Danıştay 13. Daire E.2023/1711 K.2025/1177

Dava konusu istem: Kestel Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğünce 12/10/2022 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 21. maddesinin (b) bendi uyarınca pazarlık usulü ile gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Kestel Vani Mehmet Mahallesi Gençlik Merkezi Yapılması ile Kestel Kent Meydanı (Meydan Kestel) Çevre Düzenlemesi Yapım İşi" ihalesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlık konusu ihalenin, Gençlik Merkezi Yapılması İle Kestel Kent Meydanı Çevre Düzenlemesi Yapım İşi olduğu, davalı idarece, "çevre tanziminde yer altı otoparkının, can ve mal güvenliği, su yalıtımı ve benzeri imalatlar bakımından tören alanı ile bağlantılı olması, projede bulunmayan bağlantı yolları imalatlarının yapılarak Kestel Kent Meydanının hizmete açılabilmesi için kalan imalatların ivedilikle yapılmasının zorunlu hale gelmesi, otopark yapılan alanın Kestel ilçe merkezinde olması, Kestel Kaymakamlığı, kamu kurum ve kuruluşlarının yoğun olması,

Kestel ticaretinin kesişim merkezinde bulunması nedeniyle araç ve yaya trafiğinde aksaklıklar meydana gelmesi, çalışmaların devam etmesinin sahanın şantiye halinde olması nedeniyle can ve mal güvenliğini tehdit etmesi" sebepleriyle 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin (b) bendi uyarınca pazarlık usulü ile ihalenin yapıldığının belirtildiği, bu bağlamda, pazarlık usulü ile ihale yapılması için gerekli şartların oluşup oluşmadığı incelendiğinde; işin can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliğine ilişkin ifadelere yer verilmiş ise de bu hususa ilişkin somut tespitlerin yapılmadığı,

soyut ifadelere yer verilerek gerekçeye ilişkin kanıtların ortaya konulamadığı, bu durumda, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanabilmesi için açıklık ve rekabetin sağlanması kamu yararı açısından gerekli olduğundan, 4734 sayılı Kanun'un 21/b maddesinde belirtilen şartların oluştuğuna dair hukuken geçerli bir neden gösterilmeksizin söz konusu ihalenin pazarlık usulü ile gerçekleştirilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, uyuşmazlık konusu ihalenin pazarlık usulüyle yapılabilmesi için 4734 sayılı Kanun'un 21/b maddesinde belirtilen şartların sağlandığı, davacının dava açmadan önce tüketilmesi zorunlu olan şikayet ve itirazen şikayet başvurularında bulunmaksızın doğrudan yargı yoluna başvurmasının hukuka aykırı olduğu, davacının ihale ile doğrudan hiçbir ilgisinin bulunmadığı, dava konusu işlemle arasındaki menfaat ilişkisini ortaya koyamadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Kestel Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğünce 12/10/2022 tarihinde 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin (b) bendi uyarınca pazarlık usulü ile "Kestel Vani Mehmet Mahallesi Gençlik Merkezi Yapılması ile Kestel Kent Meydanı (Meydan Kestel) Çevre Düzenlemesi Yapım İşi" ihalesi gerçekleştirilmiştir. Davacı tarafından, söz konusu ihaleden 03/11/2022 tarihinde EKAP üzerinden haberdar olunduğu belirtilerek, ihalenin pazarlık usulü ile yapılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında menfaatleri ihlal edilenler tarafından, tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış; 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçelerinin, diğer ilk inceleme konuları yanında ehliyet yönünden de inceleneceği; altıncı fıkrasında, ehliyet hususunun davanın her safhasında dikkate alınacağı kurala bağlanmış; aynı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine karar verileceği belirtilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "İhaleye katılımda yeterlik kuralları" başlıklı 10. maddesinde, "İhaleye katılacak isteklilerden, ekonomik ve malî yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler istenebilir:

(...)

b) Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için;

(...)

2) İstekli tarafından kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak;

a) Son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan yapım işleri ile kabul işlemleri tamamlanan yapımla ilgili hizmet işleriyle ilgili deneyimi gösteren belgeler,

b) Son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan yapım işleri ile kabul işlemleri tamamlanan yapımla ilgili hizmet işlerinde sözleşme bedelinin en az %80'i oranında denetlenen ya da yönetilen işlerle ilgili deneyimi gösteren belgeler,

(...)

İhale konusu işin niteliğine göre yukarıda belirtilen bilgi veya belgelerden hangilerinin yeterlik değerlendirmesinde kullanılacağı, ihale dokümanında ve ihale veya ön yeterliğe ilişkin ilân veya davet belgelerinde belirtilir. (...)" kuralına yer verilmiştir.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin “İstenecek belgeler” başlıklı 30. maddesinde, ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere aday veya isteklilerden istenecek belgelere ilişkin olarak, "Yaklaşık maliyetine bakılmaksızın aday veya isteklinin teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgeler ile iş deneyim belgesinin" her ihalede istenilmesinin zorunlu olduğu.

"İş deneyimini gösteren belgeler" başlıklı 39. maddesinde, aday veya isteklilerden, yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt ettikleri, ihale konusu iş veya benzer işlerdeki deneyimlerini tevsik etmeleri için iş deneyim belgesi istenilmesinin zorunlu olduğu.

"İş deneyim belgesi düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşlar" başlıklı 43. maddesinin 2. fıkrasında, gerçek kişilere veya 1. fıkrada sayılanlar dışındaki tüzel kişilere gerçekleştirilen işler için belediye sınırları veya mücavir alan içinde ilgili belediye tarafından, belediye sınırları veya mücavir alan dışında il özel idaresi tarafından iş deneyim belgelerinin düzenleneceği kurala bağlanmıştır.

İhaleye ait İdari Şartname'nin 7.5. maddesinde, ihale kapsamında sunulması istenilen mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterlerin sayıldığı, söz konusu maddede isteklinin yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ve teklif edilen bedelin %50'sinden az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin sunulmasının zorunlu olduğunu belirtilmiş; 7.6. maddesinde, Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği'nde yer alan BIII Grubu işlerin benzer iş olarak kabul edileceği düzenlemesi yer almıştır.

Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği'nin eki Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Listesinde "(B) ÜSTYAPI (BİNA) İŞLERİ" bölümünde "III. GRUP: BİNA İŞLERİ" 1. BII. Grup işler, 2. BI. ve BII. Grubu işlerin dışındaki bina işleri olarak belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

Yargı kararlarında ve doktrinde "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idari işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve ciddi bir alaka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmektedir. İptal davalarında davacı olabilmek için subjektif bir hakkın ihlal edilmesi şartı aranmamakta, menfaat ihlali yeterli sayılmaktadır.

İptal davasının gerek anılan maddede, gerek içtihat ve doktrinde belirtilen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alakası kurabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü gerekmektedir.

Yapım işleri ihalelerinde, isteklilerin ekonomik ve mali yeterliğinin belirlenmesine ilişkin olarak 4734 sayılı Kanun'un 10. maddesinde hangi bilgi ve belgelerin istenebileceği belirtilmiş; Kanun’da sayılan bilgi ve belgelerin şekil ve içeriklerine ilişkin şartlara ise Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nde yer verilmiştir.

İhaleye ait İdari Şartname'nin 7.5. maddesinde, ihale kapsamında sunulması istenilen mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler sayılmış, söz konusu maddede isteklinin yurt içinde veya yurt dışında kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ve teklif edilen bedelin %50'sinden az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin sunulmasının zorunlu olduğu belirtilmiş olup, 7.6. maddesinde de,

dava konusu ihalede Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği'nde yer alan "BIII Grubu" işlerin benzer iş olarak kabul edileceği belirtildiğinden, aday veya isteklilerin "BIII Grubu" işlerden elde ettiği bir iş deneyim belgesine sahip olması ve bunu ihalede sunması gerektiği açıktır.

Davacı tarafından dava açmaktaki menfaati, dava dilekçesinde "... inşaat ve çevre düzenleme işleri bütün belediyelerde açık ihale usulü ile ihale edilmektedir. Müvekkil de bu ihalelere katılmaktadır." şeklinde ifade edilmiş ve Mahkemece yalnızca davacının anılan beyanı esas alınarak dava açma ehliyetinin bulunduğundan bahisle işin esası incelenerek karar verilmiştir.

Dairemizin 26/11/2024 tarihli ara kararı ile davacıdan, dava konusu ihaleye katılma yeterliği olup olmadığı hususunun anlaşılabilmesi için Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği'nde yer alan B-III Grubu işlerde iş deneyim belgesine sahip olunduğunu tevsik edecek bilgi ve belgeler istenilmiş olmasına rağmen davacı tarafından, kendisine verilen süre içerisinde ara kararında belirtilen hususlara ilişkin olarak herhangi bir bilgi ve belge sunulmadığı görülmüştür.

Bu durumda, davacının ihale konusu alanda faaliyet gösterdiği iddiasını doğrulayacak herhangi bir belgenin dosyaya ibraz edilmediği, bir başka ifade ile bu iddialara dayalı olarak ihale işleminin iptalini istemenin davacının faaliyet sahası ile ilgili olduğunun ve menfaatini ne şekilde etkilediğinin ortaya konulamadığı dikkate alındığında, davacının bakılan davayı açmakta menfaatinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, esası incelenmek suretiyle verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin kararda usul kurallarına uygunluk görülmemiştir.