Danıştay 13. Daire E.2023/1831 K.2023/3139

Dava konusu istem: Trabzon ili, Köprübaşı ilçesi, ... mahallesi, ... mevkiinde bulunan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca 10 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin 23/12/2022 tarihinde gerçekleştirilen ihale üzerinde kalan davacı tarafından söz konusu ihalenin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca ita amirince onaylanmayarak iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda. 23/12/2022 tarihli ihale şartnamesinde, "Tarımsal üretim ile spor ve dinlenme amacıyla kiraya verilen taşınmaz kiralama amacı dışında kullanılamaz, üzerinde hiçbir şekilde sabit yapı ve tesis inşa edilemez. Ancak kiracı tarafından talep edilmesi halinde üretim için zorunlu olan, kiralama amacına matuf takılıp sökülebilir malzemelerle geçici nitelikte tesis, depo vb. yapılabilir.

Bunlar kontrol ekibinin uygun görüşü ve Belediyenin izni ile yapılabilir.

Bu şekilde izin verilen yapılar, sözleşme bitiminde kiracı tarafından kaldırılır ve tahliye edilir." maddesinin yer aldığı, anılan ihale şartnamesinde ihaleye konu taşınmazın spor ve tarım maksatlı kullanılabileceği ve kalıcı bina inşa edilemeyeceğinin ihaleye girenlere bildirilmesine rağmen davacı tarafından ihalesi yapılan taşınmaz üzerinde bungalov ev yapılacağının şifahen bildirilmesi üzerine davalı idare tarafından kamu yararı ve hizmet gerekleri düşünülerek ihalenin onaylanmadığı,

ita amirince taşınmaz üzerine bungalov ev yapılması hususunun belediyeye ait taşınmazın kiralanma amacına ve bu suretle ihale şartnamesine aykırı olduğunun değerlendirilerek dava konusu işlemin tesis edildiği, ita amirince ihalenin onaylanmamasında ayrıca davacının ihale sözleşmesini imzalamak maksadıyla defalarca çağrılmasına rağmen gelmemesi ve belediye başkanlığınca kiraya verilecek taşınmazın futbol sahası olarak kullanımının daha uygun olacağının değerlendirilmesinin de etkili olduğu,

ita amirince takdir yetkisinin kamu yararı dışındaki gerekçelerle kullanıldığı yönünde dosyada herhangi bir bilgi veya belgenin bulunmadığı da göz önüne alındığında, ihalelerde yerindelik denetimi yapma yetkisi olan belediye başkanınca ihale şartnamesine aykırılık oluştuğu gerekçesiyle tesis edilen ihalenin onaylanmamasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, taşınmazın kullanım amacına aykırı olarak bungalov ev yapılacağına dair herhangi bir girişimde bulunulmadığı, idarenin dosyaya sunduğu yazılardan sözleşme imzalamak için başvuru bile yapmayan birinin ihale onay aşamasındayken ihaleye uymayacağını ita amirine ifade etmesinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı, ihaleye çıkarılan taşınmazın şartnamede belirtilen kullanım amacına aykırı kullanılacağına yönelik kendisi tarafından yapılan bir fiil bulunduğunun davalı idarece ispatlanamadığı, Mahkemece idarenin bilgi ve belgeye dayanmayan savunmalarına itibar edilerek karar verildiği,

bu bağlamda idari yargılama usulünün önemli güvencelerinden olan silahların eşitliği ilkesine aykırı davranıldığı, somut olayda gereken araştırma yapılmaksızın, zaten güçlü konumdaki davalı yanın dayanaksız beyanlarına itibar edilerek, maktu gerekçelerle hüküm kurulduğu, ihalenin yıllık kira bedeli olarak 2.400,00 TL' den başlatıldığı, kendilerince 44.000,00 TL teklif edilerek ihalenin kazanıldığı, başka bir deyişle ihale açılışının yirmi katına yakın teklifte bulunulduğu, aradaki fark düşünüldüğünde, ita amirince yıllık beklentiye ulaşılmadığı yönündeki iddianın yerinde olmadığı,

davalı yanın yıllık kira beklentisinin ölçütünün anlaşılamadığı, yirmi katı teklife rağmen beklentiye ulaşılmamış ise ihale açılışının daha yüksekten yapılmamasının anlaşılamadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, ihalenin onaylanmaması hâlinde somut bilgi ve belgelerin sunulmasının zorunlu olmadığı, takdir hakkının hukuka uygun şekilde kullanıldığı şartnameye aykırı davranacağını beyan eden davacının söz konusu şifahi bildirimi üzerine ihalenin onaylanmadığı, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Köprübaşı Belediye Başkanlığı tarafından, Trabzon ili, Köprübaşı ilçesi, ... mahallesi, ... mevkiinde ... ada,... parselde bulunan 4380,67 m² yüz ölçümlü taşınmazın dinlenme ve spor sahası niteliğinde olarak kullanılması şartıyla 10 yıllığına kiraya verilmesine yönelik ihale yapılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı meclis kararı alınmıştır.

23/12/2022 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye davacı ile birlikte toplam üç katılmış, en yüksek teklif 44.000,00 TL olarak davacı tarafından verilmiş, ihale komisyonu olan Belediye Encümeni'nce ihalenin en yüksek teklifi veren davacının üzerinde bırakılması yönünde ... tarih ve ... sayılı karar alınmış, bu karar ita amiri olan Belediye Başkanı'nın onayına sunulmuş, ancak 2886 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca söz konusu ihale ita amiri tarafından onaylanmayarak ihalenin iptal edilmiştir.

Anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "İlkeler" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasında, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde,uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.". 3. maddesinde, "Bu Kanunda yazılı işleri yaptırmaya ve ve ihaleye, idarelerin ita amirleri yetkilidir.". "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Kanunun uygulanmasında: ...

Tahmin edilen bedel: İhale konusu olan işlerin tahmin edilen bedelini ve yapım işlerinde keşif bedelini, Uygun bedel: Artırmalarda, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere, teklif edilen bedellerin en yükseğini; eksiltmelerde tahmin edilen bedeli geçmemek üzere, teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenini, bedel tahmini yapılamayan ihalelerde teklif edilen bedellerin uygun görülenini,... ifade eder.".

29. maddesinde, "Komisyonlar gerekçesini belirtmek suretiyle ihaleyi yapıp yapmamakta serbesttir. Komisyonların ihaleyi yapmama kararı kesindir.";31. maddesinde, "İhale komisyonları tarafından alınan ihale kararları, ita amirlerince karar tarihinden itibaren en geç 15 işgünü içinde onaylanır veya iptal edilir. İta amirince karar iptal edilirse ihale hükümsüz sayılır." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2886 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile, itâ âmirlerine 15 gün içinde ihaleyi onaylama ya da onaylamayarak iptal etme konusunda tanınan yetki, ihale işlemlerinin sadece mevzuata uygunluğunu denetlemeye yönelik olmayıp, aynı zamanda ihale konusu işin özelliklerini, benzer işlere ilişkin diğer ihalelerin sonuçlarını ve ihalede oluşan fiyatın piyasa şartlarına uygun olup olmadığını en iyi bilebilecek durumda bulunması nedeniyle itâ âmirinin yerindelik denetimi yaparak Hazine menfaatini koruması amacıyla düzenlenmiştir.

Nitekim, ihaleye katılanlar arasında yapılan anlaşmalar veya bazı katılımcıların ihaleden çekilmeye zorlanmaları veya belli paylar karşılığında piyasa şartlarına uygun olmayan teklifler vermeye ikna edilmeleri yoluyla kamu kaynaklarının haksız biçimde özel kişi veya kuruluşlara aktarılması şeklinde gelişen olaylara ülkemizde rastlandığı bilinen bir husustur.

Bütün bu gerçekleri göz önünde tutan kanun koyucu, son kez genel bir değerlendirme yaparak idare menfaatini kollamak üzere itâ âmirine sözü edilen yetkiyi tanımıştır.

Bu itibarla, hem hukuka uygunluk hem de yerindelik denetimi yapan itâ âmiri tarafından bu konuda alınan idari kararın yargısal denetiminin de özellik arz edeceği açıktır.

Başka bir anlatımla, 2886 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile itâ âmirine ihale komisyonu kararlarını onaylama zorunluluğu getirilmemesi nedeniyle, anılan madde ile itâ âmirine tanınan yetkinin ihaleyi onaylamama yönünde kullanılması hâlinde, bu yetkinin kamu yararına kullanıldığının ispatı bakımından, itâ âmirince hukuken kesin delil niteliği taşıyan belgelere dayanılması gibi bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Bu nedenle, ihaleyi onaylamama işleminin idari davaya konu edilmesi hâlinde gerek davalı idarenin mahkemeye yapacağı açıklamalar ve sunduğu belgeler ve gerekse mahkemece re'sen yapılacak araştırma sonucunda elde edilen bulgular, işlemde kamu yararına aykırılık bulunmadığını ortaya koyar nitelikte ise, ihaleyi onaylamama işleminin hukuka aykırılığından bahsedilemeyecektir..

Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından ihale için gerekli şartlar sağlanarak ihaleye katılım sağlandığı ve idarece öngörülen muhammen bedelin (2.400,00-TL) üzerinde gerçekleşen bir fiyat teklifiyle (44.000,00-TL) ihalenin geçici onayı yapılarak davacı üzerinde bırakıldığı, ancak ihale işleminin ita amirince uygun görülmeyerek iptal edildiği görülmekle birlikte, davalı idare tarafından, ihalenin iptaline ilişkin dava konusu işlemde herhangi bir gerekçe belirtilmediği,

Mahkemenin 24/02/2023 tarihli ara kararına davalı idarece verilen cevapta ise, ihale şartnamesinde ihale konusu taşınmazın spor ve tarım maksatlı kullanılabileceği, kalıcı bina inşa edilemeyeceği ihaleye katılanlara bildirilmesine rağmen davacı tarafından taşınmazda bungalov ev yapılacağının bildirildiği ve söz konusu taşınmazda futbol sahasının yapılmasının daha uygun olacağından ihale şartnamesine aykırılık oluştuğu, ayrıca sözleşme imzalaması için defalarca çağrıldığı hâlde sözleşme imzalamaya gelmediği gerekçesiyle ihalenin iptal edildiğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, her ne kadar davalı idare tarafından "ihale şartnamesine aykırılık nedeniyle ihalenin iptal edildiği" ileri sürülmüş ise de, davacının taşınmazda bungalov ev yapacağı yönündeki beyanı ile ortaya çıktığı ileri sürülen ihale şartnamesine aykırı durumun ve davalı idarece ihalenin iptal edilmesine gerekçe gösterilen diğer sebeplerin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulamadığı göz önüne alındığında, dava konusu ihalenin iptalini gerektirecek hukuken geçerli, somut verilere dayalı bir neden ortaya konulmaksızın ihalenin onaylanmaması suretiyle iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.