Danıştay 13. Daire E.2024/1991 K.2025/130

Dava konusu istem: Menteşe İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünce gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Taşıma Kapsamına Alınan Muğla ili Menteşe ilçesi Merkez ve Merkeze Bağlı Mahalle Köy ve Köy Altı Yerleşim Birimlerindeki 658+ Öğrencinin 25 Taşıma Merkezi Okula 33 Hat (Araç) ile 180 İş Günü Taşınması İşi" üzerinde kalan ve sözleşme imzalayan davacı şirketin mücbir sebep dışında ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmediğinden bahisle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 20., 25. ve 26. maddeleri uyarınca tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan 2 (iki) yıl süreyle yasaklanmasına ilişkin 02/12/2022 tarih ve 32031 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan kararın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlık konusu ihalenin davacı şirket üzerinde kaldığı, Şehit İbrahim Karaoğlanoğlu Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 12/09/2022, 13/09/2022, 14/09/2022, 15/09/2022, 16/09/2022 tarihlerinde davacı şirketin işi sözleşmeye uygun yapmadığı gerekçesiyle tutanaklar tutulduğu ve buna istinaden savunma alınarak cezai işlem uygulandığı, yine Şehit İbrahim Karaoğlanoğlu Müdürlüğü tarafından 21/09/2022 tarihinde işin sözleşmeye uygun yapılmadığı gerekçesiyle tutanak tutulduğu ve buna istinaden savunma alınarak cezai işlem uygulandığı,

Şehbal Baydur İlkokulu/Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 12/09/2022, 13/09/2022, 14/09/2022 tarihlerinde işin sözleşmeye uygun yapılmadığı gerekçesiyle tutanak tutulduğu ve savunma alınarak cezai işlem uygulandığı, yine 26/09/2022 tarihinde tutulan tutanağa istinaden savunma alınarak cezai işlem uygulandığı, Borsa İstanbul İlkokulu/Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 19/09/2022 ve 20/09/022 tarihlerinde işin sözleşmeye uygun yapılmadığı gerekçesiyle tutanak tutulduğu ve savunma alınarak cezai işlem uygulandığı,

Toki Şehit Jandarma Yarbay Alim Yılmaz Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 21/09/2022, 26/10/2022, 27/10/2022 ve 03/11/2022 tarihlerinde işin sözleşmeye uygun yapılmadığı gerekçesiyle tutanak tutulduğu ve savunma alınarak cezai işlem uygulandığı, Şehit İbrahim Karaoğlanoğlu Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 03/11/2022 tarihinde tutulan tutanağa istinaden savunma alınarak cezai işlem uygulandığı, Şehbal Baydur İlkokulu/Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 24/10/2022-28/10/2022 tarihinde işin sözleşmeye uygun olarak yapılmadığı gerekçesiyle tutanak tutulduğu ve buna istinaden savunma alınarak cezai işlem uygulandığı,

Menteşe İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından 28/10/2022 tarihinde iletilen görüntüler doğrultusunda tutanak tutulduğu ve savunma alınarak cezai işlem uygulandığı; sözleşme hükümlerine göre yüklenici tarafından idareye bildirilen araçla taşıma yapılması gerekirken, farklı araçla, farklı güzergahlardaki öğrenciler birleştirilerek taşıma yapıldığı, ayrıca taşıma ihalesi sürecinde, servis aracında servis şoförü tarafından öğrencilere hakaret ve şiddete teşebbüs edildiği,

sözleşmenin 16. maddesinde belirtilen sözleşmenin feshini gerektiren sözleşmeye aykırılık sayısının doldurulduğu gerekçesiyle... tarih ve ... sayılı Menteşe İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü işlemiyle sözleşmenin feshedildiği, davacı tarafından sözleşmenin feshine karşı açılmış dava bulunmadığı;

Bu durumda, davacının sözleşme süresi içerisinde sözleşme ve şartname hükümlerine göre yükümlülüklerini yerine getirmeyerek sözleşmenin tek taraflı olarak feshedilmesine neden olduğu, herhangi bir mücbir sebep bulunmaksızın ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmediği, kusurlu hareket ettiği, işin ve tespit edilen aykırılıkların niteliği de dikkate alındığında, iki yıl süreyle ihalelere katılmaktan yasaklanmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, sözleşmenin 16. maddesinde yer alan özel aykırılık hallerinin 30 sayısına nasıl ulaştığının anlaşılamadığı, idarenin tek taraflı beyanında dahi aykırılık sayısının 22 olduğu, sözleşmede öğrencilerin kaç dakika öncesinde ve sonrasında okulda olmaları halinde ceza uygulanacağının belirtilmediği, bu konuda idareye sınırsız yetki verildiği, işlemin net, yasal ve somut dayanağının bulunmadığı, sözleşmenin feshinden önce gönderilmesi gereken en az 10 gün süreli ihtarın gönderilmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Menteşe İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünce gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Taşıma Kapsamına Alınan Muğla ili Menteşe ilçesi Merkez ve Merkeze Bağlı Mahalle Köy ve Köy Altı Yerleşim Birimlerindeki 658+ Öğrencinin 25 Taşıma Merkezi Okula 33 Hat (Araç) ile 180 İş Günü Taşınması İşi" ihalesi davacı üzerinde kalmış ve 09/09/2022 tarihinde idare ile sözleşme imzalanmıştır.

Sözleşmenin 16.1.2. maddesinde yer alan sözleşmeye özel aykırılık hallerinin herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de 30 sayısına ulaşması koşullarının birlikte gerçekleştiğinden bahisle 4735 sayılı Kanun'un 20/b maddesi uyarınca protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme tek taraflı feshedilerek 4735 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca yasak fiil ve davranışta bulunulduğundan davacı hakkında 2 (iki) süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verilmiş, bu karar 02/12/2022 tarih ve 32031 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun "İdarenin sözleşmeyi feshetmesi" başlıklı 20. maddesinde, "Aşağıda belirtilen hallerde idare sözleşmeyi fesheder: a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,

b) Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25'inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi hallerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.".

"Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 25. maddesinde, "Sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır: (...) (f) Mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek. (...)" kurallarına yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un "İhalelere katılmaktan yasaklama" başlıklı 26. maddesinde ise, "25'inci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 4734 sayılı Kanun'un 2'nci ve 3'üncü maddeleri ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. (...)" kuralı yer almıştır.

"Taşıma Kapsamına Alınan Muğla ili Menteşe ilçesi Merkez ve Merkeze Bağlı Mahalle Köy ve Köy Altı Yerleşim Birimlerindeki 658+ Öğrencinin 25 Taşıma Merkezi Okula 33 Hat (Araç) ile 180 İş Günü Taşınması İşi"ne ilişkin 09/09/2022 tarihinde imzalanan sözleşmenin "Sözleşmeye aykırılık halileri, cezalar ve sözleşmenin feshi" başlıklı 16. maddesinde, "16.1.

İhale konusu işin niteliği ve özelliğine göre işin sözleşmesine uygun olmayan haller ve idare tarafından uygulanacak cezalar aşağıda belirtilmiştir. (...) 16.1.2. Aşağıdaki tabloda yer alan özel aykırılık hallerinde aynı satırda belirtilen oranda ceza uygulanır.

Tabloda yer verilen özel aykırılıklardan herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de 30 sayısına ulaşması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, 4735 sayılı Kanun'un 20'nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir. (...)" düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat uyarınca, idare tarafından tesis edilen kamu ihalelerinden yasaklama işlemi, kanunda belirtilen fiil ve davranışları ihale sürecinde gerçekleştirenler ile mücbir sebepler dışında ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmeyenlere yönelik olarak 1 yıldan 2 yıla kadar uygulanan, ilgilinin ihale ilanından sözleşmenin imzalanması aşamasına kadar olan bütün ihale sürecinden dışlanması ve ticari faaliyette bulunmasının engellenmesi sonucunu doğuran, araya herhangi bir yargısal karar girmeden doğrudan doğruya idare tarafından idare hukukuna özgü usullerle uygulanan idari yaptırımdır.

Dosya incelendiğinde, davalı idarece savunma dilekçesi ve eki belgelerde, davacı şirket tarafından gerçekleştirilen, "öğrencilerin sözleşmesi yapılan araç dışında bir araç ile taşındığının tespit edilmesi" suretiyle 1 aykırılık, "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" suretiyle 15 aykırılık, "öğrencilerin belirlenen ve şoföre bildirilen durak veya toplanma yerlerinden alınmaması veya bu noktalara bırakılmaması" suretiyle 2 aykırılık, "taşıma işinin idarenin izni dışında farklı araç veya sürücü ile yapıldığının tespit edilmesi" suretiyle 1 aykırılık,

"ihale dokümanında belirtilen niteliklere uygun olmayan araç, sürücü çalıştırıldığının veya belirtilen sayıdan eksik araçla taşıma yapıldığının tespit edilmesi" suretiyle 3 aykırılık olmak üzere toplam 22 aykırılık halinin ortaya koyulduğu anlaşılmaktadır.

İhale sözleşmesinin 16.1.2. maddesinde yer alan tablonun 3. satırında, "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" durumunun sözleşmenin feshini gerektirmesi için 10 sayısına ulaşması gerektiği, aynı maddede toplam aykırılık sayısının ise 30 olması gerektiği düzenlenmiş, davalı idare tarafından "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" halinin 15 kez gerçekleştiği ve tabloda yer alan özel aykırılık hallerinin ise toplam 30 sayısına ulaştığı belirtilerek sözleşme feshedilmiş ve dava konusu işlem tesis edilmiştir.

Dairemizin 13/11/2024 tarihli ara kararı ile taraflardan; ihale sözleşmesinin 16. maddesine aykırılık nedeniyle davacı hakkında tutulan tüm tutanakların ve 30 aykırılık sayısına nasıl ulaşıldığının detaylı olarak açıklanması istenilmiş, Dairemizin ara kararına cevaben tutulan tutanaklar ve yapılan yazışmalar dosyaya sunulmuştur.

Dosyaya sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde, Toki Şehit Jandarma Yarbay Alim Yılmaz İlk/Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 21/09/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "sürücünün araç içi düzeni bozan öğrencileri ilgili okul müdürlüğüne yazılı olarak bildirmek yerine öğrencilerle tartışması, öğrencilere sözlü veya fiili saldırıda bulunması veya öğrencileri araçtan indirmesi" suretiyle 1 aykırılık, 27/10/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" suretiyle 2 aykırılık.

Menteşe Borsa İstanbul İlkokul, Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 19/09/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" suretiyle 1 aykırılık ve 20/09/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "ihale dokümanında belirtilen niteliklere uygun olmayan araç, sürücü çalıştırıldığının veya belirtilen sayıdan eksik araçla taşıma yapıldığının tespit edilmesi" suretiyle 1 aykırılık, 02/11/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre,

"mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" suretiyle 1 aykırılık.

Şehbal Baydur İlkokulu/Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 14/09/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "öğrencilerin belirlenen ve şoföre bildirilen durak veya toplanma yerlerinden alınmaması veya bu noktalara bırakılmaması" suretiyle 2 aykırılık, "taşıma işinin idarenin izni dışında farklı araç veya sürücü ile yapıldığının tespit edilmesi" suretiyle 2 aykırılık, "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" suretiyle 1 aykırılık.

26/09/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "öğrencilerin belirlenen ve şoföre bildirilen durak veya toplanma yerlerinden alınmaması veya bu noktalara bırakılmaması" suretiyle 2 aykırılık, 31/10/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" suretiyle 2 aykırılık.

Şehit İbrahim Karaoğlanoğlu Ortaokulu Müdürlüğü tarafından 12/09/2022, 13/09/2022, 14/09/2022, 15/09/2022, 16/09/2022, 21/09/2022, 31/10/2022, 03/11/2022 tarihlerinde tutulan tutanaklara göre, "mücbir sebepler dışında servis araçlarının ders başlama ve bitiş saatlerinden ... dakika önce okulda olmamaları" suretiyle toplam 8 aykırılık, 28/10/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre, "ihale dokümanında belirtilen niteliklere uygun olmayan araç, sürücü çalıştırıldığının veya belirtilen sayıdan eksik araçla taşıma yapıldığının tespit edilmesi" suretiyle 1 aykırılık, 31/10/2022 tarihinde tutulan tutanağa göre,

"öğrencilerin belirlenen ve şoföre bildirilen durak veya toplanma yerlerinden alınmaması veya bu noktalara bırakılmaması" suretiyle 1 aykırılık olmak üzere toplam 25 aykırılık halinin gerçekleştiği tespit edilmiştir.

Bu durumda, ihale konusu taşıma işinin gerçekleştirildiği okul müdürlüklerince, davacının sözleşmeye aykırı hareket ettiği durumların tutanak altına alındığı ve söz konusu tutanakların incelenmesi sonucunda toplam aykırılık halinin 25 olduğu, sözleşmenin 16.,1.,2. maddesinde yer verilen özel aykırılıklardan herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de 30 sayısına ulaşması koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmekte iken, 30 aykırılık haline ulaşılmadan sözleşmenin feshedildiği, devamında dava konusu işlemle davacı şirketin tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, davacı şirketin kamu ihalelerinden yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.