Danıştay 13. Daire E.2022/3554 K.2022/4091

2- … Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN_KONUSU : … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce (MAPEG) 17/12/2021 tarihinde gerçekleştirilen, Kahramanmaraş ili hudutlarında bulunan ER:… sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu'nun (Taşınmaz Komisyonu) … tarih ve … sayılı kararı ile anılan ihalenin bu karara dayalı olarak iptaline ilişkin … tarih ve … sayılı MAPEG işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; ihaleye üç isteklinin teklif verdiği, isteklilerden birinin teklifinin ortalama fiyatın altında kalması nedeniyle değerlendirmeye alınmadığı, diğer iki isteklinin nihai olarak sundukları teklif fiyatının 1.000.000,00-TL ve 1.100.000,00-TL olduğu, ihalenin yüksek teklif fiyatı sunan davacı şirketin uhdesinde bırakıldığı, Mahkemelerinin 02/06/2022 tarihli ara kararı ile,

davalı idarelerden, uyuşmazlık konusu maden sahasının ihalesine ilişkin ihale komisyonu kararı alınmadan önce herhangi bir sebeple başvurusu geçersiz sayılan istekli bulunup bulunmadığının, var ise bu istekli/istekliler tarafından sunulan teklif tutarının/tutarlarının, davacı tarafından teklif edilen tutarın ekonomikliği, elverişliliği, kamu yararına uygun olup olmadığı yönünden herhangi bir değerlendirme yapılıp yapılmadığının ve … tarih ve … sayılı Taşınmaz Komisyonu kararının gerekçelerinin istenilmesine karar verildiği;

Davalı idarelerin cevabi yazılarında, dava konusu Taşınmaz Komisyonu kararının gerekçesinin, 'Sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı, piyasa şartları ve rekabet koşulları dikkate alınmış ve verilen tekliflerin kamu yararına uygun bulunmadığı değerlendirilmiştir.' şeklinde belirtildiği, maden sahalarına yönelik arama ruhsat ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukîliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere yetkilendirilen Taşınmaz Komisyonu'nun "sahanın mahiyetini, teklif miktarını, katılımcı sayısını, piyasa şartlarını ve rekabet koşullarını" dikkate aldığı,

dava konusu ihaleye 3 (üç) istekli katılmış ise de, bu katılımın rekabet şartlarının sağlanması için yeterli olarak değerlendirilmeyebileceği, 3 istekli ile yeterli rekabet şartlarının sağlanamamasının ihale kararının uygunluğunu denetleyen makam tarafından fiyatın da ekonomik olmaması nedeniyle ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak değerlendirilebileceği, bu itibarla, katılımcı sayısı nedeniyle yeterli rekabetin gerçekleşmemesinin yanı sıra, ara kararı cevabında belirtilen "sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı,

piyasa şartları ve rekabet koşulları" olguları da göz önünde bulundurularak bir karara varılmasının idarenin bu konuda sahip olduğu takdir yetkisi kapsamında olduğu dikkate alındığında, ihaleyi sonuçlandıran ihale komisyonu kararının uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ihalenin sonuçlandırılmasının ardından ihale bedelinin verilen süre içerisinde yatırıldığı, bu şekilde ihale sürecinin usulüne uygun olarak tamamlandığı, ihalenin uygun bulunmamasının hukuka uygun bir gerekçesinin bulunmadığı, hukuki güvenlik ilkesinin ihlâl edildiği, idarenin takdir yetkisinin hukuka uygun olarak kullanılması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

… Bakanlığı tarafından, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca oluşturulan Taşınmaz Komisyonu'nca dava konusu maden sahasının arama ruhsat ihalesinin uygun bulunmadığı, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki maden sahalarının ruhsatlandırılmasına yönelik ihalelerin kamu yararı dikkate alınarak değerlendirildiği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı; … Genel Müdürlüğü tarafından, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : İdari vesayete ilişkin usul ve esasların kanunla düzenlenmesi gerektiğine yönelik Anayasa'nın 127. maddesi dikkate alındığında, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın bağlı kuruluşu olan kamu tüzel kişiliğini haiz MAPEG tarafından sonuçlandırılan ihalenin uygun bulunmamasına yönelik Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'ne dayalı olarak tesis edilen dava konusu Taşınmaz Komisyonu kararında yetki unsuru bakımından hukuka uygunluk bulunmadığından, temyiz isteminin kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının bozulmasına ve dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davalı idarece 17/12/2021 tarihinde Kahramanmaraş ili hudutlarında bulunan ER:… sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesi gerçekleştirilmiştir.

İhaleye müracaat eden 3 (üç) isteklinin teklif zarflarının sunulmasından sonra teklifleri açık artırma aşamasına geçilmesi bakımından uygun bulunan 2 (iki) istekli arasında açık artırma yapılmış, en yüksek bedeli teklif eden davacı şirketin uhdesinde bırakılmak suretiyle ihale sonuçlandırılmıştır.

İhale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararı, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonu'na sunulmuş, Taşınmaz Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile ihalenin uygun bulunmadığına karar verilmiştir.

Taşınmaz Komisyonu'nun uygun bulmama kararının … tarih ve … sayılı işlemle davacıya bildirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinde, ilk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanların diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar göz önüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabileceği, kısıtlama gerekçesi ortadan kalkan alanların ihale yoluyla aramalara açılacağı, bu Kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlamanın ancak kanunla düzenleneceği.

"İlk müracaat ve ruhsatlandırma'' başlıklı 16. maddesinde. I. Grup (b) bendi madenlerde 50 hektarı, II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerde 100 hektarı geçmeyecek şekilde doğrudan işletme ruhsatı.

II. Grup (b) bendi madenlerde 100 hektarı, III. Grup madenlerde 500 hektarı, IV. Grup madenlerde 2.000 hektarı geçmeyecek şekilde ve tamamı denizlerde verilen III. ve IV. Grup madenlerde 50.000 hektarı geçmeyecek şekilde, V. Grup madenlerde 1.000 hektarı geçmeyecek şekilde arama ruhsatı düzenleneceği, ihale yolu ile hak sağlanan sahaların ihale bedelinin yatırılmasını müteakip iki ay içinde ön inceleme raporu ile arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi ve ruhsat bedelinin yatırılması hâlinde arama ruhsatı verileceği,

ruhsat bedelinin yatırılmaması ve bu belgelerin tamamlanmaması durumunda bu alanların başka bir işleme gerek kalmaksızın ihalelik saha konumuna geleceği kuralına yer verilmiştir.

12/09/2018 tarih ve 30533 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nde, "Kamu kurum ve kuruluşları (belediyeler ve il özel idareleri hariç) ile sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamu kurum ve kuruluşlarına ait şirketler, kendi mülkiyetlerinde veya tasarruflarında bulunan taşınmazlarıyla ilgili olarak; kamu kurum ve kuruluşları, vakıf, dernek veya bunların şirketlerine, gerçek veya tüzel kişilere;

satış, kira, irtifak, takas, tahsis, devir ve benzeri her türlü tasarrufa yönelik işlemlerini, bakanlıklar ile bağlı, ilgili ve ilişkili kamu kurum ve kuruluşlarında bakan yardımcısı, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında üst yönetici başkanlığında teşkil ettirilen komisyonlar vasıtasıyla yapacaklardır. Söz konusu komisyonlarca izin başvuru ve sonuçları Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında Cumhurbaşkanlığına bildirilecektir. ..." düzenlemesi yer almaktadır.

Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin "İhalenin sonuçlanması" başlıklı 21. maddesinde, ihale komisyonunun, teklif edilen ihale bedelini uygun görmesi hâlinde ihaleyi kazanan ilgiliye, ihale bedelini yatırması için on iş günü, ihaleye birden fazla kişinin katılması hâlinde ikinci ve sonraki teklif sahiplerine beşer iş günü süre vereceği, ihale bedeli yatırma takip çizelgesi sıralamasında kendisinden önceki müracaatçının yükümlülüğünü yerine getirmemesi durumunda, ihale bedelini yatırma sırası gelen müracaatçının teklif ettiği ihale bedelini beş iş günü içinde ilgili yerlere yatırmak zorunda olduğu,

ihale bedeli yatırma takip çizelgesinin müracaatçıların takip etmeleri için Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sayfasında yayımlanacağı, müracaatçıya ayrıca tebligat yapılmayacağı, ihaleyi kazananın ve sırası gelenin süresi içerisinde ihale bedelini yatırmasının zorunlu olduğu,

aksi hâlde müracaatçının hakkını kaybedeceği ve ihale teminatının irat kaydedileceği, ihaleyi kazananların ihale bedelini yatırıncaya kadar sıralamadaki diğer müracaatçıların ihale teminatlarının iade edilmeyerek bekletileceği, sırası gelen müracaatçının ihale bedelini yatırması hâlinde ihale sürecinin son bulacağı ve sıralamada sonra gelen müracaatçıların ihale teminatlarının iade edileceği, ihale işlemi sonucunda değerlendirme dışı kalan teklif sahiplerinin ihale teminatlarının ihaleden sonra iade edileceği kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, 17/12/2021 tarihinde gerçekleştirilen dava konusu ihalenin "İhale Teklifleri Takip Çizelgesi" ve diğer ihale dokümanı incelendiğinde, 3 (üç) isteklinin müracaat ettiği ihalede bir isteklinin teklifinin ortalamanın altında kaldığından bahisle değerlendirmeye alınmadığı, teklifleri değerlendirmeye alınan 2 (iki) isteklinin kapalı zarf içerisinde verdikleri teklif mektuplarında 311.000,00-TL ve 500.000,00-TL fiyat teklifinde bulundukları, sonrasında anılan 2 (iki) istekli arasında açık artırma usulünün uygulandığı, açık artırma yoluyla 4 defa teklif miktarı artırılarak 5. turda yarışın sonlandığı,

yarışın sonunda teklif miktarının 1.100.000,00-TL'ye ulaştığı ve bu bedel üzerinden ihalenin davacı şirketin uhdesinde bırakıldığı, İhale Komisyonu'nun ihaleyi sonuçlandıran kararının, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu'na sunulduğu, ihaleyi sonuçlandıran kararın Taşınmaz Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile uygun bulunmadığı, anılan kararın … tarih ve …sayılı MAPEG işlemiyle davacıya bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dava konusu ihaleye birden fazla isteklinin katıldığı, bu istekliler arasında açık artırma usulünün uygulandığı ve her defasında teklif bedeli artırılarak ihale yarışının 4 defa tekrarlandığı anlaşıldığından uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için Dairemizin 14/09/2022 tarihli ara kararıyla davalı idarelerden; ihale sürecine ilişkin aktarılan maddi vakıalar ile Mahkemenin 02/06/2022 tarihli ara kararına davalı idarelerin verdiği cevabi yazılarda yer alan sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı ve rekabet koşulları arasında hangi yönlerden ilişki kurularak davacı şirkete ait teklifin kamu yararına uygun bulunmadığına dair açık, anlaşılır, somut ve dava konusu uyuşmazlığa özgü gerekçelerin sorulmasına karar verilmiştir.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı cevabi yazısında, "... Maden sahaları zaman zaman taban ihale bedelleri üzerinden ruhsatlandırılmakla birlikte, zaman zaman da taban ihale bedelinin onlarca kat fazlasına ruhsatlandırılabilmektedir.

Bu husus büyük ölçüde sahanın konumu ve rezerv bilgileri de dikkate alındığında piyasa şartlarıyla ilişkili olup piyasa şartları ihale taban bedelinin belirlendiği dönem ile ihalenin yapılacağı dönem arasında geçen sürede dahi ciddi farklılıklar gösterebilmektedir.

Dava konusu teklif de ihale taban bedelinden fazla olmakla birlikte taban ihale bedeli, verilen teklifler ve piyasa koşulları dikkate alındığında ihaleye konu maden sahasının daha yüksek bir ihale bedeliyle ruhsatlandırılabileceği, diğer bir söylemle, söz konusu teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği gerekçesiyle dava konusu talep ... Taşınmaz Komisyonunca uygun görülmemiştir. ..." şeklinde açıklamalara yer verilmiştir.

İhalede oluşan fiyatın piyasa şartlarına uygun olup olmadığını en iyi bilebilecek durumda bulunan ihale yetkilisinin yerindelik denetimi yaparak kamu menfaatinin korunması amacına yönelik düzenlemeler uyarınca oluşturulan ve ihaleyi kesinleştirme yetkisi uhdesinde bulunan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürü'nün de yer aldığı Taşınmaz Komisyonu'nca, ihale sonucu ortaya çıkan teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceğinden bahisle dava konusu işlemlerin tesis edildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, ara kararı cevabında belirtilen "ihaleye konu maden sahasının daha yüksek bir ihale bedeliyle ruhsatlandırılabileceği" ve "mezkûr sahanın, güncel piyasa koşulları da dikkate alınarak belirlenecek taban ihale bedeli üzerinden ve kamu yararına uygun olarak yeniden ruhsatlandırılması gerektiği" de göz önünde bulundurularak, ihaleyi sonuçlandıran ihale komisyonu kararının uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.