Danıştay 13. Daire E.2023/1002 K.2023/4063

2- … Genel Müdürlüğü (…) VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … Maden Kimya Makina Nakliye İnşaat Taahhüt Akaryakıt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU

… İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce 21/06/2022 tarihinde gerçekleştirilen Bursa ili hudutlarında bulunan ER:… sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin ...tarih ve ...sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu (Taşınmaz Komisyonu) kararı ile bu karara dayalı olarak ihalenin iptaline ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davacının, Bursa ili sınırları içerisinde bulunan maden sahasının ihalesine katıldığı, anılan ihalenin uhdesinde kaldığı, ihale bedelini yatırdığı hâlde 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereğince Bakanlık bünyesinde oluşturulan komisyonca ruhsatlandırılmasının uygun bulunmadığı gerekçesiyle tarafına ruhsat verilmediği;

Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, idarelerin bireysel ya da düzenleyici işlemler tesis ederken sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığı, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanmaları gerektiği, bu işlemlerin hukuka uygunluklarının yargı mercileri tarafından denetlenmesi sırasında ise, idareyi işlem yapmaya iten sebebin de irdeleneceği, bu itibarla, idare hukukunda işlemlerin objektif bir sebebe dayanması gerektiği, sebep unsurunun ise, karar alınmadan veya işlem tesis edilmeden önce varolan ve idareyi belli bir karar veya işlem tesis etmeye götüren hukuki veya fiili durum olarak tanımlandığı;

Bu kapsamda, davalı idare tarafından dava konusu komisyon kararı ile ihale onayının uygun bulunmamasını gerektiren hukuki ve fiili durumun ortaya konulması, bir başka anlatımla işlemin sebep unsurunun belirlenmesi gerektiği;

Olayda, her ne kadar davalı Bakanlık bünyesinde oluşturulan komisyonun takdir yetkisi kapsamında işlem tesis etmeye yetkisi bulunmakta ise de, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması ve yetki kullanılarak tesis edilen işleminde somut gerekçesinin bulunması gerektiği, davalı idarelerin dosyaya sundukları savunma dilekçeleri ve ekleri incelendiğinde ise, dava konusu komisyon kararının somut gerekçesinin ortaya konulamadığının anlaşıldığı;

Bu itibarla, dosyadaki bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu işlemde sebep unsuru yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, Taşınmaz Komisyonu'nun devlete gelir getiren taşınmazların hangi şekilde en verimli kullanılacağı hususunda takdir yetkisinin bulunduğu, bu kapsamda sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı, piyasa şartları ve rekabet koşulları dikkate alınarak davacının teklifinin kamu yararına uygun olmadığının değerlendirildiği, dava dosyasında takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığına ilişkin somut bir bilgi ve belgenin bulunmadığı, dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararının bozulması gerektiği.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı, piyasa şartları ve rekabet koşulları dikkate alınarak yapılan değerlendirme neticesinde verilen tekliflerin kamu yararına uygun olmadığının değerlendirildiği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, davalı idarelerin temyiz dilekçelerinin önceki dilekçelerinin tekrarı mahiyetinde olduğu, Mahkeme kararının hukuka aykırılığını ortaya koyan, kararın bozulmasını gerektiren somut bir iddia bulunmadığı, aynı tarihli Taşınmaz Komisyonu kararında uygun olduğuna karar verilen ihalelerin hiçbirinde ihale bedelinin işbu ihale bedelinden (13.545.000,00-TL) yüksek olmadığı, değerlendirmelerin subjektif olduğu, ihalenin hiçbir gerekçe gösterilmeden iptal edildiği, dava aşamasında ileri sürülen kamu zararı iddiasının gerçek dışı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Dosyanın incelenmesinden, Bursa ilinde bulunan IV. Grup maden sahasına ilişkin 21/06/2022 tarihinde gerçekleştirilen ruhsat ihalesine biri davacı şirket olmak üzere 6 isteklinin katıldığı, kapalı teklif zarflarının açılmasından sonra teklifleri, geçerli kapalı tekliflerin aritmetik ortalamasının %50'sinin üzerinde kalan 3 istekli arasında açık artırma usûlüyle ihaleye devam edildiği, 2 defa artırım yapıldıktan sonra 3. artırımda davacı şirketle yarışan dava dışı şirketlerin ihaleden çekilmesi üzerine ihale komisyonunun 21/06/2022 tarihli kararı ile 13.545.000,00-TL'lik teklif fiyatı üzerinden ihalenin davacı şirketin üzerinde bırakıldığı,

ihale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararının 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonu'na sunulduğu, Taşınmaz Komisyonu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile ihale komisyonu kararının uygun bulunmadığı, anılan kararın … tarih ve … sayılı MAPEG işlemiyle davacı şirkete bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İdarenin işlem ve eylemlerinde Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda olduğuna yönelik kural uyarınca, dava konusu ihalede eşit muamele ilkesine uygun davranılıp davranılmadığı ve idarenin eşit muamele ilkesine uygun davranma zorunluluğunu ortadan kaldıran dava konusu ihaleye özgü gerekçelerin bulunup bulunmadığının irdelenmesi amacıyla Dairemizin 08/06/2023 tarihli ara kararıyla davalı idarelerden, dava konusu ihalenin yapıldığı 21/06/2022 tarihinde gerçekleştirilen bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedelleri, katılımcı sayısı,

isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller, ihale komisyonu kararları ile bu tarihte gerçekleştirilen ihalelerden Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunan ve uygun bulunmayan ihalelerin tamamına ilişkin bilgiler ile Taşınmaz Komisyonu'nun 07/09/2022 tarihli kararı ile uygun bulunan ve uygun bulunmayan bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedeli, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller,

ihale sonucu ortaya çıkan bedeller ile ihale komisyonu kararlarını içeren bilgilerin liste hâlinde istenilmesine ve ER:… sayılı maden sahasına yönelik ruhsat ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu Taşınmaz Komisyonu kararının maddi ve hukuki gerekçelerinin, aynı tarihte uygun bulunan ve uygun bulunmayan diğer maden ruhsatı ihaleleri de göz önünde bulundurularak somut, açık, anlaşılır bir şekilde açıklanmasının istenilmesine karar verilmiştir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 21/07/2023 tarihli cevabi yazısı ekinde, Taşınmaz Komisyonu'nca dava konusu ihalenin uygun bulunmama gerekçesi, "... Maden sahaları zaman zaman taban ihale bedelleri üzerinden ruhsatlandırılmakla birlikte zaman zaman da taban ihale bedelinin onlarca kat fazlasına ruhsatlandırılabilmektedir.

Bu husus büyük ölçüde sahanın konumu ve rezerv bilgileri de dikkate alındığında piyasa şartlarıyla ilişkili olup piyasa şartları ihale taban bedelinin belirlendiği dönem ile ihale işlemlerinin nihayete ereceği dönem arasında geçen sürede dahi ciddi farklılıklar gösterebilmektedir. ... dava konusu teklif de ihale taban bedelinden fazla olmakla birlikte taban ihale bedeli, verilen teklif ve piyasa koşulları dikkate alındığında ihaleye konu maden sahasının daha yüksek bir ihale bedeliyle ruhsatlandırılabileceği,

diğer bir söylemle söz konusu teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği düşünülmektedir. Bu nedenlerle talep, ... Taşınmaz Komisyonunca ... uygun görülmemiş olup mezkur sahanın, güncel piyasa koşulları dikkate alınarak, en az dava konusu nihai teklif olan 13.545.000,00-TL taban ihale bedeli üzerinden ve kamu yararına uygun olarak yeniden ihale edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. ..." şeklinde belirtilmiş.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 24/07/2023 tarihli cevabi yazısı ekinde 21/06/2022 tarihinde gerçekleştirilen ihaleler ile Taşınmaz Komisyonu tarafından 07/09/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin bilgilere tablo hâlinde yer verilmiştir.

Dairemizin 08/06/2023 tarihli ara kararı üzerine davalı idareler tarafından gönderilen cevabî yazıların içeriği, yazı ekinde yer verilen 21/06/2022 tarihli ihaleler ve Taşınmaz Komisyonu tarafından 07/09/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin tablo hâlinde sunulan bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, taban ihale bedeli 226.264,00-TL olarak belirlenen dava konusu IV. Grup maden ruhsatı ihalesi ile aynı maden grubunda,

aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelin çok altında olduğu bir ihale Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunmasına karşın (Örneğin,

aynı tarihli Taşınmaz Komisyonu'nca değerlendirilen ve taban ihale bedeli 226.264,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:… sayılı saha için 265.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan ihalenin onayı uygun bulunmuştur.) taban ihale bedelinin yaklaşık 60 katı kadar fiyat teklif edildiği için davacı şirket üzerinde bırakılan ER:… sayılı maden ruhsatı ihalesinin uygun bulunmadığı ve anılan sahaya ilişkin ihale bakımından eşit muamele ilkesine aykırı davranılmasını haklı kılan somut gerekçelerin de ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, maden sahalarına yönelik ruhsat ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukîliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere kamu menfaatinin korunması amacına yönelik oluşturulan ve ihaleyi kesinleştirme yetkisi uhdesinde bulunan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürü'nün de yer aldığı Taşınmaz Komisyonu'nun, ihale sonucu ortaya çıkan teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği, bu nedenle ihale sonucu oluşan bedelin uygun bulunmayarak söz konusu ihale sahasının yeniden taban ihale bedeli belirlemek suretiyle tekrar ihaleye çıkılması yönündeki değerlendirmesinin,

ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak göz önünde bulundurulabileceği ve MAPEG tarafından sonuçlandırılan ihalelerin uygunluğunu değerlendirme noktasında takdir yetkisinin bulunduğu açık olmakla birlikte;

dava konusu ihaleyle özdeş nitelikteki (aynı maden grubunda, aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelin çok altında olduğu ihale) maden ruhsatı ihalelerine ilişkin onaylar uygun bulunmuşken 13.545.000,00-TL olarak teklif edilen ihale bedeli taban ihale bedelinin yaklaşık 60 katı olmasına karşın dava konusu ihale bakımından farklı tutum benimsenmesini haklı kılan somut gerekçelerin ortaya konulamaması nedeniyle, Taşınmaz Komisyonu'na verilen takdir yetkisinin objektif esaslara,

eşit muamele ilkesine ve takdir yetkisinin veriliş amacına uygun kullanılmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun bulunmuş, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri ise kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.