Danıştay 13. Daire E.2021/4224 K.2025/2409

Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin 2018 yılında ulusal petrol stok yükümlülüğünü yerine getirmediğinin tespit edildiğinden bahisle, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca Ocak ayı için 694.000,00-TL, Şubat ayı için 768.500,00-TL, Mart ayı için 570.000,00-TL olmak üzere toplam 2.032.500,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Kurulun ... tarih ve ... sayılı kararında düzeltme imkanı olan fiillerin sayıldığı, ulusal petrol stok yükümlülüğünün yerine getirilmemesine ilişkin fiilin düzeltme imkanı olan fiiller arasında sayılmadığı, 7164 sayılı Kanun'un 33. maddesi ile değiştirilen 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinde yer alan ihtar müessesesinin dava konusu uyuşmazlığa uygulama imkanı bulunmadığı;

Mahkemelerince UYAP üzerinden yapılan incelemede; dağıtıcı lisansı kapsamında faaliyet gösteren davacı şirket tarafından uzaktan erişim sistemini Kuruma açma yükümlülüğünü yerine getirmediği gerekçesiyle ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla piyasa faaliyetlerinin 30 gün süreyle geçici olarak durdurulmasına karar verildiği, söz konusu kararın iptali istemiyle açılan davada, ...

İdare Mahkemesinin ... tarihli ve ... esas sayılı ara kararıyla savunma alınıncaya kadar yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, 28/02/2018 tarihli ara kararıyla yürütmenin durdurulması isteminin reddine, Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği; davacının uzaktan erişim sistemine dair yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmemesi sebebiyle piyasa faaliyetlerinin geçici olarak durdurulduğu süre içerisinde aykırılıkları gidermediğinden Kurulun ... tarih ve ... sayılı kararıyla dağıtıcı lisansının iptal edildiği, söz konusu kararın iptali istemiyle açılan davada ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği; yine davacı şirket tarafından, 2017 yılı içerisinde 60.000 ton benzin ve motorin satışı yapılmadığının tespit edildiğinden bahisle ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla dağıtıcı lisansının iptaline ve lisans iptaline yönelik işlemin 31/12/2018 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesine karar verildiği, söz konusu kararın iptali istemiyle açılan davada ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği;

Bu durumda, Kurulun ... tarih ve ... sayılı kararıyla davacı şirketin lisans faaliyetinin geçici olarak durdurulmuş olması nedeniyle bayileri tarafından tek taraflı olarak sözleşmelerinin feshedildiği, bu nedenle fiili olarak ticari faaliyetinin durduğu, ürün tedarik edecek herhangi bir bayisinin kalmadığı,

davacı şirketin durumunu bildiren ve ticari faaliyetinin geçici olarak durdurulmasına ilişkin talebinin 09/02/2019 tarihli dilekçeyle davalı idareye sunulduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, dağıtıcı lisans faaliyeti devam edenlere ilişkin ulusal petrol stoku ve zorunlu petrol stoku yükümlülüğüne ilişkin idari yaptırımların, lisansı geçici olarak durdurulan ve lisansı geçici olarak durdurulduğu için bayilerince sözleşmeleri feshedilen ve lisansı iptal edilen dağıtıcı lisans sahiplerine aynen uygulanmasının hak ve nesafet kuralları ile bağdaşmadığı,

zorunlu petrol stokunun, rafineri, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin ikmal ettiği günlük ortalama ürün miktarının minimum yirmi katına karşılık gelen miktar olduğu, davacı dağıtım şirketinin bayilerince sözleşmelerinin feshedilmiş olması nedeniyle bayisinin bulunmadığı, ticari faaliyetinin durmuş olduğu, akaryakıt ikmali ve ürün tedariki yapılmadığı hususları karşısında dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, kanunla kendilerine verilen hak ve yetkilerin gerekli usul işlemleri tam ve eksiksiz olarak yerine getirilmek suretiyle kullanılarak dava konusu işlemin tesis edildiği, kamu düzenini korumayı amaçlayan idarelerince tesis edilen işlemlerin fonksiyonlarını icra edebilmeleri için çaydırıcı olması gerektiği, Mahkeme kararının eksik inceleme sonucunda verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin 2018 yılında ulusal petrol stok yükümlülüğünü yerine getirmediğinin tespit edilmesi üzerine başlatılan soruşturma kapsamında hazırlanan ... tarih ve ... sayılı soruşturma raporu, ... tarih ve E... sayılı yazılı savunma istem yazısı ile birlikte davacıya gönderilmiştir. Davacı tarafından yapılan yazılı savunmada ileri sürülen hususlar geçerli görülmeyerek ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla 2.032.500,00-TL idari para cezası verilmiştir. Bunun üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Petrol stokları" başlıklı 16. maddesinde, "Piyasada sürekliliğin sağlanması, kriz veya olağanüstü hallerde risklerin önlenmesi ve uluslar arası anlaşmalar gereği olağanüstü hal petrol stokları ile ilgili yükümlülüklerin ifası amaçlarıyla bir önceki yıl günlük ortalama kullanımının içindeki net ithalatın en az doksan günlük miktarı kadar petrol stoğu tutulur.

Ulusal petrol stoğu, rafineri, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin ikmal ettiği günlük ortalama ürün miktarının minimum yirmi katını kendi depolarında veya lisanslı depolama tesislerinde topluca veya statülerine göre ayrı ayrı bulundurma yükümlülüğü ile sağlanır. Rafinerilere ve depolara boşaltılmak üzere karasularında bulunan yüklü tankerler ile rafinerilerdeki ham petrol ve yarı mamul ürünler, ürüne tahvil edilerek ulusal stok mükellefiyetine sayılır. Ulusal petrol stoğu, depolanan yerin durumuna ve mevzuatın müsaadesi şartı ile vergisiz tutulabilir.

(...)

Ulusal petrol stoğunun esas gün sayısının belirlenmesi, artırılması, yönetimi, getirilebilecek yükümlülükler, ulusal petrol stoğunun temin süresi, ulusal petrol stoğunun cinsi, miktarı ve stoklama yerinin belirlenmesi, ulusal petrol stoğuna dair petrol ve hizmet alımları, stok ve stoklamaya ilişkin diğer kararlar ile tedbirlerin alınması, ulusal petrol stoklarından olağanüstü hallerde satış yapılması ile Cumhurbaşkanına sunulacak tekliflerin hazırlanması gibi konularda karar vermek üzere ve bu Kanuna göre oluşturulan Komisyonun çalışmasına ait usul ve esasların belirlenmesinde Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Ulusal petrol stoğu düzenlemesi kapsamında rafineri, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin bulundurmakla yükümlü oldukları stokları denetlemeye ve tutulacak bu stokların miktarında azalma yapılmayacak şekilde ürün cinsini ve ürünlerin birbirine tahvil edilmesini düzenlemeye Kurum yetkilidir."; "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinde, "Bu Kanuna veya ilgili mevzuata aykırı faaliyet gösterilmesi hâlinde sorumluları hakkında Kurulca aşağıdaki idari para cezaları uygulanır:

(...)

g) Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğü bulunan lisans sahiplerine, tespit tarihinde eksik tutulan her bir ton ürün için iki yüz elli Türk Lirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında ton küsuratı dikkate alınmaz. Bu bent kapsamında uygulanan idari para cezası, ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmının finansmanı için kullanılır." kurallarına yer verilmiştir.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin "Lisans süreleri" başlıklı 14. maddesinin ikinci fıkrasında, "Lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler lisans süresince geçerlidir."; "Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Yükümlülükleri" başlıklı 34. maddesinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri;

(...)

f) Ulusal petrol stoğu kapsamında, ikmal edilen günlük ortalama ürün miktarının minimum yirmi katının, kendi depolarında veya lisanslı depolama tesislerinde topluca veya statülerine göre ayrı ayrı bulundurulması ile yükümlüdür." kuralları yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat uyarınca, piyasada sürekliliğin sağlanması, kriz veya olağanüstü hallerde risklerin önlenmesi ve uluslararası anlaşmalar gereği olağanüstü hal petrol stokları ile ilgili yükümlülüklerin ifası amaçlarıyla bir önceki yıl günlük ortalama kullanımının içindeki net ithalatın en az doksan günlük miktarı kadar petrol stoğu tutulacağı; ulusal petrol stoğunun, rafineri, akaryakıt ve LPG dağıtıcı lisansı sahiplerinin ikmal ettiği günlük ortalama ürün miktarının minimum yirmi katını kendi depolarında veya lisanslı depolama tesislerinde topluca veya statülerine göre ayrı ayrı bulundurma yükümlülüğü ile sağlanacağı;

ulusal petrol stoğunun esas gün sayısının belirlenmesi, artırılması, yönetimi, getirilebilecek yükümlülükler, ulusal petrol stoğunun temin süresi, ulusal petrol stoğunun cinsi, miktarı ve stoklama yerinin belirlenmesi, ulusal petrol stoğuna dair petrol ve hizmet alımları, stok ve stoklamaya ilişkin diğer kararlar ile tedbirlerin alınması, ulusal petrol stoklarından olağanüstü hallerde satış yapılması ile Cumhurbaşkanına sunulacak tekliflerin hazırlanması gibi konularda karar vermek üzere ve bu Kanuna göre oluşturulan Komisyonun çalışmasına ait usul ve esasların belirlenmesinde Cumhurbaşkanının yetkili olduğu;

ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğü bulunan lisans sahiplerine, tespit tarihinde eksik tutulan her bir ton ürün için iki yüz elli Türk Lirası idari para cezası verileceği, eksik tutulan stok miktarının hesabında ton küsuratının dikkate alınmayacağı, öte yandan, lisans ile tanınan hakların ve üstlenilen yükümlülüklerin lisans süresince geçerli olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından olarak 2018 yılı Ocak, Şubat ve Mart aylarında ulusal petrol stok yükümlülüğünün yerine getirilmemesi üzerine soruşturma başlatıldığı, bu kapsamda hazırlanan soruşturma raporunun yazılı savunma istem yazısı ile birlikte davacıya tebliğ edildiği, davacı tarafından 12/06/2019 tarihinde Kurum kayıtlarına giren yazılı savunmasında ileri sürülen hususlar geçerli görülmeyerek dava konusu işlemin tesis edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı görülmektedir.

Lisans ile tanınan hakların ve üstlenilen yükümlülüklerin lisans süresince geçerli olduğu açık olmakla birlikte, dağıtıcı lisansı sahiplerinin tutmakla yükümlü olduğu ulusal petrol stok yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğinin tespit edilmesi için öncelikle yürürlükte bulunan bir lisansın şart olduğu noktasında herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır.

Dava konusu işlemin, davacının 2018 yılı Ocak, Şubat ve Mart aylarına ilişkin ulusal petrol stok yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle tesis edildiği, tutulmayan stok miktarı gün üzerinden hesaplanırken davacının Ocak ayı için 01/01/2018-15/01/2018 ila 19/01/2018-31/01/2018 tarihleri arasından, Şubat ayının tamamından, Mart ayı için ise 01/03/2018-23/03/2018 tarihleri arasından sorumlu tutulduğu anlaşılmıştır. Davacı tarafından ise söz konusu tarihlerde lisansın yürürlükte olmadığı ileri sürülmüştür.

UYAP üzerinden yapılan incelemede, davacının uzaktan erişim sistemini Kuruma açma yükümlülüğünü yerine getirmediğinden bahisle piyasa faaliyetlerinin 30 gün süreyle geçici olarak durdurulmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kurul kararının tesis edildiği, anılan Kurul kararına karşı 17/01/2018 tarihinde açılan davada, ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... sayılı kararıyla davalının birinci savunması ve ara kararı cevabı alındıktan ya da savunma ve ara kararına cevap verme süresi geçtikten sonra yeniden incelenmesine kadar işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, davalı idarece savunma dilekçesinin sunulmasından sonra Mahkemenin ... tarih ve E:... sayılı kararıyla yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verildiği, akabinde ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği ve bu kararın kesinleştiği görülmektedir.

Dairemizin 15/05/2025 tarihli ara kararıyla davalı idareden, ... tarih ve ... sayılı Kurul kararına karşı açılan davada Mahkemece verilen ara kararları ile nihai karar çerçevesinde tesis edilen işlemlerin tarihlerine ilişkin bilgi ve belgelerin istenildiği, davalı idarece ara kararına verilen cevabi yazıda, ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı uyarınca davacının piyasa faaliyetlerinin 16/01/2018 tarihinde sistem üzerinden 30 gün süreyle durdurulduğu, daha sonra ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... sayılı yürütmesi durdurma kararına istinaden 19/01/2018 tarihinde sistem üzerinden geçici durdurma işleminin kaldırıldığı, Mahkemenin ... tarih ve E:... sayılı yürütmesi durdurma isteminin reddi kararı üzerine 23/03/2018 tarihinde işlemin tekrar yürürlüğe koyulduğu beyan edilmiştir.

Bu durumda, lisans ile tanınan hakların ve üstlenilen yükümlülüklerin lisans süresince geçerli olduğu dikkate alındığında, davaya konu idari para cezasının miktarı belirlenirken anılan aylar için davacının lisansının yürürlükte olduğu süreler dikkate alınarak hesaplama yapıldığı, lisansın yürürlükte olmadığı dönemlerin ise idari para cezası hesaplamasına dahil edilmediği, buna göre, davacı şirket tarafından lisansının yürürlükte olduğu 2018 yılının Ocak ayı için 01/01/2018-15/01/2018 ila 19/01/2018-31/01/2018 tarihleri arasında, Şubat ayının tamamında, Mart ayı için ise 01/03/2018-23/03/2018 tarihleri arasında ulusal petrol stok yükümlülüğünün yerine getirilmediği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.