Danıştay 13. Daire E.2024/3195 K.2025/505

2....Genel Müdürlüğü (...) VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: MAPEG tarafından 03/08/2021 tarihinde gerçekleştirilen Erzurum ili hudutlarında bulunan ER:... sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu (Taşınmaz Komisyonu) kararı ile ihalenin bu karara dayalı olarak iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, yargılamanın yenilenmesi yolu ile kaldırılarak yeniden inceleme yapılmak suretiyle davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; davalı MAPEG'in 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesi uyarınca yargılamanın yenilenmesi istemi yönünden yapılan incelemede;

Davacı şirket tarafından, Erzurum ili hudutlarında bulunan ER:... sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararı ile ... tarih ve ... sayılı MAPEG yazısına konu ihalenin iptaline ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada, Mahkemelerinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği, anılan karara yönelik temyiz başvurusu üzerine Danıştay Onüçüncü Dairesinin 09/02/2023 tarih ve E:2023/34, K:2023/497 sayılı kararı ile bozularak davanın reddine kesin olarak karar verildiği;

Aynı davacı şirket tarafından, uyuşmazlığa konu ihalenin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararı ile ihalenin bu karara dayalı olarak iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada, Mahkemelerinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı ile dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği, anılan karara yönelik temyiz başvurusu üzerine Danıştay Onüçüncü Dairesinin 16/10/2023 tarih ve E:2022/4674, K:2023/4065 sayılı kararı ile onanarak kesinleştiğinin anlaşıldığı;

Bu durumda, davalı MAPEG'in talebinin 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi kapsamında olduğu anlaşıldığından, yargılamanın yenilenmesi isteminin kabulüne karar verilmesi gerektiği;

Uyuşmazlığa konu ihalenin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararı ile ihalenin bu karara dayalı olarak iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptaline karar verilmesi isteminin incelenmesinden;

Davacı şirket tarafından işbu dava ile aynı konuda Mahkemelerinin ... esasına kayden açılan davada, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki Mahkemelerinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Onüçüncü Dairesinin 09/02/2023 tarih ve E:2023/34, K:2023/497 sayılı kararı ile bozularak "maden ruhsatı ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukiliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere yetkilendirilen Taşınmaz Komisyonunun 'katılımcı sayısı ve rekabet koşulları' gerekçesinin dava konusu ihaleye sadece 1 (bir) isteklinin katılması olgusunu açıklayan bir gerekçe niteliğinde olduğu;

bu tür bir rekabet eksikliğinin ihale kararının uygunluğunu denetleyen makam tarafından fiyatın ekonomik olmaması nedeniyle ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak değerlendirilebileceği, bu itibarla, ihalede katılımcı sayısının 1 (bir) olması nedeniyle yeterli rekabetin gerçekleşmemesinin yanı sıra, ara kararı cevabında belirtilen 'sahanın mahiyeti, teklif miktarı ve teklifin kamu yararına uygun olmaması' da göz önünde bulundurularak bir karara varılmasının idarenin bu konuda sahip olduğu takdir yetkisi kapsamında olduğu dikkate alındığında,

ihaleyi sonuçlandıran ihale komisyonu kararının aktarılan gerekçelerle uygun bulunmamasına ilişkin Taşınmaz Komisyonu kararında ve ihalenin iptali işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından, dava konusu işlemlerin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmediği" gerekçesiyle davanın kesin olarak reddine karar verildiği;

Bu durumda, aynı konuya ilişkin farklı kararlar hukuki güvenlik ilkesini zedeleyeceğinden uygulamada yeknesaklığın sağlanması amacıyla Danıştay Onüçüncü Dairesinin 09/02/2023 tarih ve E:2023/34, K:2023/497 sayılı kararında belirtilen gerekçeyle işbu uyuşmazlığın çözümlenmesi gerektiği;

Bu itibarla, maden ruhsatı ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukiliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere yetkilendirilen Taşınmaz Komisyonunun "katılımcı sayısı ve rekabet koşulları" gerekçesinin dava konusu ihaleye sadece 1 (bir) isteklinin katılması olgusunu açıklayan bir gerekçe niteliğinde olduğu,

bu tür bir rekabet eksikliğinin ihale kararının uygunluğunu denetleyen makam tarafından fiyatın ekonomik olmaması nedeniyle ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak değerlendirilebileceği, ihalede katılımcı sayısının 1 (bir) olması nedeniyle yeterli rekabetin gerçekleşmemesinin yanı sıra, yukarıda gerekçesine yer verilen Danıştay Onüçüncü Dairesinin 09/02/2023 tarih ve E:2023/34, K:2023/497 sayılı dosyasında Mahkemenin 30/06/2022 tarihli ara kararı üzerine belirtilen ara kararı cevabında "sahanın mahiyeti,

teklif miktarı ve teklifin kamu yararına uygun olmaması" da göz önünde bulundurularak bir karara varılmasının idarenin bu konuda sahip olduğu takdir yetkisi kapsamında olduğu dikkate alındığında dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle yargılamanın yenilenmesi talebinin kabulüne, dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, her ne kadar kural olarak aynı idari işlem hakkında iki çelişkili kararın bulunması durumunda yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurulması mümkün ise de, bu durumun bir istisnası olduğu, şayet ikinci kararı veren mahkeme, ilk kararın varlığından haberdar ise, bu durumda yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurulamayacağı, nitekim böyle bir durumun, ikinci kararın, ilk kararı iptal ettiği manasına geldiği, yani ikinci kararın ayakta kalacağı, ilk kararın ise iptal edilmiş sayılacağı, bu durumun doktrin ve yüksek mahkeme kararları ile sabit olduğu,

somut olayda öncelikle her iki kararın da Danıştay Onüçüncü Dairesince verildiği, anılan Dairenin önceki kararından haberdar olmamasının mümkün olmadığı, bu durumda Danıştay Onüçüncü Dairesinin onama kararı ile bozma, davanın reddi yolundaki kararını iptal ettiğini kabul etmek gerektiği, bu sebeple yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilmesinin mümkün olmadığı, onama kararında delillerin daha kapsamlı bir şekilde ele alındığı, bir önceki incelemeden farklı olarak daha fazla verinin incelendiği, ayrıca davalı idarenin ihalenin iptaline ilişkin yasal dayanak göstermemesinin idarenin kanuniliği ilkesine aykırı olduğu,

kaldıki Danıştayın yerleşik içtihadının da yasal dayanağı belli olmayan idari işlemlerin iptalinin gerektiği yönünde olduğu, davalı idarenin yasa ve usul kuralları ile bağdaşmayan ihalenin iptaline dair kararının, keyfi ve davalı idarenin yetkilerinin kötüye kullanımından ibaret olduğu, bu nedenle, temyiz başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının bozulmasına ve yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, uyuşmazlığa konu ihalenin değerlendirilmesinde sahanın mahiyeti, teklif miktarı, katılımcı sayısı ve rekabet koşullarının dikkate alındığı, teklifin kamu yararına uygun bulunmadığı, 2018/8 sayılı Genelge uyarınca işlem tesis edilmesinin hukuka uygun olduğu; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, dava dilekçesindeki iddiaların temyiz aşamasında tekrar edildiği, söz konusu iddiaların hukuksal dayanaktan yoksun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

MAPEG tarafından 03/08/2021 tarihinde Erzurum ili hudutlarında bulunan ER:... sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesi gerçekleştirilmiştir.

Davacı şirket ihaleye tek istekli olarak katılmış, ihale davacı şirketin üzerinde bırakılmış, ihale bedeli yatırma takip çizelgesi düzenlenerek ihale tamamlanmıştır.

İhale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararı, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonuna sunulmuş, ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararı ile ihalenin uygun bulunmadığına karar verilmiştir.

Anılan Taşınmaz Komisyonu kararına dayalı olarak... tarih ve ... sayılı MAPEG işlemiyle dava konusu ihale iptal edilmiştir.

Davacı şirket tarafından, söz konusu işlemlerin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Dairemizin 16/10/2023 tarih ve E:2022/4674, K:2023/4065 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.

Bunun üzerine, davalı MAPEG tarafından, işbu dava ile ...İdare Mahkemesinin ... sayılı esasına kayden açılan davanın tarafları, konusu ve sebebinin aynı olduğu, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 09/02/2023 tarih ve E:2023/34, K:2023/497 sayılı kararı ile bozulmasına, davanın reddine kesin olarak karar verildiği, böylece tarafları, konusu ve sebebi aynı olan iki davaya ilişkin verilen kesinlenmiş iki farklı yargı kararı bulunduğu, 2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi uyarınca ...İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının yargılanmanın yenilenmesi yoluyla kaldırılarak yeniden inceleme yapılmak suretiyle davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava şartları" başlıklı 114. maddesinin 1. fıkrasında, "Dava şartları şunlardır: ... (i) Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması. ...". "Dava şartlarının incelenmesi" başlıklı 115. maddesinde, "(1) Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.

(2) Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder. ...".

"Kesin hüküm" başlıklı 303. maddesinde, "(1) Bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir. (2) Bir hüküm, davada veya karşılık davada ileri sürülen taleplerden, sadece hükme bağlanmış olanlar hakkında kesin hüküm teşkil eder. ..." kuralları yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kesin hükmün amacı, kişiler arasındaki uyuşmazlıkların kesin biçimde çözümlenmesidir. Kesin hüküm (kaziyei muhkem; muhkem kaziye), hem kişiler hem de Devlet için hukuki durumda istikrar yaratır. Hukuki güvenlik ve yargı erkine güven, kesin hüküm müessesesi (kurumu) ile sağlanır. Kesin hükmün bu amacı, şu iki şekilde gerçekleşir: 1) Bir mahkeme hükmüne ancak bir dereceye kadar itiraz edilebilmesi, sonsuz kanun yolunun olmaması ve gidilebilecek kanun yolunun belli bir aşamada bitmesi (şekli anlamda kesin hüküm). 2) Davanın tarafları arasındaki hukuki ilişkinin, bütün bir gelecek (istikbal) için kesin olarak tespiti veya düzenlenmesi ve aynı davanın hükmün kesinleşmesinden sonra yeniden açılamaması (maddi anlamda kesin hüküm). (Kuru, Baki: Medeni Usul Hukuku, 23. Baskı, Ankara 2012, s.665).

Yeni açılan bir davaya karşı, o davanın daha önce kesin hükme bağlanmış olduğunu söyleyebilmenin ilk şartı, iki davanın konusunun aynı olmasıdır. Bu hususun anlaşılması için, eski davada verilen kararın hüküm fıkrası ile yeni davada ileri sürülen talep sonucunun karşılaştırılması gerekmekte olup ikisinin aynı olması halinde iki davanın konusunun aynı olduğu sonucuna varılabilecektir. Kesin hükmün diğer şartları ise, birinci dava ile ikinci davanın sebepleri ve taraflarının aynı olmasıdır. (Kuru, Baki: Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, İstanbul 2001, C.V, s.4987 vd.).

Yargılama sonucunda ulaşılan kesin hüküm, yargı yerince kanunda gösterilen usullerle verildikten ve olağan kanun yollarından geçerek veya kanun yollarına başvurma süreleri geçirilmek suretiyle, uyuşmazlık nihai olarak sonuçlanıp şekli anlamda kesinleştikten sonra, anılan kararın, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan başka bir davada verilecek bir kararla değiştirilemeyeceğini ifade etmekte ve maddi anlamda kanuni bir gerçeklik olarak kabul edilmektedir.

Kesin hüküm müessesesinin kabul edilmesinin temel amacı, kesin olarak karara bağlanmış bir uyuşmazlığın tekrar incelenmesini ve aynı uyuşmazlık için farklı yönde kararlar verilmesini önlemek ve nihayetinde hukuki güvenliği ve istikrarı sağlamaktır.

2577 sayılı Kanun'da ise; "kesin hüküm" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, bir davaya ait şekli anlamda kesinleşmiş olan hükme karşın tarafları, konusu ve sebepleri aynı olan ikinci bir dava bulunması durumunda, bu davanın kesin hüküm nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davacı şirket tarafından, dava konusu ihalenin uygun bulunmadığına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararı ile anılan karara dayalı olarak dava konusu ihalenin iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı MAPEG işleminin iptali istemiyle açılan ve yargılamanın yenilenmesi talebine konu edilen davada, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 16/10/2023 tarih ve E:2022/4674, K:2023/4065 sayılı kararı ile onanarak kesinleştiği anlaşılmaktadır.

Öte yandan, UYAP üzerinden yapılan incelemede, davacı şirket tarafından ... tarih ve ... sayılı ihalenin iptali işleminin gerekçesi ile bu karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmediği belirtilerek 13/05/2022 tarihinde MAPEG'e başvuruda bulunulduğu,... tarih ve ... sayılı MAPEG işlemiyle davacı şirkete, dava konusu ihalenin Taşınmaz Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı uygun bulmama kararına dayalı olarak iptal edildiği ve ihalenin iptali kararına karşı İdare Mahkemelerinde dava açma hakkı bulunduğunun bildirildiği,

davacı şirket tarafından, ihalenin uygun bulunmamasına ilişkin...tarih ve ... sayılı Taşınmaz Komisyonu kararı ile ... tarih ve ... sayılı MAPEG yazısına konu ihalenin iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Dairemizin 09/02/2023 tarih ve E:2023/34, K:2023/497 sayılı kararıyla bozulmasına ve davanın reddine kesin olarak karar verildiği görülmektedir.

Bu durumda, davacı şirket tarafından, dava konusu maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin Taşınmaz Komisyonu kararı ile ihalenin bu karara dayalı olarak iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan diğer davada Dairemizin 09/02/2023 tarih ve E:2023/34, K:2023/497 sayılı kararı ile kesin olarak karar verildiği ve söz konusu dava ile yargılamanın yenilenmesi talebine konu edilen işbu davanın tarafları, konusu ve sebebinin aynı olduğu anlaşıldığından, aynı istemle açılan işbu davanın kesin hüküm nedeniyle esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, yargılamanın yenilenmesi talebinin kabulü ile davanın kesin hüküm nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken, yargılamanın yenilenmesi talebinin kabulü ile dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir.