Danıştay 13. Daire E.2022/4576 K.2022/4612

Dava konusu istem: Davacı kooperatif tarafından, Şanlıurfa ili, Eyyübiye ilçesi, … Mahallesi, … sayılı parselde kayıtlı taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Emlak Dairesi Başkanlığı tarafından 29-30/06/2022 tarihlerinde satış suretiyle ihaleye çıkılmasına ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; dava dosyasının ve ... İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden; davacı kooperatif tarafından, bakılan davanın da konusunu oluşturan, Şanlıurfa ili, Eyyübiye ilçesi, … Mahallesi, … sayılı parselde kayıtlı taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Emlak Dairesi Başkanlığı tarafından 29-30/06/2022 tarihlerinde satış suretiyle ihaleye çıkılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle ilk olarak 15/06/2022 tarihinde ... İdare Mahkemesi’nin E:… sayılı dosyasında kayda giren Ankara İdare Mahkemesi'ne hitaplı dilekçe ile dava açıldığı;

... İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, … İdare Mahkemesi Başkanlığı'na hitaben yazılan dilekçeyle dava açıldığı ve sehven … sayılı esasa kaydedildiği anlaşılan dosyanın esas kaydının kapatılmasına, dosyanın … İdare Mahkemesi Başkanlığı'na gönderilmesine karar verildiği, anılan karar üzerine … İdare Mahkemesi'ne gönderilen dava dosyasının ... İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasına kaydedildiği ve davanın derdest olduğu, aynı işlemin iptali istemiyle Mahkemelerinin kaydına 20/06/2022 tarihinde giren dilekçeyle de bakılan davanın açıldığı;

Bu durumda, 15/06/2022 tarihinde açılan ve ... İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı üzerine ... İdare Mahkemesi’nin … esasında kayda giren dava ile 20/06/2022 tarihinde Mahkemelerinin E:… sayılı dosyasına kayden açılan davanın tarafları, konusu ve sebebinin aynı olduğu, dolayısıyla davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, davanın açılmamış sayılması kararı verilmesi üzere dava açılması ile meydana gelmiş olan sonuçların ortadan kalktığı, İdare Mahkemesi'nin davanın açılmamış sayılmasına ilişkin kararı henüz kesinleşmemiş olsa bile derdestlik durumunun son bulduğu, dolayısıyla temyize konu İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava şartları" başlıklı 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması" kuralına yer verilmek suretiyle "derdestlik" dava açma şartları arasında sayılmış; 115. maddesinde ise, dava şartı noksanlığı tespit edildiğinde mahkemenin davayı usûlden reddedeceği kurala bağlanmıştır.

6100 sayılı Kanun'un 114. maddesinin gerekçesinde, "... (ı) bendinde aynı davanın önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması hususu yani teknik bir ifadeyle derdestlik iddiası olumsuz bir dava şartı hâline getirilmiş ve bu suretle derdestlik itirazı bir ilk itiraz olmaktan çıkartılıp; dava şartına ilişkin usulî bir itiraza dönüştürülmesi sağlanmıştır. Açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın davacısı, hukuki korunma sürecini başlatmıştır.

Artık onun aynı davayı bir başka mahkeme önüne getirmesinde hukuken korunmaya değer güncel bir yararı kalmamıştır; bu bağlamda hukuken korunma ihtiyacı içerisinde bulunmamaktadır ve onun yapacağı tek iş, davanın sonucunu beklemekten ibarettir. ... Daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın, hangi saikle olursa olsun ikinci kez açılması hâlinde, davacının bu ikinci davayı açmaktaki yararı hukuki değildir.

O hâlde derdestlik itirazının korunmasının temelinde, aynı davanın tekrar açılıp görülmesinin sağlanmasında davacının hiçbir hukuki yararının bulunmadığı düşüncesi yatmaktadır. Hukuki yararın ise dava şartı olduğu konusunda, bu düzenlemeden önce dahi doktrin ve yargı uygulaması bağlamında bir görüş birliği mevcuttur." açıklamasına yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun tespit edilmesi hâlinde, usûl hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukukî yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davacı kooperatif tarafından, bakılan davanın da konusunu oluşturan, Şanlıurfa ili, Eyyübiye ilçesi,. Mahallesi, … sayılı parselde kayıtlı taşınmazın Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Emlak Dairesi Başkanlığı'nca 29-30/06/2022 tarihlerinde satış suretiyle ihaleye çıkılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle ilk olarak 15/06/2022 tarihinde ... İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasında kayda giren. İdare Mahkemesi'ne hitaplı dilekçe ile dava açıldığı, ...

İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla,. İdare Mahkemesi Başkanlığı'na hitaben yazılan dilekçeyle açıldığı ve sehven … sayılı esasa kaydedildiği anlaşılan dosyanın esas kaydının kapatılmasına, dosyanın. İdare Mahkemesi Başkanlığı'na gönderilmesine karar verildiği, anılan karar üzerine. İdare Mahkemesi'ne gönderilen dava dosyasının ...

İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasında kayda girdiği görülmekte ise de, anılan Mahkeme'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla başvuru harcı, karar harcı ve posta gideri yatırılmadan dava açılması nedeniyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6. maddesinin 4. fıkrası uyarınca davanın açılmamış sayılmasına karar verildiği görülmektedir.

Bir usûl hukuku kurumu olarak derdestlik, davanın görülmekte/incelenmekte olması demektir. Derdestlikten maksat, davaya konu hukukî uyuşmazlığın davanın açılmasından sona ermesine kadarki süreçte içerisinde bulunduğu usûl hukukuna ilişkin hâldir. Başka bir ifadeyle, derdestliği “davanın tekrarlanması” olarak nitelendirmek yanlış olmayacaktır (KURU Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, Şubat 2001, İstanbul, Cilt II, s. 1679).

2577 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına veya 4. maddede yazılı yerlere (Danıştay veya ait olduğu mahkeme başkanlıklarına veya bunlara gönderilmek üzere idare veya vergi mahkemesi başkanlıklarına, idare veya vergi mahkemesi bulunmayan yerlerde büyükşehir sınırları içerisinde kalıp kalmadığına bakılmaksızın asliye hukuk hâkimliklerine veya yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarına) verilen dilekçelerin harç ve posta ücretleri alındıktan sonra kaydı yapılır ve dava bu kaydın yapıldığı tarihte açılmış sayılır.

Anılan Kanun'un 6. maddesinin 4. fıkrasına göre, herhangi bir sebeple harcı veya posta ücreti verilmeden veya eksik harç ve posta ücreti ile dava açılmış olması hâlinde, otuz gün içinde harcın ve posta ücretinin verilmesi ve tamamlanması hususu ilgiliye tebliğ edilir. Tebligata rağmen gereği yerine getirilmediği takdirde bildirim aynı şekilde bir daha tekrarlanır.

Bu defa da harç ve posta ücreti süresi içinde verilmez veya tamamlanmaz ise davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.

Davanın açılmamış sayılması hâlinde görülmekte olan bir davadan söz edilemeyeceğinden, derdestlik durumundan da söz edilemez. Her ne kadar davanın açılmamış sayılması kararı temyizi kabil nihaî bir karar ise de, baştan itibaren ortada bir dava bulunmadığından bunun doğal sonucu olarak derdest olduğundan da bahsedilemez (IŞIKLAR Celal, İdari Yargıda Derdestlik, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XVI, Y. 2012, S.1, s. 78). Bu itibarla, davacının açtığı diğer davada davanın açılmamış sayılmasına karar verildiğinden, işbu davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.