Danıştay 13. Daire E.2020/311 K.2021/2115

Dava konusu istem: Davacıya ait otogaz istasyonunda 11/09/2015 tarihinde yapılan denetimde, ilan panosunda otogaz satış fiyatının ilan edilmediğinden bahisle 419.205,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı tarafından işletilen otogaz istasyonunda 11/09/2015 tarihinde yapılan denetimde, ilan panosunda otogaz satış fiyatının ilan edilmediğinin tespit edilmesi üzerine 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca 419.205,00-TL idari para cezası verildiği, bunun üzerine bakılan davanın açıldığı, denetim sonucunda düzenlenen tutanakta özetle, ''Akaryakıt istasyonunun yol kenarında bulunan 'Remoil' yazılı fiyat panosu ve istasyonun girişinde bulunan dijital panoda akaryakıt fiyatları yazılmadığı tespit edilmiş, motorin satış fiyatının 3,53-TL olduğu,

LPG satış fiyatının da 2,05-TL olduğu (11/09/2015 tarih ve 6-38 nolu fiş) tespit edilmiş ve mevcut durum fotoğraflanmıştır." tespitlerine yer verildiği ve anılan tutanağın davacı şirket yetkilisi tarafından herhangi bir itiraz ileri sürülmeksizin imzalandığı,

her ne kadar davacı tarafından LPG tankının boş olduğu iddia edilmekte ise de, olay anında görevli denetim elemanları ve istasyon sorumlusu tarafından herhangi bir itiraz ileri sürülmeksizin imzalanan tutanak ile kayıt altına alındığı dikkate alındığında, davacı şirket hakkında idarî para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesi'nce; dosyadaki bilgi ve belgeler incelendiğinde, otogaz istasyonunda mevcut olan fiyat tabelasında, satışa sunulan akaryakıt ürünlerine ait fiyatların yazılı olmadığı ve bu nedenle de ilgili mevzuat hükümlerinin ihlâl edildiğinin sabit olduğu, dolayısıyla sübut bulan bu fiil nedeniyle 419.205,00-TL idari para cezası verilmiş ise de, dava konusu işlemden sonra ancak istinaf başvurusuna konu edilen Mahkeme karar tarihinden önce, 5307 sayılı Kanun'un değiştirilen 16. maddesindeki ceza tutarı ve oranları yönünden önemli ölçüde değişiklikler yapıldığı,

idarî yaptırımlar bakımından ceza verilmesinin dayanağı kuralın yürürlükten kaldırılması veya lehe düzenleme yapılması yoluyla ortaya çıkan yeni hukukî durumun dikkate alınması gerektiği, 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinde yapılan değişiklik esas alınarak, dava konusu işleme dayanak yapılan fiilin gerçekleştiği yılın bir önceki yılına ait olmak üzere, davacıya ait lisansa konu edilen otogaz piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının tespiti amacıyla, Dairelerinin … tarih ve E:… sayılı ara kararıyla davalı ve davacıdan gerekli bilgilerin istenildiği, davacı ve davalı idare tarafından dava dosyasına sunulan bildirimlerde;

davacının 2014 yılı toplam net satış hasılatının 16.231,05-TL olduğu, 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinde yapılan değişiklik dikkate alınarak, bildirilen bu hasılat tutarının binde onikisi oranı üzerinden yapılan hesaplamada 194,77-TL sonuç elde edildiği,

tarafların bildirdiği söz konusu beyanlar üzerinden yapılan hesaplama sonucu elde edilen bu tutar, 5307 sayılı Kanun'un değişiklik sonrasındaki 16. maddesinde alt sınır olarak belirlenen 250.000,00-TL nin altında kalmakla birlikte, yine aynı madde de yer alan kesin kural gereği de 250.000,00-TL nin altına inilemeyeceğinden, dava konusu işlemle hakkında 419.205,00 TL idari para cezası verilmiş olan davacının lehine olan bu durumun hükme esas alınması gerektiği, davacının sübut bulan söz konusu fiili nedeniyle,

lehe olan hükmün uygulanması ve bunun üzerinden hüküm kurulmasının gereği olarak davacıya 250.000,00-TL idari para cezası verilmesi gerekirken, aleyhe olacak şekilde 419.205,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde bu nedenden dolayı hukuka uygunluk bulunmadığı, kaldı ki 7164 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle eklenen, 5307 sayılı Kanun’un Geçici 8. maddesinin 2. fıkrasındaki düzenlemeyle de kanun koyucu tarafından, lehe olan cezanın uygulanmasının öngörüldüğü sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, davacının istinaf başvurusunun kabülü ile ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın KALDIRILMASINA, 2577 sayılı Kanun'un değişik 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca esastan incelenen davada, dava konusu işlemin İPTALİNE karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 5307 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 8. maddenin 2. fıkrasındaki hükmün tahsilat aşamasına özgü bir kural olduğu, kuralın tamamlanmamış idari para cezalarına uygulanmasının vergi dairesi açısından bir zorunluluk olduğu, Nitekim Gelir İdaresi Başkanlığı'na gönderilen yazı ile idari para cezalarından henüz tahsil edilmemiş ve değişiklik sonrasında ilgili fiil için daha düşük idari para cezası hüküm altına alınmışsa, tahsilatın fiile ilişkin yeni hükümlerde karşılığı olan cezanın alt sınırdan yapılması gerektiğinin bildirildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacıya ait otogaz istasyonunda 11/09/2015 tarihinde yapılan denetimde, ilan panosunda otogaz satış fiyatının ilan edilmediğinden bahisle 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca 419.205,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararı tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un işlem tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 16. maddesinde idarî para cezaları, "Yaptırımlar" başlıklı 17. maddesinde ise esas olarak piyasa faaliyetinin (geçici veya süresiz) durdurulması ve lisans iptali hususları düzenlenmiştir. 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 36. maddesi ile, 5307 sayılı Kanun'un 17. maddesi, "İdarî yaptırımlar; tedbirler, lisans iptalleri ve idarî para cezalarından oluşur. (...) Bu Kanuna göre idarî yaptırımlar aşağıdaki usulde yürütülür:

a) Lisans sahibi kişiler hakkında bu Kanuna, ikincil mevzuata veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına aykırı davranılması hâlinde. Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller için ilgilisine Kurum veya Kurumca yetkilendirilen kuruluşlar tarafından, otuz gün içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceği ihtar edilir.

Verilen ihtar süresi sonunda mevzuata aykırı durumu devam ettirenlerin ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur. Niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiilin tespit tarihinden itibaren iki yıl içerisinde tekrar edilmesi hâlinde ise ihtar işlemi uygulanmaksızın ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur.

Geçici durdurma süresince, tehlikeli eylemin veya kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile faaliyetin durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin faaliyetler dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Geçici durdurma süresi sonunda da tespit edilen aykırılıklar giderilmezse, faaliyetin durdurulmasına devam edilerek soruşturma başlatılır ve gerekli idari yaptırımlar uygulanır. (...)" şeklinde değiştirilmiştir.

7164 sayılı Kanun'un 37. maddesi ile 5307 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 8. maddenin birinci fıkrasında, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idari para cezası verilmemiş olan ve Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller için, 17. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen ihtar yapıldıktan sonra sonucuna göre gerekirse idari soruşturma başlatılarak yaptırımlar uygulanır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce lisansı sonlandırılan veya iptal edilenler hakkında düzeltme imkânı bulunan fiiller için herhangi bir idari işlem tesis edilmez." kuralına yer verilmiştir.

Öte yandan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminin, Kanun'un karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlamına geldiği. 3. maddesinde, bu Kanun'un, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı.

"Zaman bakımından uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 26/09/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı kurala bağlanmıştır.

5307 sayılı Kanun'un 17. maddesinde yer verilen kural kapsamında 14/03/2019 tarih ve 8487-6 sayılı Kurul kararı ile, "İlan panosunda otogaz satış fiyatının ilan edilmemesi" niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

7164 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önce, 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinde idarî para cezaları, 17. maddesinde ise diğer yaptırımlar düzenlenmiş olup, idarî para cezalarının da idarî yaptırım oldukları hususunda tereddüt bulunmamakla birlikte, 5307 sayılı Kanun'da idarî para cezaları ile diğer yaptırımlar farklı usûl ve esaslara bağlanmıştır.

Bu bağlamda 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinde, 15 günlük süre içerisinde aykırılığın giderilmesi yönünde yapılması gereken ihbar, idarî para cezası verilebilmesinin ön şartı olarak belirtilmediği hâlde, idarî para cezası dışındaki idarî yaptırımları düzenleyen 17. maddesinin önceki metninde, lisans iptali için aykırılığın giderilmesi yönünde 15 günlük süre tanıyan ihbar yapılması zorunlu görülmüştür.

Daha da önemlisi, ilgiliye verilen 15 günlük süre içerisinde aykırılıklar giderildiği takdirde piyasa faaliyetinin geçici olarak durdurulmasına karar verilemeyeceği anlaşılmakla birlikte, söz konusu aykırılığın verilen süre içerisinde giderilmiş olması idarî para cezası verilmesine engel değildir.

Başka bir anlatımla, ilgilinin mevzuata aykırı fiili hem idarî yaptırım uygulanmasını hem de idarî para cezası verilmesini gerektiriyorsa, aykırılığın verilen süre içerisinde giderilmesi durumunda ilgilinin piyasa faaliyetinin geçici olarak durdurulması ve lisans iptali gibi yaptırımlar uygulanmayacak, ancak söz konusu mevzuata aykırılık nedeniyle idarî para cezası uygulanabilecektir.

Değişiklikten sonra ise, 5307 sayılı Kanun'un 17. maddesinde yapılan yeni düzenleme ile, idarî yaptırımlar sayılmış ve idarî para cezalarının da 17. maddedeki hükme tâbi olacağı belirtilmiştir.

Bu itibarla, 16. maddede yer verilen idarî para cezalarına ilişkin fiillerden Kurul tarafından belirlenen "niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olanlar" için otuz günlük süre içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceğinin ihtar edileceğine ilişkin düzenlemenin, idarî para cezaları yönünden cezalandırılmadan önce mevzuata aykırı davranışta bulunan kişi veya kişilere söz konusu aykırılığın ortadan kaldırılması için tanınmış bir imkân olduğu, bu yönüyle ihtarın kişinin cezalandırılabilmesine ilişkin bir ön şart teşkil ettiği ve anılan Kanun değişikliğinin failin lehine olduğu anlaşılmaktadır.

Bu bağlamda, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri işleyenlerin önceki kanun döneminde doğrudan idarî para cezasına muhatap oldukları hâlde, söz konusu kanun değişikliğinden sonra aynı fiilleri işleyenlerin ihlâlin ortadan kaldırılması hususunda ihtar edilmelerinin öngörülmesi, böylelikle ihtar edilen kişilerin söz konusu ihlâli ortadan kaldırarak ceza almaktan kurtulabilmelerine imkân tanınması karşısında, ihtar müessesesinin maddî hukuka etkisinin bulunduğu ve lehe kanun kapsamında belirtilen fiilleri önceki kanun döneminde işleyenler yönünden de geçmişe etkili olarak uygulanması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Diğer taraftan, 7164 sayılı Kanun'un 37. maddesi ile 5307 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 8. maddenin birinci fıkrasında, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idarî para cezası verilmemiş olan ve niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri işleyenler için nasıl bir usûl izleneceği öngörülmüş; ikinci fıkrasında ise maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurul tarafından karara bağlanmış idarî para cezalarının tahsiline ilişkin kurallara yer verilmiştir.

Söz konusu Geçici maddede, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri kanun değişikliğinden önce işleyen ve haklarında idarî para cezası uygulanan kişiler yönünden ne gibi bir işlem yapılacağı açıklanmamış olmakla birlikte, yeni düzenlemede yer alan ihtar müessesesi lehe kanun niteliğinde olduğundan, yargı aşamasındaki idarî para cezaları ile ilgili olarak yargı yerleri tarafından lehe kanun hükümlerinin belirtilen kişiler hakkında da uygulanması gerektiği açıktır.

Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde, 5307 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik uyarınca alınan düzenleyici Kurul kararıyla niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller arasında sayılan ilan panosunda otogaz satış fiyatının ilan edilmemesi fiili nedeniyle ihtarda bulunma şartının yerine getirilmesi ve lehe kanun niteliği taşıyan söz konusu kuralın davacıya da uygulanması zorunluludur. Bu itibarla, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararına yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararın kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline yönelik temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.