Danıştay 13. Daire E.2022/3066 K.2025/2719

Dava konusu istem: "Bursa ili, Nilüfer ilçesi, ... Mahallesi, .... Sokak, No:..." adresinde faaliyet gösteren davacıya ait iş yerinde 17/01/2019 tarihinde yapılan denetimde lisanssız bayilik faaliyeti yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin (1) numaralı alt bendi ve aynı maddenin (f) bendi uyarınca 124.375,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve...sayılı (İdare Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi kararında sehven ... olarak yazılmıştır.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; lisansız bayilik faaliyeti yapıldığından bahisle dava konusu işlemin tesis edildiği, ancak bayi ve bayilik tanımlarına bakıldığında görüleceği üzere bayilik için gerekli donanıma sahip bir işletmenin bulunması ve dağıtım şirketleri ile tedarik ve dağıtım için anlaşma yapılmasının gerektiği, dava konusu işleme esas tutanaklarda da akaryakıtın yoldan geçen tırlardan alınarak, karavanda bidon vb. malzemelerde tutularak, su dinamosu ve hortum yardımıyla yoldan geçen araçlara dolum yapıldığının kayda geçirildiği,

davacının yaptığı faaliyetin bayilik olarak tanımlanmasına imkan bulunmadığı, davacının fiilinin Kanun'un 19. maddesinde tanımını bulan "Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere, ikincil mevzuat veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına uymayanlar" tanımında değerlendirilebileceği, bu fiile ise Kanunun işlem tarihinde yürürlükte olan halinde "yüz on bin Türk Lirasından az olmamak" üzere idari para cezası tanımlanırken,

fiilin işlendiği tarihte yürürlükte olan halinde "bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar (2019 yılında uygulanacak para cezaları hakkında tebliğe göre 2.660-124.373)" idari para cezası tanımlandığı, alt ceza tutarı daha düşük ve lehe olan eski Kanun hükmünün uygulanması gerektiği anlaşıldığından, davacının fiilinin lisanssız bayilik faaliyeti olarak hatalı tanımlanması suretiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu idari işlem ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, emyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler ile Dairemizin 20/01/2025 ve 22/05/2025 tarihli ara kararlarına verilen cevaplar incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

"Bursa ili, Nilüfer ilçesi, ... Mahallesi, .... Sokak, No:.../..." adresinde faaliyet gösteren davacıya ait iş yerinde 17/01/2019 tarihinde yapılan denetimde lisanssız bayilik faaliyeti yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin (1) numaralı alt bendi ve aynı maddenin (f) bendi uyarınca 124.375,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı tesis edilmiştir. Bunun üzerine, bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 38. maddesinin yedinci fıkrasında, "Ceza sorumluluğu şahsidir." kuralına yer verilmiş; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 20. maddesinin birinci fıkrasında, "Ceza sorumluluğu şahsidir. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz." kuralı yer almıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 26. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, "1. Dava esnasında ölüm veya herhangi bir sebeple tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa, davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar; gerçek kişilerden olan tarafın ölümü halinde, idarenin mirasçılar aleyhine takibi yenilemesine kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına ilgili mahkemece karar verilir. Dört ay içinde yenileme dilekçesi verilmemiş ise, varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır.

2. Yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçeler iptal edilir." kuralına yer verilmiştir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, "Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar.

Kanun'da öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca dava sırasında tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olması hâlinde izlenecek usule ilişkin düzenleme yapılmıştır. Ancak, tarafların kişilik veya niteliğinde olabilecek değişikliğin kanun yolu safhasında da gerçekleşebileceği dikkate alındığında, anılan kuralın bu safhayı da kapsar biçimde anlaşılması gerekmektedir.

Buna göre, dava sırasında davacının, kanun yolu başvurusu sırasında ise kanun yolu başvurusunda bulunan tarafın, ölüm, tüzel kişiliğin ortadan kalkması gibi nedenlerle kişilik; vesayet altına alınma, tasfiye sürecine girme gibi medeni hakları kullanma ehliyetini sonlandıran ya da kısıtlayan nedenlerle nitelik değişikliğine uğraması hâlinde, davayı veya kanun yolu başvurusunu takip hakkı kendisine geçenin başvurusuna kadar ilgili mahkemece dosyanın işlemden kaldırılmasına; yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçelerin ise iptaline karar verilecektir.

Aynı maddede, dava esnasında gerçek kişilerden olan tarafın ölümü hâlinde, idarenin mirasçılar aleyhine takibi yenilemesine kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına ilgili mahkemece karar verileceği de belirtilerek, gerçek kişilerin idari yargıda davalı konumunda bulunabilecekleri istisnai hâllerde (idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda) gerçekleşebilecek ölüm olayının dava takibi bakımından doğuracağı sonuca ilişkin düzenleme yapılmıştır. Ancak, gerçek kişilerden olan tarafın ölümünün (tarafların kişilik veya niteliğinde olabilecek değişikliğe benzer şekilde) kanun yolu safhasında da gerçekleşebileceği dikkate alındığında, anılan kuralın bu safhayı da kapsar biçimde anlaşılması gerekmektedir.

Tam yargı davalarında davacının vefatı halinde davayı takip hakkı kendisine geçen mirasçılar davayı takip iradesini ortaya koyana kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. İptal davaları yönünden ise bir ayrım yapmak gerekir. İptali istenen işlemin sonuçları terekeye intikal etmiş veya ileride intikal edecek durumda ise mirasçıların takip hakkı doğar.

Çünkü böyle bir dava sonunda verilecek karar terekenin aktif veya pasifini etkileyeceğinden, mirasçıların bunu takip etmekte çıkarları olduğu açıktır. Buna karşılık iptali istenen işlemin doğurduğu veya doğuracağı sonuçlar davacının ölümüyle birlikte ortadan kalkıyorsa, başka bir anlatımla iptal davasının sonucu terekeyi ve mirasçıların hukukunu ilgilendirmiyorsa takip hakkından söz etmek de mümkün olmaz.

Böyle bir durumda dosyanın işlemden kaldırılmasına değil dava dilekçesinin iptaline karar verilmesi gerekir (Kâzım Yenice, Yüksel Esin, İdari Yargılama Usulü, Arısan Matbaacılık, Ankara, 1983, s. 564 - 572).

Dosyanın incelenmesinden, davacı vekili tarafından 30/06/2022 tarihinde kayıtlara alınan dilekçeyle davalı idarenin temyiz istemine cevap verildiği, davacının 30/07/2022 tarihinde vefat ettiği anlaşılmaktadır.

Bu aşamada, dava konusu Kurul kararıyla verilen idari para cezasının terekeye intikal edip etmeyeceği ve dava konusu işlemin yalnız öleni ilgilendiren bir işlem olup olmadığı tartışılmalıdır.

Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer bir anlatımla bir kimsenin yalnızca kendi eyleminden sorumlu olmasıdır. Bu ilkeye göre fail ya da şerik olmayan kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmaları mümkün değildir. Anayasa’nın 38. maddesinde idari suç ve cezalar ile adli suç ve cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından her ikisi de bu maddede öngörülen ilkelere tabidir. (Anayasa Mahkemesi, E:2019/1, K:2019/14, K.T.:14/03/2019, § 14)

4721 sayılı Kanun'un 599. maddesi uyarınca, mirasbırakının ölümüyle birlikte mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetlikleriyle birlikte mirasbırakanın borçlarını da toplu bir şekilde iktisap eder. Mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından mirasla kendilerine intikal eden malvarlığıyla değil tüm malvarlıklarıyla sorumlu olur. İdari para cezalarının terekeye intikal etmesi, mirasbırakanın fiili nedeniyle mirasçıların cezalandırılmasına yol açacak ve cezaların şahsiliği ilkesine aykırı olacaktır. Bu nedenle, idari para cezaları terekeye intikal etmez.

Bununla birlikte, idari para cezasının mirasbırakanın sağlığında tahsil edilmiş olması hâlinde, idari para cezasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla mirasçıların davayı takip etmelerinde hukuki menfaatlerinin olduğu kabul edilmelidir.

Uyuşmazlık konusu idari para cezasının ödenip ödenmediğinin Dairemizin 20/01/2025 ve 22/05/2025 tarihli ara kararlar ile sorulması üzerine, davalı idare tarafından ilgili idari para cezasının ödenmediği hususunun beyan edildiği görülmüştür. Bu nedenle, dava konusu idari para cezası sadece öleni ilgilendirmektedir.

Bu itibarla, suç ve cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca tahsili davacının şahsından mümkün olan idari para cezasının iptali istemiyle açılan davada, iptali istenilen işlemin doğurabileceği sonuçların davacının ölümüyle birlikte ortadan kalktığı ve dava konusu işlemin sonuçlarının terekeye intikal edecek durumda olmadığı anlaşıldığından, davanın yalnızca öleni ilgilendirdiği açık olup, 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirme yapılmak suretiyle bir karar verilmek üzere temyize konu kararın bozulması gerekmektedir.