Danıştay 13. Daire E.2020/2548 K.2024/81

Dava konusu istem: Maden Tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü'nce Balıkesir ili, Susurluk ilçesi, … Köyü, … mevkii hudutları dahilinde idareleri adına düzenlenen … arama ruhsatlı jeotermal sahanın … tarih ve … dosya numarası ile üçüncü kişilere ihale edilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, Dairemizin 09/01/2020 tarih ve E:2014/1734, K:2020/94 sayılı kararı ile yetki yönünden bozulması üzerine, bozma kararına uyularak. İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın yetki yönünden reddine, dosyanın. İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine karar verilmesi üzerine,.

İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; ilgili mevzuat uyarınca MTA Genel Müdürlüğü'nün arama ruhsatı aldığı sahalarda kaynak varlığı tespit etmesi hâlinde, bu alanın içerisindeki kuyularla birlikte MTA Genel Müdürlüğü tarafından ihale edileceği, ancak MTA Genel Müdürlüğü adına tescilli olup arama ruhsatına bağlanan bu jeotermal alanların içerisinde, gerçek veya tüzel kişiler adına kuyu veya kuyular bazında 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu uyarınca intibakı yapılmış hakların bulunması hâlinde bu jeotermal alanların MTA Genel Müdürlüğü tarafından alan bazında ihale edilemeyeceği;

Uyuşmazlığa konu … numaralı arama ruhsatlı sahanın içinde mülga 927 sayılı Sıcak ve Soğuk Maden Sularının İstismarı ile Kaplıcalar Tesisatı Hakkında Kanun kapsamında … tarihinde …sayılı işletme ruhsatı verilen …'ya ait tesisin ve 1983 yılında YSE (mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü) tarafından açılarak Balıkesir İl Özel İdaresi mülkiyetine geçen kuyu ile Balıkesir İl Özel İdaresi tarafından bedeli mukabilinde 1984 yılında açtırılan kuyu için …numaralı işletme ruhsatlarının bulunduğu;

Davalı MTA Genel Müdürlüğü'nün, uyuşmazlığa konu … numaralı arama ruhsatının yürürlük süresi 12/06/2011 tarihinde sona ereceğinden ruhsat süresinin bitim tarihinden itibaren 1 yıl uzatılmasını talep ettiği, söz konusu talebin bu sahada ilave etüt yapılmayacağı ve ihale sürecinin ruhsat süresinin uzatılması için geçerli sebep olamayacağı gerekçesiyle reddedildiği, bu işleme karşı açılan davanın …İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedildiği,

davanın reddi yolundaki söz konusu kararın Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 24/06/2013 tarih (kararda sehven 24/03/2013 yazılmış) ve E:2012/7700, K:2013/5355 sayılı kararıyla, "... jeotermal ve doğal mineralli su kaynaklarının etkin bir şekilde aranması, araştırılması, geliştirilmesi ve bu kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması ekseninde 5686 sayılı Kanun ile MTA Genel Müdürlüğüne tanınan hak ve yetkilerin değerlendirilmesi sonucu ve 5686 sayılı Kanunun 5, 10 ve 16. maddelerinin lafzi ve amaçsal yorumu gereği, MTA Genel Müdürlüğünün arama ruhsatı süresi içerisinde, jeotermal kaynağın varlığını tespit etmesi üzerine,

5686 sayılı Kanunun 16. maddesi kapsamında ihale sürecini başlatması durumunda, ihale sürecini yürütebilmesi için arama ruhsatı süresinin uzatılması isteminde bulunmasının 5686 sayılı Kanunun 5/3 maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmamakla birlikte, bu aşamada arama ruhsatı süresinin uzatılması isteminde bulunmasının ve arama ruhsatı süresinin uzatılmasının gerekli olmadığı ..." gerekçesiyle onandığı;

Davacı idare tarafından, dava konusu ihalenin iptal edilmesi talebiyle davalı idareye yapılan başvuruda uyuşmazlığa konu jeotermal saha içinde davalı idareye arama ruhsatının verildiği 12/06/2008 tarihinden önce 3 adet kuyu ile bu kuyulara dayalı olarak verilen iki adet işletme ruhsatının bulunduğunun bildirildiği, bunun üzerine davalı idare tarafından … tarih ve … sayılı yazıyla, bu işletme ruhsatlarının 5177 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ve 5686 sayılı Kanun'a uygun düzenlenmediğinden iptal edilmesi gerektiğinin davacı idareye bildirildiği,

davacı idare tarafından bu talebe uygun işlem tesis edilmediği hâlde davalı idarece işlemin iptali istemiyle herhangi bir davanın açılmadığı, bu nedenle ihale konusu sahada geçerli işletme ruhsatları bulunduğu;

Davalı idarenin arama ruhsatı süresinin uzatılmamasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddi yolundaki kararın açıklamalı onanmasına ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 24/06/2013 tarih ve E:2012/7700, K:2013/5355 sayılı kararında, MTA Genel Müdürlüğü'nün arama ruhsatı içerisinde jeotermal kaynağın varlığını tespit etmesi üzerine, ihale sürecini başlatması durumunda, bu aşamada arama ruhsatı süresinin uzatılması isteminde bulunmasının ve arama ruhsatı süresinin uzatılmasının gerekli olmadığı belirtildiğinden, davalı idarenin uyuşmazlığa konu … arama ruhsatlı jeotermal sahayı ihale edebileceği anlaşılmakta ise de bu alan içinde intibakı yapılmış ruhsatlı işletmeler bulunması hâlinde saha bazında ihale yapamayacağı ancak kuyu bazında ihale yapabileceği;

Bu durumda, ihale edilen saha içerisinde eskiden gelen haklar sebebiyle üçüncü kişilere ait iki adet işletme ruhsatının bulunduğu, davalı idare tarafından bu ruhsatların iptali için dava açılmadığı anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu jeotermal alanın kuyu bazında ihale edilmesi gerekirken, saha bazında ihale edilmesine yönelik dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, usul yönünden, Mahkemece maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde karar verildiği, davanın süresinde açılmadığı, davacının … tarih ve … sayılı yazı ile uyuşmazlığa konu ihalenin iptal edilmesini talep ettiği, söz konusu talebin idarelerince 23/05/2011 tarihinde reddedildiği, davacı 12/05/2011 tarihi itibarıyla uyuşmazlığa konu ihaleden haberdar olduğu hâlde işbu davanın süresinde açılmadığı; esas yönünden, ihaleye konu sahada 5177 sayılı Kanun uyarınca idarelerine … sicil no.lu buluculuk belgesi verildiği,

bu buluculuk belgesine istinaden de 5686 sayılı Kanun uyarınca idareleri adına … no.lu arama ruhsatı verildiği, dava konusu ihalenin idarelerinin söz konusu buluculuk hakkına dayandığı ve mevzuata uygun olduğu, söz konusu alanda süresi içerisinde üçüncü kişiler adına kuyu bazında yapılmış bir intibak bulunmadığı, ihaleye konu sahada yer alan kuyu işletme ruhsatlarının mevzuata aykırı olarak hukuki dayanaktan yoksun bir şekilde düzenlendiği, uyuşmazlığa konu ihalenin gerçekleştirilmesinin davacı idarenin de maddi ve hukuki yararına olacağı ileri sürülmüştür.

Davalı yanında müdahil tarafından davalı idare ile aynı iddialar ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, ihaleye konu jeotermal saha içerisinde 29/05/2008 tarihinde, 14/06/2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere … adına düzenlenen ve intibakı yapılan … nolu işletme ruhsatı ve 1984 yılında bedeli mukabilinde davalı idare tarafından açılan BK-1 kuyusunun mülga Balıkesir İl Özel İdaresi'ne ait olduğu tespit edilerek anılan idare adına düzenlenen … nolu işletme ruhsatı bulunduğu, bu durumda 5686 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca söz konusu jeotermal sahanın alan bazında ihale edilemeyeceği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Davalı MTA Genel Müdürlüğü tarafından, idareleri adına .. no.lu buluculuk belgesi ile tescilli Balıkesir ili, Susurluk ilçesi,. Köyü, …jeotermal sahası içerisinde intibakı yapılarak davacı idare adına nokta bazında verilen … no.lu işletme ruhsatı ile … adına nokta bazında kuyu intibaklı olarak verilen 013 no.lu işletme ruhsatının iptali istemiyle açılan davanın.

İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile "...süre uzatımı talebinde bulunulan … nolu arama ruhsatına yönelik talebin ise reddedildiği, bir yıl süre uzatımı ve yeni arama ruhsatlarının düzenlenmesi talebinin reddine dair 07/06/2011 tarihli işlemin iptali istemiyle Mahkememizin E:… esaslı dosyasında açılan davanın … tarih ve K:… sayılı kararında yer alan, ... gerekçesiyle reddedildiği, böylece dava süreci devam ederken arama ruhsat süresinin uzatılması talebinin reddedilmesiyle davacı MTA Genel Müdürlüğü'nün söz konusu ruhsat alanı üzerindeki hak ve yetkilerinin sona erdiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, iş bu davanın açıldığı tarihte davacı idare [MTA Genel Müdürlüğü] ile söz konusu … nolu arama ruhsatlı saha arasındaki hak ve yetkiler içeren ruhsat ilişkisinin sonradan ortadan kalkması karşısında, davacı [MTA Genel Müdürlüğü] ile … nolu arama ruhsatlı saha arasındaki menfaat ilişkisinin sona erdiği ve dava konusu işlemlerin iptalini istemede davacının [MTA Genel Müdürlüğü] güncel bir menfaatinin kalmadığı sonucuna varılmıştır." gerekçesiyle ehliyet yönünden reddedildiği, söz konusu kararın Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 18/02/2014 tarih ve E:2013/338, K:2014/1017 sayılı kararı ile onandığı ve bu karara yönelik karar düzeltme talebinin de anılan Daire'nin 23/02/2015 tarih ve E:2014/7040, K:2015/1109 sayılı kararıyla reddedilmesiyle kesinleştiği görülmüştür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.