Danıştay 13. Daire E.2023/3134 K.2024/632

Dava konusu istem: Tunceli ili, Ovacık ilçesi, … Köyü, … ada, … parseldeki yaylanın Tunceli İl Mera Komisyonu üyelerinin katılımı ile oluşturulan İhale Komisyonunca 2023 yılı otlatma sezonu için 5 ay süre ile pazarlık usulüyle kiralanmasına ilişkin olarak 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulü gerçekleştirilen 11/04/2023 tarihli ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davacı köy sakinlerinin kadimden beri kullandıklarını iddia ettikleri yaylanın 11/04/2023 tarihli ihale ile 5 aylığına pazarlık usulüyle kiralandığı, söz konusu işlemin iptali istemiyle Mahkemenin … esasına kayden açılan ve dava dilekçesine reddine karar verilen dosyada 16/05/2023 tarihli ara kararına davalı idarece verilen cevapta, "davaya konu yaylanın.

Köyü'ne kayıtlı olduğu, davacı köyün ayrı bir merası olduğu, bu meranın da köye yakın kısımlarının üreticinin kullanımına bırakılarak kalan alanın kiraya verildiği, ihaleye konu yaylanın 11/04/2023 tarihli ihale ile kiraya verildiği,. Köyü sakinleri tarafından ihaleye yönelik bir itiraz olmadığı, yaylanın davacı köye tahsis edilmediği ya da kiralanmadığı" nın belirtildiği.

Tunceli Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı ihalenin onaylanması konulu yazısı ekinde yer alan listeden. Köyü … ada, … parseldeki yayla ile. Köyü … ada, … parseldeki yaylanın ihale ile kiralandığının anlaşıldığı, ayrıca iki köy arasındaki sınır uyuşmazlığının giderilmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin Mahkemenin E:… sayılı dosyasında dava konusu edildiği;

Her ne kadar davacı tarafından, ihaleye konu yaylanın kadimden beri kullanıldığı iddia edilmiş ise de, fiili kullanımın, diğer bir ifade ile hukukî bir dayanağı olmayan kullanımın tek başına dava açma ehliyetinin sağlanmasında yeterli olmayacağı, bu durumun meşru bir menfaat ilişkisi kurulması için yeterli olmadığı, zira kadimden beri kullanılıyor olsa dahi ihaleye konu yaylanın başka bir köye ait olduğu, bu köy halkı sakinleri tarafından yaylanın davacı köy tarafından kullanılmasına itiraz edilmese de, buradaki tasarruf hakkının yaylanın ait olduğu Yarımkaya Köyü'nde olduğu,

davacı tarafından ihaleye konu yaylanın kullanılmasının hukukî bir dayanağının olduğuna dair bir delilin dosyaya sunulamadığı, davacının kendi köylerine ait başka bir yaylanın bulunduğu, hatta bu yaylanın bir kısmının da ihale ile kiraya verilmesine karşın dava konusu edilmediği, kendi sınırları dahilinde olmayan,. Köyüne ait olan yaylanın kiralanmasına ilişkin ihalenin iptali istemiyle açılan davanın esasının incelenmesine imkân bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, menfaat kavramının hatalı değerlendirildiği, sınır uyuşmazlığına ilişkin olarak açılan ve derdest olan davanın gözardı edildiği, iptal davalarında dava ehliyeti bakımından hukukî ilişkinin bulunması zorunlu olmayıp, fiili bir durumdan kaynaklanan menfaat bağının bulunmasının yeterli olduğu, ihaleye konu yaylanın kadimden beri köy tarafından kullanıldığı, meşru, güncel ve makul menfaat ilgisinin bulunduğu, hayvancılık faaliyetine devam etmelerinin imkânsız hâle geldiği, söz konusu yaylanın ihtiyaç fazlası olup olmadığı hususlarının yapılacak keşif ve alınacak bilirkişi raporları ile anlaşılacak olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, temyiz edilen İdare Mahkemesi kararında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

… Köyü Tüzel Kişiliği'nce Ovacık Kaymakamlığı'na yapılan 27/03/2023 tarihli başvuruyla, 2016 yılında köy sınırlarının hatalı olarak belirlendiği, bazı köylülerin yıllardır kendi köyü sınırlarında kalan taşınmazları ile kadimden beridir kullandıkları mera, otlak ve yaylakların … Köyü sınırlarında kaldığı, uzun süredir kendi kullanımlarında olan köy dışındaki mera, yaylak ve otlakların kullanımında sorunlar çıktığı, her iki köyün geçimini hayvancılıkla sağladığı düşünüldüğünde bölgede huzurun bozulduğu, daha büyük problemlere yol açma ihtimâlinin bulunduğu belirtilerek kendi köyleri ile Yarımkaya Köyü'nün sınırlarının yeniden belirlenmesi talebinde bulunulmuştur.

Devamında Tunceli ili, Ovacık ilçesi, … Köyü, .. ada, … parseldeki yaylanın Tunceli İl Mera Komisyonu üyelerinin katılımı ile oluşturulan İhale Komisyonunca 2023 yılı otlatma sezonu için 5 ay süre ile pazarlık usulüyle kiralanmasına ilişkin olarak 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulü ile 11/04/2023 tarihinde ihale gerçekleştirilmiştir.

Tunceli İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne yapılan 13/04/2023 tarihli başvuruyla, söz konusu yaylanın ihaleye çıkarılmasına ilişkin kararı iptali ile söz konusu yaylanın kendi köylerine tahsisine karar verilmesi istemiyle daha önce 04/04/2023 tarihli başvuruda bulundukları, ancak başvuruları değerlendirilmeksizin yaylanın ihale edildiği, yaylanın ihtiyaç fazlası olmadığı, hâlihazırda kendi köyleri ile … Köyü'nün ihtiyaçlarını ancak karşıladığı ve yaylayı kadimden beri kullanıyor oldukları, fiili olarak kullanabilecekleri başkaca bir yayla da olmadığı belirtilerek yapılacak olan ihalenin iptal edilerek söz konusu yaylanın kendilerine tahsis edilmesi talebinde bulunulmuş, başvuruya herhangi bir cevap verilmemiştir.

Bunun üzerine davacı tarafından, söz konusu yaylanın kiralanmasına ilişkin olarak gerçekleştirilen 11/04/2023 tarihli ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

Öte yandan, davacı tarafından kendi köyleri ile ... Köyü'nün sınırlarının yeniden belirlenmesi talebiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılmış; söz konusu davada.

İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:.., K:… sayılı kararıyla "Uyuşmazlıkta; davacı tarafından, 27/03/2023 tarihli dilekçe ile yapılan başvuruda Şahverdi Köyü sınırlarının Köy Kanunu'nun 5/1. maddesi uyarınca belirlenmesinin istenildiği, anılan başvuruya karşılık davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısıyla "Kurumumuzda mevcut kayıtlardaki Köy sınır defterinde ilçemizde 06/04/1952 tarihinde sınır çalışması yapılmış olup, ancak ... köyüne ait herhangi sınır anlaşması ile ilgili bir çalışmaya rastlanılmamış ve Kaymakamlığımızca 2016 yılında İlçemize bağlı Köylerde sınır çalışması yapılmamıştır." şeklinde cevap verildiği,

akabinde davacı tarafından köy sınırlarının Köy Kanunu'nun 5/1. maddesi uyarınca belirlenmesi istemiyle 13/04/2023 tarihli dilekçe ile ikinci defa davalı idareye başvuru yapıldığı, anılan başvurunun otuz günlük süre içerisinde cevap verilmeyerek zımnen reddedilmesi üzerine, davacı tarafından 22/05/2023 tarihinde iş bu davanın açıldığı,

davalı idarenin savunma dilekçesi ve ekinde sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde, yargılama devam ederken davalı idarece davacının talebi doğrultusunda söz konusu köy sınırlarının 442 sayılı Köy Kanunu'nun 3. ve 5. maddeleri gereğince belirlenmesine yönelik … tarih ve … sayılı işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda; yargılama devam ederken, davalı idarece davacının talebi doğrultusunda ... Köyü sınırlarının belirlenmesi amacıyla yukarıda yer verilen 442 sayılı Köy Kanunu'nun 3. ve 5. maddeleri uyarınca gerekli çalışmalara başlanıldığına dair … tarih ve … sayılı işlemin tesis edildiği görülmüş olup, bu hâliyle davanın konusuz kaldığı anlaşıldığından, işin esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. .." gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış olup; iptal davası açılabilmesi için, gerçek ya da tüzel kişiler ile dava konusu edilen işlem arasında makul ve ciddi bir alâkanın, başka bir anlatımla menfaat ilgisinin bulunması gerekmektedir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

Yargı kararlarında "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idarî işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idarî işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve ciddî bir alâka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında ayrıca subjektif bir hakkın ihlâl edilmesi koşulu aranmamaktadır.

Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alâkasının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddî, makul, maddî ve manevî bir alâkasının bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlılığının ve sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkân sağladığından, bu davalarda menfaat alâkasının bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

Bu durumda, davacı ... Köyünce ihaleye çıkarılan söz konusu yaylanın kadimden beri kullanılıyor olduğu ve bu kullanımın hukukî bir dayanağının bulunmasının gerekmediği, fiili kullanımın dava açılabilmesi için yeterli olduğu ve davacı Köy ile ... Köyü'nün sınırlarının yeniden belirlenmesi talebiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle davacı tarafından dava açıldığı ve bu davada aktarılan.

İdare Mahkemesi'nin … ve E:.., K:… sayılı kararından anlaşıldığı üzere, Ovacık Kaymakamlığı'nca köy sınırlarının yeniden belirlenmesi amacıyla çalışmalara başlanıldığı dikkate alındığında, davacının böyle bir davayı açmakta menfaatinin, başka bir anlatımla dava açma ehliyetinin bulunduğunun kabulü gerekmekte olup, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.