Danıştay 13. Daire E.2024/38 K.2024/925

Dava konusu istem: Tarım ve Orman Bakanlığı .... Bölge Müdürlüğü'nce 01/11/2023 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca açık teklif usulüyle gerçekleştirilen ve Rize, Artvin, Gümüşhane ve Giresun illerinde bulunan avlaklardaki toplam 26 yaban keçisi ve 8 çengelboynuzlu dağ keçisi kotasının 2023-2024 Av Turizmi kapsamında avlattırılması ihalelerinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; dava konusu ihalelere ilişkin olarak davalı idare tarafından, yaban hayvan hayatının olduğu sahalarda hayvan sayısının fazla artışının zararlarına, söz konusu artışın yaban hayvanlarının yaşadıkları ortamlarda artık mevcut olmayan yırtıcılardan dolayı kontrol edilmesi gerektiğine, aksi hâlde yaşlı hayvanlar nedeniyle hem üreme sayısında düşüş yaşanacağına hem de hastalık kaynaklı toplu ölümlerin artacağına yönelik bilgilere yer verildiği,

ayrıca sahada olması gereken en düşük ve en uygun sayısal büyüklük ile bunların ışığı altında avlattırılabilecek kota miktarının avlak ve saha bazında yürürlükteki mevzuata ve yaban hayatı ekolojisi bilimine uygun olarak belirlenmesi için ... Teknik Üniversitesi, ... Üniversitesi, ... Üniversitesi ..., ... Uygulamalı Bilimler Üniversitesi ve ...

Üniversitesinden yaban hayatı konusunda uzman akademik kişilerce 23/05/2022 tarihli Teknik Rapor'un hazırlandığı, Teknik Rapor'da avlaklarda bulunan yaban hayvanı sayılarına yer verilerek bu hayvanların izah edilen oranda popülasyondan alınmasının popülasyonun devamlılığına her hangi bir olumsuz etkisinin olmayacağının, aksine yaşlı erkek bireylerin popülasyondan alınmasıyla birlikte popülasyon dinamiğinin ve eşleşme oranının artacağı, eksik döllenmelerin azalacağı, yaşlı, üreyimsiz ve şelek boynuzlu bireylerin popülasyondan alınmasıyla birlikte yaban hayatı yaşam alanında oluşan besin rekabetinin azalacağı,

hasta ve yaralı bireylerin alınmasının hastalığın diğer bireylere bulaşmasını engelleyeceğinden bu hususun dikkate alınması gerektiği, envanter sonuçları ile diğer belgelere ilişkin yapılan değerlendirme sonucunda 2023-2024 Av Turizmi Uygulama Talimatında belirlenen kotaların (avlanacak yaban hayvanı sayısının) belirlenmesinde bilim ve fen açısından isabetsizlik bulunmadığının belirtildiğinin görüldüğü;

Buna göre, dava konusu ihaleler ile avlanmalarına izin verilen yaban hayvanı sayılarının, avlaklarda varlığı tespit edilen erkek birey sayılarına ve yaşlarına ilişkin bilimsel, somut ve kapsamlı araştırma ve tespitler sonucu belirlendiği, avlaklarda belirlenen yaban keçisi ve çengel boynuzlu dağ keçisi varlığı ile dava konusu ihaleler ile avlanmasına izin verilen hayvan sayılarının popülasyonun devamı açısından herhangi bir sakınca teşkil etmediğinin, yaşlı ve hasta bireylerin alandan alınmasının popülasyonlarının devamı açısından daha faydalı olacağının davalı idarece bilimsel ve kapsamlı araştırma ve tespitler ile ortaya koyulduğu,

ihale sonrasında gerçekleştirilecek avlanma organizasyonlarına ilişkin avlanma usul ve esaslarının davalı idarece en ince detaylarına kadar belirlendiği, Bakanlık görevlisinin av organizasyonunun bütün aşamalarına nezaretinin sağlanacak olduğu anlaşıldığından, dava konusu ihalelerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, envanter tespitine yönelik çalışmaların sadece gözleme dayalı olduğu, bu hususta kapsamlı bir çalışma yapılmadığı, yaban hayvanlarının doğal avcılıktaki besin zincirindeki konumlarının irdelenmediği, popülasyonun devamı adına avlattırma faaliyetinin bilimsel dayanağının ortaya konulamadığı, avcılık faaliyetinin meşru zemininin oluşturulmaya çalışıldığı tek raporu hazırlayan ve bilim kurulunda yer alan uzmanların, memeli hayvanların biyolojisine, taksonomisine dair çalışmalarının bulunmadığı, yasa dışı avlanmayla mücadelenin planlı avcılıkla yapılamayacağı, farklı yollarla engellenmesi sorumluluğunun davalı idarede olduğu,

... Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nde bu alanda çalışmalar yapan Prof. Dr....'un, memeli hayvanların uzun mesafeleri gezen ve hatta mevsimsel göç eden türler olduğu, izleme çalışmalarının en az bir yıl yapılması gerektiğini belirttiği, dolayısıyla davalı idarece usule uygun bilimsel bir envanter oluşturmadığının ortaya koyulduğu, av turizmi kapsamındaki avlanmalarda en yaşlı bireyin avlattırıldığı iddiasının isabetsiz olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Rize, Artvin, Gümüşhane ve Giresun illerinde bulunan avlaklarda yapılan envanter çalışması sonucu 2023-2024 Av Yılı için yaban keçisi ve çengelboynuzlu dağ keçisi için belirlenen av turizmi kotalarının ve av turizmi uygulamalarının değerlendirildiği, ... Üniversitesi, ... Meslek Yüksekokulu, Avcılık ve Yaban Hayatı Programı'nda görevli Dr. Öğretim Üyesi ... ve Öğretim Görevlisi Dr....tarafından hazırlanan 13/03/2023 tarihli Rapor'da; belirlenen kotaların uygulanmasının, popülasyonun devamlılığı yönünden olumsuz bir duruma yol açmayacağının bildirildiği, dava konusu ihalelerin hukuka uygun olarak gerçekleştirildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Ülkemizin de taraf olduğu Bern Sözleşmesi'nde yabani hayvanların popülasyonlarının taraf ülkelerce ulaştırılacağı düzey olarak hayvanların özellikle çevresel, bilimsel ve kültürel ihtiyaçlarını da karşılayabilecekleri bir seviye belirlenmiş ve sayılarının bu düzeye ulaştırılması veya bu düzeyde devamlılığının sağlanması için gerekli tedbirlerin alınması öngörülmüştür. Yine, kapalı av mevsimlerini düzenleyen esaslar da, Sözleşme'nin III no'lu eki listede yer alan yabani faunanın korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idarî tedbirler kapsamında sayılmıştır.

Yaban hayvanlarının, 4915 sayılı Kanun ve Bern Sözleşmesi uyarınca, sayılarının, neslin devamına yetecek düzeye çıkarılması, sayıların yeterli düzeyde bulunması durumunda ise bu durumun sürdürülmesinin temin edilmesi gerektiği açıktır. Bu durumu destekler yönde, davalı idare tarafından hazırlanan, koruma altına alınan hayvanlar listesinde, uyuşmazlık konusu ihalede yer alan yaban hayvanları da yer almaktadır.

Her ne kadar davalı idarece, söz konusu yaban hayvanlarının listede "av turizmi hariç" ibaresiyle yer aldığı ve bu nedenle anılan yaban hayvanlarının av kapsamına alınabileceği belirtilmiş ise de, yapılacak uygulamalar ile ortaya çıkacak muhtemel sonuçlar dikkate alındığında, faaliyetin kapsamlı, teknik, somut ve bilimsel verilere dayanılarak yapılan analizler kapsamında gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Davalı idare tarafından, 07/07/2022 tarih ve 6189318 sayılı Bakanlık Olur'u çerçevesinde hazırlanan "Bakanlığımızca Korunan, Ancak Av Turizmi Kapsamında Avına İzin Verilen Türler İçin Yıllık Avlanma Kotası Belirleme Esas ve Usulleri"nde, avlanacak yabani hayvan kotasının belirlenmesi amacına yönelik olarak hazırlanması gereken rapor formlarının da analizlere dayanması gerektiği, söz konusu formların her bir sahanın özelliğine göre ayrıştırıldığı, raporlarda;

avlanmanın yapılacağı toplam alanın miktarı, sahada serbestçe otlattırılan çiftlik hayvanlarının sayısı, avlattırılacak tür ile beslenen yırtıcıların yoğunluğu, avlattırılacak türün sahadaki toplam hayvan sayısı, tarım alanları, göl, gölet ve yerleşim alanları gibi avlattırılacak türün kullanmayacağı alanların çıkarılması ile hesaplanan türün saha kullanım toplam alanı, hayvan sayısının yoğunluğu, toplamda erkek, dişi ve yavruların sayısı, genetik deformasyon görülen (evcil hayvanlarla çiftleşme sonucu oluşan melezlerin sayısı), üreme yeteneği düşük hayvanların sayısı gibi bilgilerin belirlenerek yer alması talep edilmektedir.

Davalı idare tarafından, savunma kapsamında örnek avlaklara ilişkin somut veriler sunulmuş olmasına rağmen, avlanmanın yapılacağı sahalarda avlanma için bulunması gereken en düşük hayvan yoğunluğu, bu yoğunluk üzerindeki artış miktarı ile sahada olması gereken en düşük ve en uygun sayısal büyüklüklerinin ne olduğu, hangi nitelikte kaç hayvanın avlanması gerektiği ve bu gerekliliğin hangi bilimsel çalışmalar neticesinde belirlendiği, önceden belirlenen bireylerin uygulama esnasında nasıl tespit edileceği ve özellikle tespit edilenlerin avlanmasının nasıl yapılacağına yönelik olarak bilimsel verilere dayalı yeterli açıklama yapılmamıştır.

Av turizmi kapsamında avına izin verilen ve rapora konu olan türlerin envanterinin 19/09/2006 tarih ve 145 sayılı Bakanlık Makam Olur'u çerçevesinde yapılmakta olduğu, söz konusu Olur'da yer alan envanter tekniklerinin (Yerden Doğrudan Gözlem Metodu ile Total Sayım (GÖZLEK METODU) ve Örnek Alanlarda Sürek-Bek Metodu ile Doğrudan Sayım Metodunun (SÜREK-BEK METODU) olduğu, bu yöntemlerin Prof. Dr....'nun yazdığı ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan kitapta da mevcut olduğu dikkate alındığında, ihale kararı alınmadan önce belirtildiği şekilde bir tespit yapılmak suretiyle avlanılacak yaban hayvanı sayısının belirlendiğine ilişkin davalı idarece somut bilgi ve belge sunulmamıştır.

Bu itibarla, yaban hayvanlarının sayılarına, avlanacakları sahalara ve avlanmanın sonuçlarına ilişkin davalı idare tarafından bilimsel, somut ve kapsamlı araştırma ve tespitler yapılmaksızın gerçekleştirilen dava konusu ihalelerde hukuka uygunluk bulunmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulmasına ve dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.