Danıştay 13. Daire E.2023/3009 K.2025/2144

Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisi olarak faaliyet gösteren ... Otomotiv Taşımacılık Turizm Gıda ve İnşaat Sanayi Ticaret Ltd. Şti.'ye (...) ait akaryakıt istasyonunda 16/01/2021 tarihinde yapılan denetimde, bayinin otomasyon sisteminin doğru ve tutarlı veriler içermediğinin ve bayide tespit edilen aykırılıkların Kuruma bildirilmediğinin tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca 1.671.837,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...a.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen ... sayılı soruşturma kapsamında, Gaziantep İl Emniyet Müdürlüğünce ...'e ait akaryakıt istasyonunda 16/01/2021 tarihinde yapılan denetime ait tutanakta, "Otomasyon sisteminin çalışır vaziyette olduğu, ancak satışların otomasyon sistemine yansımadığı, Gelir İdaresi uzmanlarınca yazarkasa fişleri ile otomasyon sistemine ilişkin kayıtların uyuşmadığına dair tutanak tutulduğu" hususlarının kayıt altına alındığı,

bunun üzerine Kurum kayıtlarında yer alan otomasyon sistemi verilerinin incelenmesi neticesinde, "01/01/2021 - 17/02/2021 tarih aralığında ...'e ait akaryakıt istasyonu otomasyon sistemi verilerinin (A-1a) ve düzeltilmiş istasyon otomasyon sistemi verilerinin (A-1b) olmadığı, E-7 Uzaktan Erişim Sistemi verilerine göre inceleme döneminde faturalı dolum olarak yapılmış herhangi bir dolumun ve/veya dolum bilgisinin ilgili tablolarda olmadığı, UE-5 Satış Raporu tablosunda inceleme döneminde toplamda 15.054,56 lt motorin satışı olmuşken bu verinin istasyon otomasyon sistemine yansımadığı,

UE-1 Detaylı İstasyon Otomasyon Sistemi Tablosunda hiçbir satışın görülmediği; 'tank iletişim hatası', 'internet erişim hatası', 'tanımsız' ve 'belirtilen bayi - dağıtım şirketi uyumsuz', 'lisans numarası yanlış veya iptal edilmiş lisans' şeklinde uyarıların kayıtlarda olduğu"nun tespit edildiği, bu durumda, dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin, bayisine ait akaryakıt istasyonunda otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmasını sağlayacak gerekli tedbirleri almadığı, bu kapsamda oluşan aykırılıkları zamanında gidermediği ve tespit edilen söz konusu hususlara ilişkin olarak Kuruma aykırılık bildiriminde bulunulmadığı anlaşıldığından,

davacı şirkete idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, davalı idarece 31/12/2020 tarihinden itibaren dağıtıcı lisansının iptal edilmiş olması sebebiyle, bayisi ...'e ait otomasyon verilerinin Kuruma bildirilemediği, bu verileri iletmek istemesine rağmen otomasyon sisteminin buna müsaade etmediği, lisansı iptal edilene dek ilgili bayiye ait verilerin sorunsuz bir şekilde Kuruma iletildiği, 5015 sayılı Kanun'a aykırı bir eyleminin bulunmadığı, öte yandan dava konusu işleme esas alınan fiilinin niteliği itibarıyla düzeltme imkanı olan fiiller arasında yer aldığı, bu fiiller yönünden ihtar şartı getiren lehe düzenlemenin kendisine de uygulanması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisi olarak faaliyet gösteren ...'e ait akaryakıt istasyonunda 16/01/2021 tarihinde yapılan denetime ait tutanakta, "otomasyon sisteminin çalışır vaziyette olduğu, 16/01/2021 tarihli satışların otomasyon sistemine yansımadığı, Gelir İdaresi görevlilerinin yazar kasa fişi ile otomasyon sisteminin uyuşmadığına dair tutanak tanzim ettiklerinin taraflarına bildirildiği, otomasyon ile fiziki ölçümleri yapılan tankların doluluk oranının aynı olduğu,

probe ile ilgili bir problemin bulunmadığı" husuları kayıt altına alınmış, bunun üzerine ... tarih ve ... sayılı Başkanlık Olur'u ile davacı şirket hakkında doğrudan soruşturma açılmasına karar verilmiş, yürütülen soruşturma sonucu hazırlanan ... tarih ve ... sayılı Soruşturma Raporu'nda, "Kurum kayıtlarında yer alan otomasyon sistemi verilerinde 01/01/2021 - 17/02/2021 tarih aralığında ...'ün otomasyon sistemi tablosu (A-1a) ve düzeltilmiş otomasyon sistemi tablosunda (A-1b) hiçbir verinin olmadığı,

E-7 Uzaktan Erişim Sistemi verilerine göre inceleme döneminde faturalı dolum olarak yapılmış herhangi bir dolumun ve/veya dolum bilgisinin ilgili tablolarda olmadığı, UE-5 Satış Raporu tablosunda inceleme döneminde toplamda 15.054,56 lt motorin satışı olmuşken bu verinin istasyon otomasyon sistemine yansımadığı, UE-1 Detaylı İstasyon Otomasyon Sistemi Tablosunda hiçbir satışın görülmediği; 'tank iletişim hatası', 'internet erişim hatası', 'tanımsız' ve 'belirtilen bayi - dağıtım şirketi uyumsuz', 'lisans numarası yanlış veya iptal edilmiş lisans' şeklinde uyarıların kayıtlarda olduğu" tespit edilmiştir.

Bu tespitler üzerine, davacıdan istenilen yazılı savunma ve Denetim Dairesi Başkanlığının konuya ilişkin görüşünün Kurul tarafından değerlendirilmesi neticesinde, davacı şirketin bayisinin otomasyon sisteminin doğru ve tutarlı veriler içermediği ve bayide tespit edilen aykırılıkların Kuruma bildirilmediğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinin (2) numaralı alt bendi uyarınca 1.671.837,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı alınmıştır.

Anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

Bununla birlikte, davacı şirketin dağıtıcı lisansının ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla 31/12/2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere iptal edildiği, ... tarih ve ... sayılı Olur ile davacı şirketin bayisi ... tarafından dağıtıcı tadili yapılarak bağlı olduğu dağıtım şirketinin değiştirildiği, dağıtıcı lisansının iptaline ilişkin Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... sayılı kararıyla söz konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, Mahkeme kararının uygulanması kapsamında davacı şirketin dağıtıcı lisansının yürürlüğe girmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı Olur ile ilgili bayi tarafından tekrar dağıtıcı tadili yapıldığı ve davacı şirketin bayisi olarak faaliyetine devam ettiği anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan "Dağıtım" başlıklı 7. maddesinin altıncı fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. Dağıtıcı lisansı sahibi, Kurumun bu sisteme erişimini sağlar. Kurum.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ve ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görevlerinin gerektirdiği ölçüde bu sisteme doğrudan erişimini sağlar. Kurum, yukarıda sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duyacağı bilgi ve belgeleri yine görevlerinin gerektirdiği ölçüde verir.

Söz konusu sistemi kurmadığı ya da Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığı tespit edilen dağıtıcılara ve yetkilendirilen tüzel kişilere 19. maddede öngörülen miktarda idari para cezası uygulanır. Dağıtıcı lisansı sahipleri, bayi denetim sisteminin kurulmadığı veya kurulan sistemin Kurumca yapılan düzenlemelere uygun bulunmadığı tespit edilen bayilere akaryakıt ikmali yapamaz." kuralı yer almıştır.

06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Kurul kararının 4. maddesinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir bayi denetim sistemi kurar ve uygular.

Bu kapsamda dağıtıcı lisansı sahibi: a) Akaryakıt istasyonlarında akaryakıt hareketlerini elektronik ortamda izlenebilmesine yönelik istasyon otomasyon sistemi kurar. Bayi denetim sistemi ile bayilerindeki akaryakıt hareketlerini izler ve raporlar. b) Bayi denetim sistemi kapsamındaki; i. Kurum tarafından belirlenen web hizmeti aracılığıyla Kuruma sağlayacağı elektronik verileri, ii.

Kurumun erişimine ve ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görevlerinin gerektirdiği ölçüde erişimine imkân sağlayan uzaktan erişim sistemini, iii.

Bildirim sistemi aracılığıyla göndermesi gereken bildirimleri, otomasyon sistemi kılavuzuna göre oluşturur ve Kuruma sunar. c) (Mülga: (RG 02/08/2018-30497) (KK - 26/07/2018-7980)) ç) Bayi denetim sistemi kapsamında elde edilen verilerden faydalanarak Kurumun ayrıca talep edeceği her türlü bilgi, belge ve raporları hazırlar. d) Bayi denetim sistemine, istasyon otomasyon sistemindeki aykırılıkları tespit etmeye yönelik veriler arası karşılaştırmaları da içeren otomatik uyarı sistemi kurar ve uygular.".

5. maddesinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, a) Akaryakıt istasyonlarında tadilat dışında kalan her yerde (tank, geçici tank, pompa vs.) istasyon otomasyon sisteminin çevrim içi olmasını ve bayi denetim sistemi kapsamında veri kaybı oluşmamasını sağlar. b) Bayilerindeki istasyon otomasyon sistemi usul ve esaslara uygun olacak şekilde çevrim içi olana kadar ilgili bayiye akaryakıt ikmali yapamaz. c) Bayi denetim sisteminde ve/veya istasyon otomasyon sisteminde oluşan arızaları, ilk arızanın meydana geliş tarihinden itibaren en geç 10 gün içerisinde giderir.".

6. maddesinde, "Dağıtıcı lisansı sahibi: a) Akaryakıt istasyonunda aykırılık tespit etmesi halinde; konuya ilişkin bilgi belgeler ile istasyon otomasyon sistemi verilerini bildirim sistemi aracılığıyla 24 saat içinde Kuruma bildirir. (...)" kuralları yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, dağıtıcı lisans sahiplerinin Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla, akaryakıt istasyonunda aykırılık tespit etmesi halinde, konuya ilişkin bilgi belgeler ile istasyon otomasyon sistemi verilerini bildirim sistemi aracılığıyla 24 saat içinde Kuruma bildirmekle yükümlü olduğu, dağıtıcı lisansı iptal edilenler hakkında ise lisansın iptal edildiği döneme ilişkin olarak bayisinin otomasyon sistemi ile ilgili herhangi bir yükümlülüğün düzenlenmediği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisi olarak faaliyet gösteren ...'e ait akaryakıt istasyonunda 16/01/2021 tarihinde yapılan denetimde tespit edilen hususlar sebebiyle davacı şirket hakkında doğrudan soruşturma açılmasına karar verildiği, yürütülen soruşturma sonucu hazırlanan Soruşturma Raporu'nda, Kurum kayıtlarında yer alan otomasyon sistemi verileri üzerinde yapılan incelemede, 01/01/2021 ila 17/02/2021 tarihleri arasında davacı şirketin bayisinin otomasyon sisteminin doğru ve tutarlı veriler içermediği ve bayide tespit edilen aykırılıkların Kuruma bildirilmediğinin tespit edildiği,

akabinde davacı şirkete idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kurul kararının alındığı, anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, bununla birlikte, davacı şirketin dağıtıcı lisansının ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla 31/12/2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere iptal edildiği, ... tarih ve ... sayılı Olur ile davacı şirketin bayisi ... tarafından dağıtıcı tadili yapılarak bağlı olduğu dağıtım şirketinin değiştirildiği, dağıtıcı lisansının iptaline ilişkin Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... sayılı kararıyla anılan işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği, Mahkeme kararının uygulanması kapsamında davacı şirketin dağıtıcı lisansının yürürlüğe girmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı Olur ile ilgili bayi tarafından tekrar dağıtıcı tadili yapıldığı ve davacı şirketin bayisi olarak faaliyetine devam ettiği görülmüştür.

Dairemizin 12/03/2025 tarihli ara kararı ile davalı idareden, "Davacı şirketin dağıtıcı lisansının ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla 31/12/2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere iptal edilmesinden, lisansının yeniden yürürlüğe girdiği tarihe kadar olan dönemde, otomasyon sistemine veri gönderme imkanının bulunup bulunmadığının, (...) sorulmasına" karar verilmiş, ara kararına davalı idarece verilen ve 13/05/2025 tarihinde kayda giren cevapta, "Kurumumuz 5015 sayılı Kanunun kendisine verdiği yetki ve sorumluluk çerçevesinde petrol piyasasına ilişkin gerekli düzenleme ve denetim faaliyetlerini yürütmektedir.

Bu kapsamda Kanunun 7. maddesinin altıncı fıkrası 'Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür.' hükmünü ihtiva etmektedir.

Ayrıca dağıtıcı lisansı sahipleri için, 1240 sayılı Kurul kararının 4. maddesinin birinci fıkrası 'Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında faaliyet gösteren bayilerinde yetkilendirilmiş otomasyon şirketi aracılığı ile kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir bayi denetim sistemi kurar ve uygular.' hükmünü ihtiva etmektedir.

Bu kapsamda, lisansı iptal edilen dağıtıcı lisansı sahipleri mevzuat kapsamında yükümlü kılınmamışlardır." ifadelerine yer verilmiştir.

Bu durumda, davacı şirketin dağıtıcı lisansının iptal edildiği 31/12/2020 tarihi ile bu işlemin iptali istemiyle ...

İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan davada 21/01/2021 tarihinde verilen yürütmenin durdurulması kararının uygulanması kapsamında davacının lisansının tekrar yürürlüğe girdiği tarih aralığında davacının bayisinin otomasyon sistemi ilgili olarak herhangi bir yükümlülüğünün bulunmadığı, 21/01/2021 - 29/01/2021 tarihleri arasındaki dönemde de ilgili bayinin dağıtıcısının davacı şirket olmadığı,

buna rağmen dava konusu işlemin dayanağı soruşturma raporunda, davacı şirketin hukuken sorumlu olmadığı dönem de dahil edilmek suretiyle 01/01/2021 - 17/02/2021 tarih aralığında Kurumca yapılan tespitlerin bir bütün halinde değerlendirildiği, söz konusu tespitlere, davacı şirketin lisansının tekrar yürürlüğe girdiği ve ilgili bayinin dağıtıcısı olunan 29/01/2021 - 17/02/2021 tarihleri arasındaki dönem için ayrıca araştırma yapılarak ulaşılıp ulaşılmadığının da belirtilmediği, bu haliyle dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davacı şirketin ilgili bayide 29/01/2021 - 17/02/2021 tarihleri arasındaki dönemde dağıtıcı lisansı kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğinin Kurumca araştırılması, yerine getirmediğinin tespit edilmesi halinde usule uygun olarak idari para cezası uygulanması gerekirken, davacı şirketin lisansının iptal edilmesi sebebiyle mevzuat kapsamında yükümlü olmadığı bir dönem dahil edilmek suretiyle yapılan tespitlere istinaden tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.