Danıştay 13. Daire E.2023/1791 K.2024/517

Dava konusu istem: ... Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'nce ...tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Mamul Yemek Hizmeti Alımı" ihalesine ilişkin olarak davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikâyet başvurusunun reddine yönelik ... tarih ve ... sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda.

1. iddianın incelenmesinden, davacının yaklaşık maliyeti öğrendiği tarihin ihale tarihi olan 31/10/2022 olduğu, başvuru sahibi tarafından ihale tarihini takip eden on gün içerisinde, yani 10/11/2022 tarihine kadar idareye şikâyet başvurunda bulunması gerektiği, ihalede istekli tarafından idareye söz konusu iddia ile ilgili olarak ilk şikâyet başvurusunun 09/11/2022 tarihinde yapıldığı ve idare tarafından 11/11/2022 tarihinde şikâyet başvurusunun reddedildiğinin bildirildiği, 11/11/2022 tarihinde ihale komisyonu kararı açıklandıktan sonra idareye yeniden 18/11/2022 tarihinde ikinci kez şikâyet başvurusunda bulunulduğu,

söz konusu başvuruda, ilk başvuruda yer verilen yaklaşık maliyetin hatalı tespit edildiği yönündeki iddianın yinelendiği, davacının 09/11/2022 tarihli şikâyet başvurusunun idare tarafından 11/11/2022 tarihinde tebliğ edilen yazı ile reddedilmesi üzerine başvuru sahibi tarafından bu kararın bildirimini izleyen on gün içerisinde (21/11/2022 tarihine kadar) davalı idareye itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmadığı ve ilgili mevzuat uyarınca aynı kişi tarafından idareye yapılan ve ilk başvuru ile aynı mahiyette olan daha sonraki şikâyet başvurularına idarece verilen cevapların başvuru süresini yeniden başlatmayacağı hüküm altına alındığı,

başvuru sahibi tarafından 30/11/2022 tarihinde davalı idareye yapılan itirazen şikâyet başvurusunun süre yönünden reddi gerektiği;

2. iddianın (itirazen şikâyet başvurusunda 2. ve 3. iddia) incelenmesinden, ihale üzerinde bırakılan isteklinin ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait yılsonu bilançosunu sunduğu, ilgili belgelerin asıllarının sunulduğu, sunuluş şeklinin uygun olduğu, ayrıca idare tarafından da isteklinin bilançosuna ait sorgulamanın EKAP üzerinden yapılarak uygun bulunduğu;

4734 sayılı Kanun’un 34. maddesinde yer alan ve tüm idareleri bağlayan “her ne suretle olursa olsun, idarece alınan teminatların haczedilemeyeceği ve üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağı” ilişkin kuralın geçici teminat mektubu standart formuna 20/10/2020 tarih ve 31260 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile eklendiği, bahse konu değişikliğin mevzuatta zaten var olan bir hususa açıklık getirdiği, anılan ibarenin ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan geçici teminat mektubunda bulunmamasının esasa etkili olmadığı;

3. iddianın (itirazen şikâyet başvurusunda 4. iddia) incelenmesinden, geçerli teklif sahibi isteklilerin teklifleri kapsamında sunduğu işletme kayıt belgelerinin “https://ggbs.tarim.gov.tr/” adresi üzerinden teyidi yapıldığı, ihale tarihi itibarıyla aktif olarak kayıtlı olduğu;

İşletme kayıt belgelerinde yer alan adres ile son yayımlanan Ticaret Sicili Gazetelerindeki adreslerin aynı olması gerektiğine yönelik bir zorunluluk bulunmadığı, ihaleye teklif veren isteklilerin işletme kayıt belgelerinin de ihale tarihi itibarıyla aktif olarak kayıtlı olduğu;

4. iddianın (itirazen şikâyet başvurusunda 5. iddia) incelenmesinden, davacı şirket tarafından ihale dokümanının 25/10/2022 tarihinde indirildiği, başvuru sahibinin 18/11/2022 tarihinde idareye şikâyet başvurusunda bulunduğu, dokümana yönelik başvuru süresi ve ihale tarihi geçtikten sonra 30/11/2022 tarihinde davalı idareye yapılan itirazen şikâyet başvurusuna konu edildiği, başvuru sahibinin iddiasının süre yönünden reddedilmesi gerektiği anlaşıldığından, itirazen şikâyet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı olduğu sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Mahkeme kararının gerekçesiz olduğu, Kurul kararının kopyalanıp yapıştırıldığı, adil yargılanma hakkının ihlâl edildiği, yargılama giderlerinin yanlış yazıldığı, yaklaşık maliyete yönelik yapılan itirazen şikâyet başvurusunun süre yönünden reddinin hukuka aykırı olduğu, kesinleşen ihale komisyonu kararının tebliğinden itibaren sürenin başlatılması gerektiği, emsal kararların da bu yönde olduğu,

şikâyet başvurusunda ileri sürülmeyen hususların itirazen şikâyet başvurusunda ileri sürülmesi hâlinde Kurul tarafından incelenmesi gerektiği, ihale uhdesinde kalan isteklinin geçici teminatını ve bilançosunu formlara uygun olarak sunmadığı, geçici teminata ilişkin hususun tamamlatılması gerektiği, bilançoya ilişkin belgenin tamamlatılamayacağı, işletme belgesi ve ticaret sicili gazetesindeki adreslerin farklı olduğu iddiasının araştırılmadığı,

Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmeliğin 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca araştırma yapılması gerektiği, eşit muamele ilkesi uyarınca ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin düzeltme beyannamelerinin esas alınmayacağı iddiasının incelenmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, kanun koyucunun amacının ihale sürecinin bir an önce bitirilerek ihalenin iptal tehdidinden kurtarılması olduğu, şikâyet ve itirazen şikâyet sürelerinin hak düşürücü süreler olduğu, hak düşürücü sürelerin re’sen göz önüne alınması gerektiği, davacının yaklaşık maliyeti 31/10/2022 tarihinde öğrendiği, ilk şikâyet başvurusunu 09/11/2022 tarihinde yaptığı, anılan başvurunun 11/11/2022 tarihinde reddedildiğinin davacıya bildirildiği, bu tarihten itibaren süresi içerisinde itirazen şikâyet başvurusunda bulunması gerektiği, ihale dokümanına yönelik iddiasını süresinde ileri sürmediği,

geçici teminat mektubundaki eksik ibarenin işin esasına etkili olmadığı, bilançoların usulüne uygun sunulduğu, işletme kayıt belgeleri ile son Ticaret Sicili Gazetelerindeki adreslerin karşılaştırılmasına yönelik bir düzenleme bulunmadığı, eşit muamele ilkesine uygun denetim yapıldığı, dava konusu Kurul kararı ile temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ

Dosyanın incelenmesinden, davacının yaklaşık maliyeti öğrendiği tarihin ihale tarihi olan 31/10/2022 olduğu, ihalede istekli tarafından idareye söz konusu iddia ile ilgili olarak ilk şikâyet başvurusunu 09/11/2022 tarihinde yapıldığı ve idare tarafından 11/11/2022 tarihinde şikâyet başvurusunun reddedildiğinin bildirildiği, 11/11/2022 tarihinde ihale komisyonu kararı açıklandıktan sonra idareye yeniden 18/11/2022 tarihinde ikinci kez şikâyet başvurusunda bulunulduğu, söz konusu başvuruda, ilk başvuruda yer verilen yaklaşık maliyetin hatalı tespit edildiği yönündeki iddianın yinelendiği,

davacının 09/11/2022 tarihli şikâyet başvurusunun idare tarafından 11/11/2022 tarihinde tebliğ edilen yazı ile reddedilmesi üzerine başvuru sahibi tarafından bu kararın bildirimini izleyen on gün içerisinde (21/11/2022 tarihine kadar) davalı idareye itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmadığı ve ilgili mevzuat uyarınca aynı kişi tarafından idareye yapılan ve ilk başvuru ile aynı mahiyette olan daha sonraki şikâyet başvurularına idarece verilen cevapların başvuru süresini yeniden başlatmayacağı hüküm altına alındığı,

başvuru sahibi tarafından 30/11/2022 tarihinde davalı idareye yapılan itirazen şikâyet başvurusunun 1. iddiaya ilişkin kısmının süre yönünden reddi gerektiği gerekçesiyle dava konusu idarî işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Dairemiz yerleşik içtihatları uyarınca, kamu ihalelerine yönelik şikâyet başvuru süresinin, ihale sürecindeki işlem ve eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı, ihale sürecindeki hukuka aykırı olduğu iddia edilen işlem veya eylemlerin "farkına varıldığı tarihin" ise ihalenin bütün hüküm ve sonuçlarının yer aldığı kesinleşen ihale kararının ilgililere tebliğ edildiği tarih olarak kabul edilmesi gerektiği, yaklaşık maliyetin hesaplanmasına karşı yapılan şikâyet başvurusunun kesinleşen komisyon kararının tebliğinden itibaren yapılabileceğinin kabul edildiği görülmektedir.

Bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhuriyeti'nde, herkes hukuka uygun araçlardan faydalanmak suretiyle hak arama özgürlüğüne sahiptir. Hak arama hürriyeti, Anayasa'nın 36. maddesinde temel haklar ve hürriyetler başlığı altında düzenlenmektedir.

Anayasa'nın 36. maddesi lafzi olarak yorumlandığında, hak arama hürriyetinin sadece mahkeme önünde iddia ve savunmada bulunmaya yönelik olduğu sonucuna varılabilecekse de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 13. maddesinde etkili başvuru hakkı ile ilgili olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Leander/İsveç başvurusunda 13. maddede atıf yapılan makamın bir yargı makamı olması zorunluluğunun bulunmadığı sonucuna varıldığı göz önüne alınarak idarî makamlar tarafından yapılan inceleme de hak arama hürriyeti içerisinde değerlendirilmelidir.

(Örnek kararlar: Harris, O'Boyle, Warbrick, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku, Çev., Mehveş Bingöllü Kılcı, Ulaş Karan, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 2021, s. 726, dn., 76) Nitekim 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesi dikkate alındığında, zorunlu idari başvuru yolu bulunması hâlinde zorunlu idari başvuru yolunun dava şartı olarak düzenlendiği görülmektedir.

Bu itibarla, 09/11/2022 tarihli şikâyet başvurusunda bulunmayarak, 11/11/2022 tarihli ihale komisyonu kararı ile yaklaşık maliyetin hesaplanışına karşı şikâyet başvurusunda bulunabilecek olan davacının, daha önce başvuru yapmış olmasının aleyhine yorumlanmaması ve adil yargılanma hakkı kapsamında yapılan itirazen şikâyet başvurusunun süresinde kabul edilerek temyiz konu İdare Mahkemesi kararının 1. iddiaya ilişkin kısmının bozularak dava konusu işlemin ilgili kısmının iptaline karar verilmesi, diğer iddialar yönünden Mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.