıyla dava konusu Kurul kararıyla davacının iddialarının 6102 sayılı Kanun kapsamında olduğuna ilişkin yorum kadar davacının iddialarının tamamının 4054 sayılı Kanun kapsamında olduğuna ilişkin yorum da isabetli olmayacaktır.

Bu durumda, davacı tarafından şikâyet edilen eylemin açıkça 4054 sayılı Kanun'un kapsamı dışında olmadığından söz edilemeyeceği anlaşıldığından, Kurul tarafından müdahil şirketin 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında dışlayıcı davranışlarda bulunup bulunmadığı noktasında soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için önaraştırma yapılmasına karar verilmesi gerekirken, Kanun'da belirtilen sürece uyulmaksızın Kurul'ca doğrudan ilk inceleme raporu değerlendirilerek karar verilmesinde hukuka uygunluk görülmemiştir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.